TRAVESTIE-NOTITIES

Overzicht travestie-notities

2011-11-05T02:56:00.003+01:00

152 Veel meer m-v transgenders dan homo's!
Bij opnieuw nalezen van het Rutgers/Nisso bevolkingsonderzoek naar seksuele gezondheid uit 2006, blijkt uit de vermelde gegevens dat er in ons land tenminste tweemaal zo veel m-v transgenders zijn dan homo's. Namelijk respectievelijk 8,2% tegen 4,0% van de mannelijke bevolking.

151 Overleven als T
Het bestaan van een transgender gaat niet altijd over rozen. Te vaak ziet een t het niet langer zitten. Wordt het niet tijd dat transgenders weerbaarder worden? Dat er een survivalgids voor T's komt?

150 'Ordinaire, roze minirok'
Ja, ik ben man en ik draag soms een minirok. Ja, soms is dat zelfs een ... roze minirok. Een man in een roze minirok. Weten we dan niet genoeg? Als dat niet ordinair is...

149 Allemaal ziek en zielig!
Vroeger was de LKG T&T de vereniging voor travestieten en transseksuelen. Ik ben travestiet en was 'dus' lid. Nu gaat de LKG anders heten: Transgendervereniging Nederland. Behalve een nieuwe naam, heeft de vereniging ook een nieuwe site. Daar lees ik op de homepage: Transgenders zijn mensen die zich niet of niet helemaal thuis voelen in de geslachtsrol die past bij de uiterlijke geslachtskenmerken van hun geboorte. De officiële benaming luidt: genderdysforie, dat is een gevoel van onbehagen met het geslacht. (...) door de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) aangeduid als een aandoening in medische zin.

148 Dubbel fout!
Je bent transgender en je bent ook nog eens hoer. Twee dingen die je, in de optiek van 'normale' mensen, niet behoort te zijn. Twee redenen om je te zien en te behandelen als een afwijkend, problematisch en inferieur mens. Het boekje Transgenders en Prostitutie van Paul van Gelder heeft de ondertitel: Een Haagse Nachttocht.

147 Dubieze travestie-therapie
Mind Magazine nummer 5 van dit jaar heeft een interview met Sandra die na 10 jaar ontdekt dat haar man travestiet is. Tanja van Hengel-Schouten pleit ervoor om de travestie stap voor stap toe te laten. Ze ziet weinig problemen en ziet die travestie als een mogelijke verrijking van de relatie. Ik denk dat er veel goede redenen zijn om uiterst voorzichtig met travestie om te gaan en acht de mogelijkheid bepaald niet uitgesloten dat door haar aanpak de zaak volledig uit de hand loopt. Kortom, kijk uit met vage therapieën.

146 Geslachtsaanpassing leidt tot meer psychische problemen
Uit het onderzoek van Paul Vennix Transgenders en werk blijkt dat post-operatieve transseksuelen significant meer psychische problemen hebben dan transgenders die zich nooit hebben aangemeld voor een geslachtsaanpassing. Verder blijkt dat transseksuelen die zich wel gemeld hebben voor een geslachtsaanpassing en daar nog mee bezig zijn, qua psychische problemen niet afwijken van non-op transgenders.

145 Transgenders en werk -- deel 2
Tweede deel van de bespreking van het onderzoek Transgenders en werk van Paul Vennix.
- Oververtegenwoordiging van transseksuelen onder de respondenten.
- Non-op transgenders zien zichzelf als 'transgender', maar post-op transgenders zien zichzelf als 'vrouw'.
- Deze respondenten voelen zich belangrijk meer vrouw en minder man dan de respondenten van Travestie in Nederland en Vlaanderen.
- Non-op transgenders zijn veel vaker biseksueel dan 'normaal'.
- Post-op transgenders vallen overwegend op vrouwen.
- Duidelijke link tussen werkloosheid en transgender-gevoelens.
- Post-op transgenders willen niet uit de kast komen.
- Angst is de basis voor het streven naar passabiliteit.
- Post-op transgenders driemaal zo vaak werkloos als non-ops.
- Vennix geeft niet uitkomsten voor werkloze post-ops.
- Ontslag in de helft van de gevallen gerelateerd aan transgender-zijn.

144 Homo-acceptatie en transgenders
SCP-publicatie
- Een verband tussen homonegativiteit en depressie/zelfmoordpogingen;
- Niet sekse-conforme personen zijn depressiever;
- Sommige homo's hebben problemen met vrouwelijke mannen.

143 Discriminatie van travestieten in Latijns-Amerika
Latijns-Amerikaanse travestieten kunnen hun school-opleiding niet afmaken, kunnen geen normaal werk vinden, kunnen niet normaal woonruimte huren, hebben geen toegang tot normale medische behandelingen en worden tenslotte in hun bestaan bedreigd door geweld van jongeren en politie.

142 Transgender Info-Dag 2010
Ik ben dit jaar niet naar de Transgender Info-Dag in Rotterdam (13 maart 2010) gegaan. Uit ervaring weet ik ...

141 Onderzoek Transgenders en Werk -- deel 1
In 2005 begon Paul Vennix met de dataverzameling van Transgenders en werk. Inmiddels zijn we 2010 en is het verslag van dit onderzoek verschenen...

140 Extra sterfte onder transseksuelen
Hoogleraar Louis Gooren meldt vlak voordat hij met pensioen gaat, dat hij in een onderzoek een bijna 50% hogere kans om te overlijden vindt voor transseksuelen die een GAB (geslachts aanpassende behandeling) hebben ondergaan. Uit eerder onderzoek van hem blijkt echter gedurende de eerste 9 jaar geen verschil in levensverwachting op te treden. De verschillen treden dus pas na die periode op, maar treden dan ook zeer nadrukkelijk op. De VU ziet geen reden voor bezorgdheid.

139 Twee verschillende werelden: klassieke transgenders en showgirls
Klassieke transgenders groeien op in de binnenwereld. Showgirls in de buitenwereld. Maar is het onderscheid wel zo strikt? Wat te denken van 'halve showgirls'? Beide groepen hebben hun eigen problemen en hun eigen sterke kanten. Maar de overstap van binnenwereld naar buitenwereld op latere leeftijd blijkt tenslotte vaak meer dan men aankan.

138 Portret met hoed
Een portret dat Kristi Jungcurt tijdens de laatste T&T maakte.

137 De binnenwereld van een transgender
Het speciale eerste nummer van Transformatie in 2010 ter gelegenheid van de Transgender Infodag te Rotterdam bevat in het artikel Over euforie, dysforie en genderdysforie veel vooroordelen over showgirls. Maar tegelijkertijd geeft het ook een kijkje in de denkwereld van (klassieke) transgenders.
1. Genderdysforie is geen afwijking, maar moet wel acuut behandeld
2. Genderdysforie als uitdrukking van de persoonlijkheid
3. Discriminatie of de reactie daarop?
4. Begrip van de samenleving voor de zieken
5. Het onderzoek van Swaab: wij kunnen het niet helpen
6. Niet provoceren en uitdagen, men zou boos kunnen worden
7. Ik ben travestiet, maar durf dat niet te zeggen
8. Meer vooroordelen over drag-queens en andere showgirls
9. Transgenders zien er soms niet uit
10. Als vrouw willen passeren
11. Moeilijk hebben met zichzelf

136 Queer-theorie
Min of meer bij toeval kwam ik laatst op mijn eigen communicatie-blog terecht en vond daar dit artikeltje over queer-theorie. Omdat ik weet dat sommige transgenders daar interesse voor hebben, link ik het hier.

135 Bollman & Bollman
Een roman over een travestiet. Een man die zich vrouw voelt. Het boek 'Bollman & Bollman' is geschreven door Marga Claus en uitgegeven bij de Friesche uitgeverij Afuk. Het is geschreven in het Fries. Voor de meeste Nederlanders zal het daardoor altijd een gesloten boek blijven, tenzij het vertaald wordt in het Nederlands. Maarten 't Hart schreef er een kort stukje over kennelijk op verzoek van de uitgever.
... De pakketdienst bezorgt een pakje. Alide leest op de pakbon: 'Lakleren rokje, zwart, maat 42'. Een tijd later ziet ze dat hij zijn polsen geschoren heeft. En wat bewaart hij toch op die logeerkamer waar geen mens komen mag?

134 Houden vrouwen niet van travestieten?
Transgenders zelf geloven vaak dat vrouwen niets zien in transgenders. Als showgirl heb ik echter andere ervaringen.

133 Transgender-emancipatie: Moeten transgenders zichtbaarder worden?
* Transgender zijn
* Reacties op transgenders
* Oorzaken
* Transgender-emancipatie
* Jezelf accepteren
* Zichtbaar en uit de kast zijn
* Stand van zaken
* Uit de kast komen?
Als ik deze uitkomsten samenvat, lijkt het duidelijk dat de revolutie niet van de klassieke transgenders zal komen. Ze zitten in de kast en zijn daar relatief gelukkig of ze zijn uit de kast, maar voelen zich dan vrouw en hebben vaak weinig behoefte aan nadrukkelijk zichtbaar zijn.

132 Valt homoseksualiteit te genezen?
"Homoseksualiteit valt niet te genezen." Dit schrijft hoogleraar neurobiologie Dick Swaab in zijn column Geen keus in de bijlage Zaterdag &cetera (p. 19) van NRC Handelsblad (5/10/2008). "Niet met gebeden, met elektroshocks en ook niet met braaktherapie." Ik vind dat een sympathieke gedachte, toch twijfel ik op sommige punten aan het verhaal van Swaab.

131 Vrouwelijke hersenen?
T's geloven graag dat de verklaring voor hun 'afwijkende' gedrag gesitueerd zou zijn in hun hersenen die per ongeluk wat te vrouwelijk zouden zijn uitgevallen. Eerder opperde ik al dat mannenhersenen in een vrouwenlichaam inclusief de gewijzigde hormoonhuishouding vermoedelijk vrijwel perfect zou functioneren. Dit stukje van Ten Broeke bevestigt opnieuw die minimale verschillen.

130 Het mechanisme achter transgender-discriminatie
Het gevolg is dat 'succesvolle' transgenders voor het beeld dat de buitenwereld heeft van transgenders, geen enkele rol spelen. Vooral de transgenders die niet overtuigend overkomen bepalen daardoor voor de buitenwereld het beeld.
[...]Deze negatieve selectie zorgt ervoor dat transgenders normaal vooral geassocieerd worden met de meest extreme en de meest negatief overkomende uiterlijken. Door die associaties krijgen begrippen als 'travestiet' en 'transseksueel' een extreme en een negatieve lading. Voor normale vrouwen werkt het mechanisme precies andersom, namelijk met positieve selectie.

129 Dertig kenmerken van klassieke travestie?
Wanneer is er sprake van 'klassieke travestie' en wanneer niet? Wat moeten we precies verstaan onder 'klassieke travestie'? Welke definitie van 'klassieke travestie' moeten we hanteren? Dit zijn simpele vragen die echter niet altijd zo simpel te beantwoorden zijn. Dat lijkt misschien vreemd. Travestie is toch het dragen van kleding van de andere sekse?

128 Heerlijk, lastig uiterlijk
De bio-vrouw zegt: Het gaat er niet om, hoe je er uitziet, het gaat erom wie je bent. Ik begrijp haar en ben het met haar eens. Het transgender-uiterlijk is de verpakking. Die verpakking doet er uiteindelijk niet toe. Tegelijk realiseer ik me dat klassieke transgenders zelf dit heel anders zien. Dat vervrouwelijkte uiterlijk, die verpakking, is voor hen juist van groot belang. Het is een voorrecht, een reden om je fijn en heerlijk te voelen.
Maar dat houdt dus in, dat het uiterlijk bij klassieke transgenders in eerste instantie wel degelijk lastig is. Je moet er aan wennen. Je moet leren er doorheen te kijken. In feite klopt de stelling van onze biovrouw dus niet. Dat uiterlijk doet er dus in de praktijk wel toe.

127 Het begrip 'vrouw'
Uitspraken als: 'Ik wil vrouw worden'; 'Ik ben vrouw'; 'Ik voel me vrouw'; 'Ik leef als vrouw'; 'Ik wil zo veel mogelijk vrouw worden'; 'Ik zou liever vrouw zijn.' Deze uitspraken worden altijd zonder verdere toelichting gedaan. Men gaat er vanuit dat iedereen weet wat met 'vrouw' bedoeld wordt. Maar in werkelijkheid is dat begrip 'vrouw' helemaal niet zo simpel en eenduidig als we meestal denken.

126 Transgender-begripsverwarring
In boeken en postings van travestieten, transseksuelen, transgenderisten en mannen in rok vind ik vaak uitgebreide begrippenkaders om duidelijk te maken wat men precies is en hoe anderen dat moeten zien. Die verhandelingen introduceren vaak een veelheid van nieuwe termen, die vrijwel zonder uitzondering vaag gedefinieerd zijn, die indrukwekkend klinken, die bladzijden lang doorgaan en die de lezer achter laten met het gevoel 'een deskundige heeft me uitgelegd hoe het allemaal zit, eigenlijk is het allemaal heel normaal en de man in kwestie verdient ons begrip in plaats van onze minachting'. Vermoedelijk was dat ook het doel van de verhandeling. Het neveneffect is dat door die veelheid van termen de transgender zelf op laatst vaak ook niet meer weet, waar het allemaal om gaat.

125 Drie soorten transgenders en Lady Gaga?
De eerste keer dat ik tegenover mijn mede-transgenders over Lady Gaga begon, kreeg ik de reactie: 'Wie is dat?' Men had nog nooit van haar gehoord. Alleen een jonge showgirl, wist onmiddellijk wie ik bedoelde en die reageerde enthousiast: 'Lady Gaga was top!'
Veel mannen vonden dat uiterlijk kennelijk wel iets hebben. Ze vonden het mooi. Ze stonden er positief tegenover. Uit ander onderzoek weten we dat dit vrijwel zeker heteroseksuele of biseksuele mannen moeten zijn. Dat klopt met mijn eigen ervaringen op dat punt. Tot zover niets nieuws. Vervolgens kom ik op de transgender-soos. En na een avond lang praten en kletsen, is het voor mij onmiskenbaar. Dit uiterlijk werkt hier niet goed.

124 Twee soorten transgenders -- Deel II, Showgirls
Bij de term ´showgirls´ heeft iedereen wel een voorstelling. Het zijn meisjes die hun leven lang toegewerkt en toegeleefd hebben naar hun rol in de show. In die rol schitteren ze, zien ze er prachtig en sexy uit en voor die rol zijn ze bereid tot het uiterste te gaan. In dit geval zijn de meisjes van origine jongens en is verder alles min of meer hetzelfde.
Bailey omschrijft het verschil tussen de twee groepen transgenders --vertaald in mijn termen-- zo: klassieke transgenders maken zich zorgen over de negatieve opmerkingen die ze in de supermarkt te horen kunnen krijgen, terwijl showgirls zich afvragen of ze in de 'cocktailbar' wel genoeg zullen opvallen.

123 Twee soorten transgenders -- Deel I, Klassieke transgenders
Transgenders bestaan uit twee totaal verschillende soorten. En zo lang je dat niet begrijpt, begrijp je niets van transgenders. Dit is één van de belangrijkste stellingen uit het boek van J. Michael Bailey, 'The Man Who Would Be Queen'. Een groot deel van zijn boek wordt besteed aan het beschrijven en illustreren van dit onderscheid.

122 Voorbeelden van transgenders
De meeste transgenders zijn nooit uit de kast gekomen. Via films en tv krijg je een bepaald stereotiep beeld voorgeschoteld. Soms terecht, maar vaak ook niet. Verder zie je er soms één op straat lopen, maar vermoedelijk nog vaker, zie je ze wel, maar heb je het niet door. Dat maakt praten over transgenders lastig. Er is vaak geen concreet plaatje bij of er is een verkeerd plaatje bij. Het is ook niet zo gemakkelijk voorbeelden van transgenders te vinden, omdat de meeste transgenders nog in de kast zitten.

121 'De man die een mooie vrouw wilde zijn'
Het boek van J. Michael Bailey, ´The Man Who Would Be Queen´, is vooral onder transgenders omstreden. Speciaal transseksuelen vinden het boek soms maar kwalijk. Tegelijkertijd zijn er ook veel transseksuelen die de beschrijving die Bailey geeft, volledig denken te herkennen. Sommigen zien het boek zelfs als een ´eye-opener´.
In die meningen van lezers over het boek zie je twee totaal verschillende standpunten. In de ene visie is het hele boek eigenlijk nergens op gebaseerd en schandelijke onzin. In de andere visie is Bailey één van de belangrijkste seksuologen van deze tijd die de moeite heeft genomen een populair boek te schrijven dat je in één keer uitleest. Wie heeft er gelijk?

120 Mooie tekst, verre droom
Nederland was en is een land waar niemand zijn eigen ik hoeft te verstoppen. Maar voor de meer dan 240.000 Nederlandse transgenders is het ook een bitter verhaal. Want wat geldt als je zwart of bruin bent, als je Jood bent of niet-Jood, als je man of vrouw bent, als je homo of hetero bent, dat geldt in de praktijk niet zodra je op een of andere manier de pech hebt tussen man en vrouw in te vallen.

119 Lastig voorlichten over 'transgender'
'Woordvoerder' Anne Russchen van het Platform Sociale Acceptatie wil uitleggen wat transgenders zijn en begint dat uit te leggen wat transgenderisme is. Maar bedoelt ze daar nu transgenders mee of transgenderisten? De uitleg die ze vervolgens geeft, lijkt vooral te slaan op transseksuelen. Maar niet alleen 'woordvoerder' Anne blijkt problemen te hebben met de betekenis van transgenderisme. Toch is die verwarring eigenlijk niet nodig. Een transgender is iemand die op een of andere manier (vaak door gedrag of uiterlijk) tussen de 'echte mannen' en de 'echte vrouwen' invalt.

118 Transgender coming-out op Bevrijdingsfestival
Het is 5 mei 2009: Bevrijdingsfestival. We staan in het Stadpark van Groningen aan het begin van de Concourslaan. Achter ons speelt een band het repertoire van Normaal. De Concourslaan is vol jonge stadjers die van en naar het festival gaan. Volgens de festival-organisatie moeten het er in totaal een 50.000 geweest zijn, lees ik een dag later in het Dagblad van het Noorden.

117 Vervolging van homo's en travestieten in Irak
Een Shia geestelijke in centraal Bagdad, sjeik Sadeq al-Zair, zei dat hij veel jonge mannen zag die zich vrouwelijker kleden dan vrouwen. "Het is een fenomeen dat bevochten moet worden, maar door behandeling," zei hij.
Ondertussen worden ze wel vermoord en de Shia militia's behoren tot de vaakst genoemde verdachten.
In sommige gevallen wordt echter aangenomen dat de eigen familie de homo vermoord heeft om de familie-eer te redden. Zo zouden vier van de slachtoffers in Sadr City zijn vermoord door de eigen familie.

116 Het educatief pakket 'Gender in de blender'
Het Vlaamse educatieve pakket Gender in de Blender (online beschikbaar, hier) is niet een lesbrief, maar eerder een heel boek. Het is uitgeprint 188 bladzijden A4 dik.
Wat ik me na lezing ook afvroeg, was: 'Zijn er zo ontzettend veel woorden nodig om dit te behandelen? Is het echt zo ingewikkeld of maakt men het vooral ingewikkeld? Is er een bepaalde reden om het ingewikkelder te maken dan het in werkelijkheid is?'

115 De geboorte van Transgender Netwerk Nederland
Transgender Netwerk Nederland ziet zichzelf als een overkoepelende club die de verschillende transgender-clubjes samenbindt en vertegenwoordigt in Den Haag.
* Planproblemen
* Workshop-problemen
* Stevige homo-omarming
* Weinig travestieten
* Transproblemen
* Ontbrekende controle

114 Feminisme 3.0: Mislukte vrouwen, mislukte mannen
Ik denk dat Fay de spijker op de kop slaat. Deze moderne vrouwen zijn hoog opgeleid en kunnen zichzelf bedruipen. Ze zijn ambitieus en ze hebben vaak goed betaalde banen. Deze vrouwen bezetten belangrijke posities en willen graag toonaangevend en leidinggevend zijn. Ze willen kortom man zijn. ... Het grappige is dat de problemen van deze gemankeerde 'mannen' ontstaan doordat ze iets proberen te zijn, wat ze niet daadwerkelijk zijn.
* Het vernieuwde Opzij
* De drie feministische golven
* De moderne, feministische vrouw
* Interview met Fay Weldon
* Het probleem van de moderne vrouw

113 De Bush-fout: doordraven
Nu iets anders. Het boek Head over Heels van Virginia Erhadt bevat 29 verhalen van partners van (M-V) travestieten en transseksuelen. Als ik die verhalen lees dan valt me op dat de bron van veel problemen vaak een soort overreageren lijkt te zijn. Ik kom dat ook tegen via verhalen uit andere bronnen en ik ken het ook uit eigen ervaring.
Travestie en transseksualiteit liggen emotioneel. Dat geldt voor zowel de betrokken man als de partner. Het gevolg is dat beiden er toe neigen een verhaal te construeren. Een verhaal dat hun gelijk bewijst. Maar ook een verhaal dat snel iets overdreven wordt, dat onjuistheden gaat bevatten en ongefundeerde vooronderstellingen. Vervolgens springt men naar een actie. Er moet dit of dat gebeuren. Het kan niet anders. Er is een heilige noodzaak. Het belang van het gezin, van het land, van de samenleving staat op het spel. Hier moet worden gekozen. Hier moet worden opgetreden.

112 Jezelf durven zijn
Je bent transgender, je komt over als vrouw en je komt een leuke man tegen. Wat moet je doen? De oplossing die ik eerder voorstelde, was gewoon te zeggen wat je bent. Niet meer en niet minder. Wees eerlijk en durf jezelf te zijn.
Vanavond vond ik op de site van Evelien Snel, zelf een M-V transvrouw, de volgende passage onder de titel Skinny Dipping. Ze heeft geen 19 bladzijden ingewikkeld proza nodig of een abstract betoog. Ze introduceert het probleem en vertelt hoe ze het oploste. Geen gezeur over hoe oneerlijk de wereld is voor transen. Gewoon jezelf durven zijn. Zo kan het dus ook.

111 Foute Foekjes
Foekje Dillema werd geboren in 1926 in Burum, een dorpje bij de grens van Friesland en Groningen. Ze is de derde dochter in een gezin van acht. Bij een spelletje in de gymnastiekzaal ziet de trainer dat ze erg hard kan lopen. In 1948 loopt ze haar eerste wedstrijd die ze met voorsprong wint.
Voor Foekje kunnen we niets meer doen. Aan een plaquette heeft ze niets meer. Een treinenloze dag helpt haar niet. En ook dat boekje kan haar niet meer troosten.
Gaan we over 50 jaar ook een boekje schrijven over de foute vrouwen die nu leven en dan dood zijn? Over hoe schandelijk die behandeld werden en dat ze toch eigenlijk wel echt vrouw waren? En gaan we dan voorstellen een plaquette te plaatsen en een treinenloze dag te houden? Om tenslotte te concluderen dat dat boekje eigenlijk al een mooi monument is? En gaan we daarna allemaal weer tevreden slapen?

110 Rok voor mannen: travestie of mode?
Op de site ROKVOORMANNEN leggen de stoere mannen in rok uit waarom ze zo graag in rok lopen. Ik vind die verhalen dat het zo heerlijk is om een rok te dragen, maar vreemd. ... Kennelijk is er dus een X-factor waardoor jullie het lopen in een rok als iets heerlijks ervaren en ik niet. Jullie worden overvallen door een soort subjectieve opwinding: lopen in een rok, heerlijk! Als je dus die rok gaat aantrekken omdat je je dan zo heerlijk voelt, heb je gewoon nog last van je travestie-verleden.
Mijn pleidooi om de rok voor mannen vooral als mode-item op te vatten, viel niet echt in vruchtbare aarde voor mijn idee. Men leek vaak helemaal niet te begrijpen waar ik het over had.

109 Wel of geen travestie?
Voor mij staat een man in een jurk. Hij heeft een volle bos grijs haar die hij achterover heeft gekamd. Om zijn hals een mooi parelsnoer. Om zijn pols een armband van parels. Hij heeft een open gezicht en praat levendig en overtuigend. Hij is niet opgemaakt, draagt geen pruik en geen borsten. Hij legt me uit, dat hij vaak zo gekleed is en dat veel mensen denken dat hij travestiet is, maar dat hij dat beslist niet is.
Omdat travestie sociaal taboe is, is vrijwel iedere transgender heel gemotiveerd in het aanvoeren van argumenten waarom wat hij of zij doet, geen travestie is, maar net iets anders. En daardoor vind ik al die argumenten heel erg knap, maar uiteindelijk overtuigen ze me toch niet helemaal.

108 Geen travestie-effect bij vrouwen
Jantien de Bood fotografeerde mannenkleding op vrouwelijke modellen. Als je de foto's ziet, lijkt er geen sprake van een travestie-effect. Helaas werken de links naar de desbetreffende foto's niet meer. Eén van de desbetreffende foto's is nog op de site van Jantien te vinden.

107 Mijn man draagt mijn kleren - IV: Het travestieprobleem
Is er een travestieprobleem? De moeilijke kant van travestie is de confrontatie met de rest van de wereld. ... Hoe kom ik op dit onderwerp? Op p. 114 van haar boek My Husband Wears My Clothes geeft Peggy Rudd het aangrijpende verhaal van Krystal.
De situatie is dus dat je op een vreselijke manier wordt opgelicht door je man. En vervolgens doet die man vreselijk zielig en neemt niet eens de moeite om sorry te zeggen. Nee, integendeel. De deal is gesloten. De auto is gekocht. En dat die auto behoorlijk krakkemikkig is in haar ogen, daar moet ze maar mee leren leven. Daar kan hij als verkoper nu eenmaal ook niets aan doen. Het leven is voor een autoverkoper al moeilijk genoeg. Maar dan die prachtige wending op het eind. Hij heeft er een vreselijke rotzooi van gemaakt. En nu moeten de raadgever, God en de klant het probleem samen maar oplossen. Waar God al niet goed voor is!
Maar Peggy Rudd ziet alleen maar die zielige autoverkoper die nu zwaar in de penarie zit. Even verder denken is er niet bij.

106 Mijn man draagt mijn kleren - III: Emotionele acceptatie door de partner?
Een vrouw komt een leuke man tegen. Ze trouwen. Daarna bekent die man travestiet te zijn. De vrouw is modern en geëmancipeerd. Ze besluit dat ze haar man ook verkleed als vrouw volledig wil accepteren. Maar bij het vrijen, de man is nu gekleed als vrouw, voelt ze walging. Ze wil haar man nog steeds volledig accepteren, maar besluit dat ze op deze manier niet langer seks met hem wil.

105 Mijn man draagt mijn kleren - II: Een ongemakkelijke relatie
Het boek van Peggy J. Rudd, My Husband Wears My Clothes (Mijn man draagt mijn kleren), blijft me intrigeren. Eindelijk is er een vrouw die niet moeilijk doet over de travestie van haar man, die het hem niet eens kwalijk neemt dat hij daar pas nadat het huwelijk voltrokken is, mee op de proppen komt, die haar man bijna meer dan volledig als transgender wil accepteren en dan overtuigt het boek niet. Mij tenminste niet.

104 Mijn man draagt mijn kleren - I: Wetenschappelijk verantwoord of promotietekst?
My Husband Wears My Clothes van Peggy J. Rudd. De ondertitel van het boek is Crossdressing from the Perspective of a Wife. De man van Peggy is travestiet, dat was de aanleiding voor dit boek.
Die doctorsgraad en zo'n redelijk uitgebreide literatuurlijst suggereren dat het boek vermoedelijk ook wel wetenschappelijk verantwoord/juist zal zijn. Dat lijkt me te veel eer.
Ze vermijdt zorgvuldig de koppeling tussen seks en travestie aan de orde te stellen, maar schrijft wel: Het werd al snel duidelijk dat het verkleden van mijn echtgenoot een negatief effect had op ons liefdesspel. Er waren tijden dat mijn echtgenoot op zichzelf gericht was. Hij merkte zelfs niet op dat de lingerie die hij droeg, mij afstootte.

103 Transgenders en verandering?
Zeven punten waarop de transgender-wereld aan het veranderen is.
* Transgenders maken zich minder druk over foto's die van hen gemaakt worden.
* Steeds meer vrouw tonen interesse in het verschijnsel 'transgender'.
* Transgenders gaan zich beter presenteren, lijkt het.
* Transgenders krijgen nu voor het eerst subsidie.
* Er wordt beter samengewerkt door transgenders.
* Er komen steeds meer transgender-evenementen.

102 Transgender-presentatie en transgender-geweld
Dit verhaal is niet alleen maar een verhaal, maar is wat de 17-jarige Gwen Araujo op 3 oktober 2002 in Newark, Californië overkwam. Wat moet je doen als je als transgender een seksuele relatie aangaat met een man? Moet je waarschuwen dat je in feite man bent of mag je je mond houden? In een lijvig en zwaarwichtig artikel eindigt transvrouw Talia Mae Bettcher met de vraag: wat is er nodig om als transgender als echt over te komen?
Mijn oplossing: gewoon zeggen wat je bent, voorkomt veel problemen en je komt bovendien een stuk zelfbewuster over.

101 Transgenders en geloven
Een aantal opvattingen waar transgenders soms heilig van overtuigd zijn:
* Mannen in rok weten zeker dat ze geen travestiet zijn
* Je wordt geboren als transseksueel en het is uitgesloten dat je het wordt
* Van travestie kom je nooit weer af: eens travestiet, altijd travestiet
* Travestie heeft niets van doen met seks
Al die heilige geloven hebben te maken met sociale druk en acceptatie.

100 Kabinet en transgenders
In de recente nota ‘Gewoon homo zijn’ van minister Plasterk wordt het kabinetsbeleid op het gebied van lesbo, homo en transgender emancipatie uiteengezet.
* Volgens de nota zijn er in ons land 30 tot 100 duizend transgenders. Volgens het laatste bevolkingsonderzoek van het NISSO moeten er in Nederland in ieder geval 240.000 transgenders rondlopen en mogelijk meer.
* Over die grote groep transgenders is vrijwel niets bekend omdat onderzoek ontbreekt.
* Voor de minister zijn transgenders gewoon homo's, hoewel de meeste transgenders daar zelf totaal anders over denken.
* Veel aandacht en geld voor homo's, amper aandacht en geld voor de even grote groep transgenders.

99 Omgaan met discriminatie
Transgender Alice Verheij blogt over een kwetsende ervaring.
In mijn wereld hebben die mensen een naam. We noemen ze 'transfoob'. In de extreem vermoorden ze mensen zoals elk jaar in dit land gebeurt. In de milde vorm hebben ze een grote mond en maken [ze] de ander uit voor gek, gestoord, een freak of wat dan ook. Het is de verpersoonlijking van het kwade in de mens om mensen als ik uit te maken voor wat ze niet zijn. Het is goedkoop, stupide en discriminerend. Het is het gericht beschadigen van de ander of op zijn minst het pogen dat te doen. Kwalijk en monsterlijk. Mensonwaardig zelfs. Het toont gebrek aan fatsoen, beschaving, inlevingsvermogen, affectie, begrip en ga zo nog maar even door. Iedere trans, en ik bedoel echt iedere, krijgt hiermee te maken. Soms in verhulde vorm, soms in de kwalijke gewelddadige vorm.
Ik vraag me af, in mijn reactie op haar blog, hoe je als transgender het beste met dit soort gebeurtenissen kunt omgaan.

98 NRC Handelsblad, voorbinddildo en Hotel Akersloot
Deze zaterdag kwam NRC Handelsblad met een stuk over de Commissie Gelijke Behandeling met de ondertitel Waarom een moslim een hand mag weigeren, maar een protestant wel een homohuwelijk moet sluiten geschreven door Jaco Alberts. De lead naast dit artikel begint als volgt: 'De Commissie Gelijke Behandeling is omstreden.'
Je zou dus denken dat Jaco Alberts allerhande voorbeelden aanhaalt van omstreden commissie-uitspraken inzake moslims. Om aan te tonen dat de Commissie Gelijke Behandeling omstreden uitspraken doet, begint hij echter met een uitspraak van de Commissie inzake travestie. Ook dat valt misschien nog te billijken, maar in dit geval doet hij dat door de veroordeelde uitgebreid en met een voor mijn idee nogal dubieus verhaal aan het woord te laten op zo'n manier dat alle mogelijke vooroordelen ten opzichte van travestieten weer eens bevestigd worden.

97 Wat is een mooie man volgens Nederlandse vrouwen?
Wie denkt dat Nederlandse vrouwen op echte macho's vallen, vergist zich. Een beetje fout mag de ideale man van sommigen wel zijn, maar op 'echte macho's' en 'haantjes' knappen ze massaal af.

96 Man in minirok: klassieke travestie of mode?
Transgenders vinden een man die gewoon een minirok draagt voor het leuk of mooi, maar vreemd, blijkt. Waarom eigenlijk?
1. Geen vrouw, maar man
2. Niet stoer, maar vrouwelijk
3. De ontbrekende drang

95 Het Stormfront en 'stinkende' transgenders
Judy4Fun maakt van haar travestie geen probleem, probeert er van te genieten en ziet er ook nog eens fantastisch uit. De forumleden van het Stormfront reageren op haar met:
* Persoonlijk heb ik geen idee hoe ik je moet noemen..... Hij Zij Het......
* Laat dat wezen maar lid worden van de darkroom bezoeker Woutertje Bos en zijn Partij van de Afbraak. Werkelijk zum kotzennnnnnnnnnnnnnnn
* Is dit nou een ziekte... Of gewoon een afwijking...
* Dan ben je volgens mij ook de enige, die DAT als broer wil hebben

94 Aangeboren transseksualiteit volgens Swaab
... Swaab weet het allemaal heel zeker. Er is geen twijfel mogelijk. De waarnemingen zijn duidelijk. Transseksualiteit en trouwens ook homoseksualiteit zijn aangeboren. Maar ik wil toch graag even onder dat bed kijken en dan blijkt het allemaal op zijn minst een stuk minder duidelijk te zijn.

93 Travestie, taboe, discriminatie en vrouwen
Artikel geschreven voor Transformatie. In 25 jaar is er wel iets veranderd, maar veel minder dan we toen hoopten. In Nederland moeten tenminste een 240 duizend mannen aan travestie doen, blijkt uit bevolkingsonderzoek. Maar de meeste van die travestieten laten zich niet zien en horen. Ik zou graag tegen iedere travestiet roepen: kom tevoorschijn, maar ik durf dat niet. Op travestie bij mannen ligt nog steeds een groot maatschappelijk taboe.

92 Mijn man Betty: 2. Help! Mijn man is travestiet.
Het was allemaal erg duidelijk, maar niet voor Helen Boyd. Tenslotte kan ze er niet langer om heen. Haar knappe man is travestiet en zou vermoedelijk het liefste als vrouw door het leven willen gaan. Eerst vindt ze het leuk en spannend. Dan wordt het minder leuk en zelfs angstaanjagend. Waarom is het leven met een travestiet zo moeilijk? Of doet Boyd misschien iets verkeerd?

91 Mijn man Betty: 1. Drie soorten travestie?
Helen Boyd schrijft een boek over haar leven met haar knappe man, die al snel travestiet blijkt te zijn. De scene die ze beschrijft om duidelijk te maken, hoe totaal anders we reageren op een man in vrouwenkleren dan op een vrouw in mannenkleren is wat onvolledig. Wanneer een man vrouwenkleren draagt, blijkt dat op drie verschillende manieren te kunnen. Drie soorten travestie?

90 Depressie en typerend taalgebruik.
Wat is een depressie? Psychiaters zien het als het resultaat van een ziek brein. Psychologen zien het als het resultaat van depressief denken. Typerend voor die manier van denken is ook een bepaalde manier van formuleren. Zo omschrijft de cabaretier Mike Boddé een depressie als een eindeloze achtbaan door de hel.

89 Arm afzagen of omconditioneren?
Maarten 't Hart vindt dat iedereen het recht heeft door plastische chirurgie zijn of haar uiterlijk te verfraaien. Toch hoop je bij zo iets ingrijpends als sekse-operaties dat men er goed over heeft nagedacht. En juist op dat punt is er reden voor twijfel. Kunnen mensen bij ingrijpende beslissingen wel rationeel denken? T's zien een vrouwelijker lichaam als iets positiefs. Een charmante t kunnen we nog wel waarderen. Maar wat wanneer een gezond iemand zeker weet een arm of een been te willen missen om eindelijk het geluk te vinden?

88 De luie travestiet en de vermoeide showgirl
De luie travestiet (The Lazy Crossdresser) van Charles Anders is niet een dik boek: 148 bladzijden tekst plus 8 bladzijden Introduction. Daarachter nog 28 bladzijden 'National Resources'. Adressen waar travestieten in de VS terecht kunnen voor van alles en nog wat. Voor de Nederlandse t dus meestal niet echt interessant. Op die 148 bladzijden met 8 inleiding, samen dus 156, staat meestal ook nog niet zo veel.

87 Transgenders en het relatieprobleem.
T's die als vrouw durven uitgaan, moeten een relatie vinden. Zonder vaste relatie heeft het leven op de lange duur weinig fleur. Het belang van een relatie. Hoe kun je je als t het beste presenteren bij een date? Soms loont het om in het uiterlijk het vrouwelijke te benadrukken. Hoe kun je zorgen dat de relatie standhoudt?

86 Depressie-update: Antidepressiva helpen amper!
Op basis van gepubliceerd onderzoek zou 60% van de mensen een duidelijke verbetering rapporteren wanneer ze een antidepressivum gebruiken. Afgezet tegen de 40% die een duidelijke verbetering rapporteert is dat een winst van 20% waarvoor 100% een pil moet slikken. Deze 20% winst blijkt echter voor het grootste deel het resultaat van selectief publiceren. Onderzoeken met positieve uitkomsten zijn wel gepubliceerd, onderzoeken waarin geen verschillen werden gevonden niet.

85 Nieuws over depressies
Een Telegraaf on-line onderzoekje naar hoe de lezers denken over depressies. Een samenvatting van een artikel van o.a. Susan Nolen-Hoeksema waaruit blijkt dat depressieve meisjes zowel voor, tijdens en na de depressie lijden aan meer depressieve gedachten/symptomen.

84 Problemen met gender-identiteit
LeVay & Valente schrijven in hun handboek dat iedereen een subjectief gevoel heeft van zijn gender: de gender-identiteit. De enige basis voor die bewering blijkt echter het verbale gedrag van transseksuelen te zijn, die zeggen zich man of vrouw te voelen terwijl ze niet het overeenkomstige lichaam hebben. Hebben we een zintuig om onze sekse te voelen of te weten? Subjectieve gender-identiteit speelt in het normale sociale leven geen rol van betekenis. Biologisch gezien is er weinig noodzaak voor. Toch blijken mannen en vrouwen psychisch duidelijk en aantoonbaar van elkaar te verschillen. Transen blijken echter in dit opzicht nog steeds mannen. Is het niet meer voor de hand liggend om het zich vrouw voelen, te verklaren als rationalisering?

83 Lacey Leigh: Out & About -- The Emancipated Crossdresser
Het boek van Lacey Leigh bevat rake stellingen maar soms ook onjuistheden of op zijn minst zaken die discutabel zijn. Het is vooral hoe travestieten travestie graag zien. Problemen bestaan niet of komen niet aan bod.

82 Problemen van al te perfecte travestie
Perfect overkomen als vrouw is voor veel transgenders het grote ideaal dat nooit bereikt zal worden. Daardoor realiseren ze zich niet goed de nadelen en beperkingen van dit ideaal.

81 Mannenrol en vrouwenrol
Roy Baumeister wijst erop dat in genetisch onderzoek gevonden wordt dat twee keer zo veel vrouwen zich hebben voortgeplant dan mannen. Mannen hadden dus te maken met een veel grotere selectiedruk dan vrouwen: het was alles of niets. Bij transgenders lijk je dezelfde tweedeling terug te vinden. Travestieten zien vooral het opwindende uiterlijk van vrouwen. Transseksuelen zien meer de vrouwenrol. Maar of de theorie echt helemaal klopt...?

80 Transgender-emancipatie
Lacey Leigh maakt in Out & About een aantal opmerkingen over t-emancipatie. Als t's er echt iets aan willen doen, moeten ze zich laten zien en verder moet het wel duidelijk worden dat het om een man gaat.

79 Gender en transgender als verklaring voor travestie
Lacey Leigh voert in haar boek Out & About gender op als verklaring voor travestie. Travestieten en andere transgenders zouden een gender hebben (een soort geslacht in het hoofd) die afwijkt van hun biologische sekse. 'Ik ben transgender' als verklaring voor het lopen in vrouwenkleren. Gender klinkt logisch, maar het vormt een pseudo-verklaring waarmee je uiteindelijk jezelf voor de gek houdt.

78 De waarde van antwoorden volgens Frans de Waal
Veel onderzoek naar travestie en transseksualiteit gaat uit van wat de betrokkenen zeggen. Frans de Waal, de grote kenner van mensapen, zet daar een duidelijk vraagteken bij.

77 Factoren die bepalen hoe een t wordt gezien.
Hoe moet je er uitzien om veilig over straat te kunnen lopen? Een update naar aanleiding van een interview met de mensapenkenner Frans de Waal.

76 Geen echte man?
Wat zijn de kenmerken van een echte man? Drie biologische eisen aan 'echte mannen'. Zorgende mannen blijken beter te scoren. Ons traditionele idee van mannelijkheid berust op drijfzand.

75 Crash course 'VROUW WORDEN': 19 tips
Negentien tips voor biologische mannen om met de nodige moeite en aanleg als vrouw over te komen.

74 Waarom een crash course 'VROUW WORDEN'?
Travestieten en transen dromen ervan als vrouw over te komen. Artsen zien het als een medische uitdaging. Maar hoe het precies moet in de praktijk, is vaak onduidelijk en een groot probleem.

73 Werken aan je uiterlijk: Moet je echt overkomen als vrouw?
Travestieten en transen gaan er vaak vanuit dat ze beslist niet als man herkend mogen worden. Door mijn eigen ervaringen te analyseren aangevuld met de ervaringen van anderen blijkt echter dat mensen zich meestal helemaal niet zo druk over maken over de precieze sekse. Het uiterlijk vinden ze veel belangrijker. Het idee dat de sekse belangrijk is, is vooral een idee dat t's zelf hebben.

72 Tien tips voor het omgaan met straatgeweld
In Amsterdam volgen mensen een vechtcursus om zich te beschermen tegen straatgeweld. De verkeerde reactie, denk ik. Op die manier vergroten we eerder het straatgeweld. Tien eenvoudige tips om veel problemen te voorkomen.

71 Waarom zien we zo weinig travestieten?
Nederland telt 400 duizend travestieten. Waarom zien we die zo weinig? Travestieten groeien op in een verborgen wereld: thuis met de gordijnen dicht. De overstap naar de publieke wereld wordt bijna nooit gemaakt en als die overstap gemaakt wordt, is het vaak een moeizaam proces. De verborgen wereld is geen goede voorbereiding op de publieke wereld.

70 Travestie in de relatie: zeven tips
Travestie werkt binnen relaties vaak als splijtzwam: soms snel, soms langzaam, maar vaak vernietigend voor de relatie. Is dat nodig? Er zijn ook relaties die ondanks die travestie toch standhouden en zich soms zelfs verdiepen. Wat moet je doen als je ontdekt dat je man travestiet is? Zeven tips om op een verstandige manier met travestie in de relatie om te gaan.

69 Brief aan een trans
Emmy schrijft dat ze vrouw is, geboren in een mannenlichaam. Ik wil graag weten waarom ze dat denkt en hoe ze daar zo zeker van kan zijn. Wat bedoelt ze precies met 'vrouw' vraag ik me af. Het probleem is niet wat je bent, maar hoe je overkomt. Wat Emmy ook denkt en doet, ze zal toch met haar mannenlichaam door het leven moeten. Je kunt borsten kweken en je penis laten weghalen, maar voor hoe je overkomt maakt dat allemaal akelig weinig uit. Helaas, Emmy.

68 Man in minirok (MIM)
Ik ga als man in minirok naar een bijeenkomst van de LKG T&T Groningen. Op straat lijken ze het wel leuk te vinden, maar bij de Groningse t's heb ik toch even iets uit te leggen. Is dit nog wel travestie? Gelukkig blijken er meer mannen in rok te zijn. Waarom draag ik eigenlijk een minirok? Eindelijk iets dat een vrouw lekker niet kan op die foute manier.

67 Effect van afwijkende kleding: de burka
Hoe reageren Nederlanders op 2 vrouwen in burka?

66 Feministische verwarring: Heleen Mees
Heleen Mees vindt dat vrouwen de carrière voorop moeten stellen en zich niet moeten beperken tot deeltijd-banen. In mijn opvatting stel je dan de verkeerde prioriteiten.

65 Hoge Raad: altijd kiezen tussen m of v
De Hoge Raad spreekt uit dat de geslachtsaanduiding in de geboorteakte in bepaalde omstandigheden wel gewijzigd mag worden, maar dat er alleen een keuze tussen M/V mogelijk is. Zij motiveert dat met een beroep op het algemeen belang. Is die vermelding M/V op de lange duur wel houdbaar? Er lijken goede argumenten te zijn, om te denken van niet.

64 Gegevens over zelfmoord
Ieder jaar overwegen 400 duizend mensen in Nederland zelfmoord en doen 94000 een poging. Per jaar slagen er 'slechts' 1572 mensen, althans volgens de CBS statistieken.

63 Duidelijk verband tussen burn-out en neuroticisme
Saar Langelaan e.a. vinden bij een vergelijking van een burn-out groep met een controlegroep dat alleen neuroticisme van duidelijk en groot belang is.

62 Testosteron en subjectieve sekse
De Erasmus Universiteit weet te stellen: "De aan- of afwezigheid van (de werking van) testosteron, in de foetus en ook later in de ontwikkeling, is in belangrijke mate bepalend of iemand zich man of vrouw voelt." Het beschikbare onderzoek laat echter geen verband zien tussen deze 2 zaken, liet ik in mijn voorgaande notitie zien. Is dat niet vreemd?

61 Niet depri...
Een kaart van de PostSecret website. De vrouw op de kaart wordt steeds ouder en daarmee haar lichaam. Maar in plaats van depri...

60 De behandeling van depressies
Is depressie een ziekte? Dat is heel erg de vraag. In ieder geval blijkt cognitieve gedragstherapie voorlopig de beste aanpak. Verder blijkt lichamelijke oefening/bewegen bijna net zo goed te werken.

59 Depressiepil en zelfmoord
Krantenberichten waarschuwen voor mogelijk negatieve effecten van sommige depressiepillen. Een zoektocht op Internet levert wel op dat depressiepillen (enig) effect sorteren, maar het blijft onduidelijk hoeveel. Wel zijn er veel bijwerkingen bekend.

58 Transgender en prostitutie III: sleutelprikkel en betekenisverschuiving
Welke conclusies kunnen we uit het onderzoek Klanten van Transgenders van Paul Vennix trekken? 1. In het seksuele contact is het plaatje heel bepalend. 2. Door de seksuele satisfactie treedt een leereffect op waardoor het plaatje een andere betekenis krijgt.

57 Transgender en prostitutie II : uiterlijk en seks
Transgender-prostituees zien er vrouwelijker en beter uit, zijn opwindender, zijn gemotiveerder en je kunt er beter seks mee hebben aldus de ondervraagde klanten. Meer dan de helft van de klanten had niet door met een transgender van doen te hebben. De mannen blijken vooral af te gaan op het uiterlijk. Zodra ze een mooie 'vrouw' zien, maakt het hun niet meer uit dat het eigenlijk een biologische man is.

56 Transgenders en prostitutie I: geen homoklanten
Transgenders die in de prostitutie werken, doen dat bijna altijd noodgedwongen. Het grootste deel voelt zich vooral vrouw, een kleiner deel beschouwt zichzelf als man. De klanten zijn altijd hetero- en biseksueel. Homoseksuele mannen kwamen onder de klanten niet voor.

55 Met je 75-ste naakt in Playboy, maar niet depressief
Mamie van Doren poseerde op haar 75ste nog naakt voor de Amerikaanse Playboy. Maar de reden om hier aandacht aan haar te besteden, is haar levensinstelling. Het leven beschouwt ze als een 'geschenk' terwijl ze ondertussen op haar racefiets over het strand vliegt. Kortom: het verschil met Maarten Biesheuvel uit de onderstaande notitie is groot.

54 "Vanaf 1966 ben ik depressief..."
Maarten Biesheuvel reageert op het krijgen van de prijs met: "Ik ben hier zo blij mee. Dit is mooi, zeker voor iemand die al zijn hele leven depressief is." Zeker, hij is blij. Maar laat er geen misverstand over bestaan: hij is al zijn hele leven depressief.

53 Transseksualiteit volgens Louis Gooren
Transseksuelen voelen zich vrouw. Onduidelijk is dan, strikt rationeel gezien, waarom het lichaam aangepast moet worden. Gooren lost dat probleem in de hier geciteerde passage op door het begrip genderidentiteit aan de genderrol te koppelen. Een trans heeft een bepaalde genderidentiteit (het geslacht dat hij/zij voelt te zijn) en wil ook de overeenkomstige maatschappelijke rol spelen.
De Internet-verhalen dat storingen in de hormoonhuishouding in de baarmoeder altijd verantwoordelijk zouden zijn voor het ontstaan van transseksualiteit, vindt ze niet plausibel. '...these conditions provide compelling evidence that female gender identity can develop in a person with normal prenatal and postnatal androgen exposure...'

52 Depressie: hoe de neurobioloog het ziet
De huidige pillen tegen depressie zijn niet-toereikend voor veel mensen en de vooruitgang in het begrijpen van de neurobiologie van depressie is langzaam. Ondanks dat gebrek aan succes is er echter sprake van een gigantische markt. Per jaar wordt met anti-depressie-pillen een omzet van meer dan 10 miljard dollar gerealiseerd. Uiteindelijk herstelt maar een 50% van alle patienten volledig. Maar met niets doen bereik je vaak ook al een 33% die volledig herstelt. De uiteindelijke winst is dus minimaal.

51 Joan Roughgarden: Evolution's Rainbow
Roughgarden is hoogleraar aan Stanford en transvrouw. Haar boek Evolutions's Rainbow laat zich niet goed samenvatten. Het laat zien dat de natuur op het gebied van sekse en gender uiterst gevarieerd is. Roughgarden constateert dat het percentage homo's en t's veel te hoog ligt om genetisch verklaarbaar te zijn. Ze vindt dit vreemd en begrijpt dit niet goed. Het hoge percentage is echter eenvoudig verklaarbaar als je uitgaat van een leermodel als verklaring hiervoor.

50 Lachen is gezond, dips niet
Mensen die opgewekt zijn en vol energie en levenslust zitten, blijken veel minder snel verkouden te worden.

49 Is travestie behandelbaar? -- Gestopte travestieten
Op basis van gedragsanalyse is stoppen met seksuele travestie mogelijk door de koppeling travestie--seks systematisch achterwege te laten. Dit lijkt ook te werken (N=1). Iemand meldt me dat hij wel begonnen is met travestie, maar vervolgens gestopt is en nooit opnieuw begonnen is. Op basis van deze melding vind ik een Panarama vragenlijst-onderzoek waarin ook al melding gemaakt te worden van gestopte travestieten. Van de 4 mannen die opgaven aan travestie gedaan te hebben, blijken er 3 gestopt te zijn.

48 Hoeveel dips?
Meer dan 1/5 van de Nederlanders blijkt zich gedurende de 4 weken voorafgaande aan het onderzoek soms teneergeslagen en depressief hebben gevoeld. Bijn1 1/5 (18%) blijkt zich voor een psychisch of emotioneel probleem tot een professionele hulpverlener (arts, psycholoog, psychiater, etc.) gewend te hebben. De meest populaire therapie is een pil.

47 Is travestie behandelbaar? -- De wonderpil
Travestie is geen ziekte, maar gedrag. Dat gedrag lijkt in eerste instantie vaak niet zo veel problemen te geven en wordt door de betrokkene sterk positief beoordeeld. Op langere termijn heeft de travestie soms vervelende of zelfs ernstige gevolgen. Is het mogelijk om te stoppen met travestie? Bestaat er een wonderpil?
De forumdiscussie uit de voorgaande notitie wordt samengevat en besproken.
Omdat travestie gedrag is dat de normale gedragswetten volgt, is het mogelijk de beruchte travestiedwang kwijt te raken. Dit treedt op door de koppeling travestie--seks systematisch te vermijden. Het is niet nodig en zelfs niet raadzaam hiervoor te stoppen met de travestie. Ook is het niet nodig te stoppen met seks. Alleen de koppeling van die twee moet systematisch achterwege blijven. Hierna wordt ingegaan op de mogelijke problemen en gevaren die stoppen kan opleveren. Aangeraden wordt deze ingrijpende methode niet lichtzinnig toe te passen.

46 Is travestie behandelbaar? -- Discussie
De weergave van een discussie op een travestie-forum om te laten zien hoe travestieten zelf reageren op de vraag of travestie 'behandelbaar' is.

45 Dipbestrijding: concentreer je op iets positiefs
Depressies wortelen niet in je verleden of in je situatie, maar zitten in je hoofd. Han Nefkens heeft al 19 jaar HIV, maar ondanks alle problemen en ellende die dat met zich mee brengt, geniet hij meer dan ooit tevoren van zijn leven dat ieder moment voorbij kan zijn.

44 Tweede Nederlandse "Transgender Herdenking''
Geweld tegen t's is helaas een bekend verschijnsel. Eenmaal per jaar worden wereldwijd de t's herdacht die door geweld of discriminatie om het leven kwamen.

43 Depressie: de vergeten grote drie
Sommige mensen hebben door hun genen aanleg om depri te worden. Een tweede factor is de situatie. Bepaalde situaties als geen werk, weinig contacten, geen relatie bevorderen het ontstaan van depressies. De derde factor is vermoedelijk het belangrijkst en wordt het meest vergeten: hoe wordt er door de sociale omgeving en de persoon zelf op de depri-gevoelens gereageerd. Aandacht en liefde werken dan juist verkeerd uit.

42 Mensenrechten en vooroordelen
De Spits zegt op te willen komen voor mensenrechten, maar weet op indringende wijze en in kort bestek alle mogelijke vooroordelen tegenover travestieten uit de kast te halen en te bevestigen.

41 Depressies: dichten, schrijven en bloggen
Schrijven blijkt te helpen tegen depressies. Maar dichten blijkt juist verkeerd uit te werken. Verder hebben schrijvers meer last van depressies dan niet-schrijvers. De verklaring is dat je moet proberen zakelijk over je eigen problemen te schrijven. Dat maakt dat je meer grip op die problemen krijgt en ze beter kunt relativeren. Verder helpen sociale contacten tegen depressies. Wat niet helpt is al te zeer op de eigen persoon gericht te zijn. Dat maakt de problemen groter.

40 Help, ik zit in een dipje!
Wat is een depressie eigenlijk? Een depressie is een verzameling negatieve gedachten met de bijbehorende emoties die het 'slachtoffer' zelf ontwikkelt.

39 Wat depressie in ieder geval niet is!
Een depressie wordt niet veroorzaakt door een tekort aan serotonine in de hersenen. Dit is een marketingssprookje. Aldus Dr. W. van den Burg, docent Neuropsychologie in een ingezonden brief.

38 Omgaan met sociale uitsluiting II
T's hebben de neiging sociale uitsluiting te ontkennen. Travestie is een positief iets zonder problemen. Het zou beter zijn om het probleem te erkennen.

37 Omgaan met sociale uitsluiting
Travestie is door de sociale effecten blijkens onderzoek soms levensgevaarlijk. Uit onderzoek blijkt sociale uitsluiting nu verwerkt te worden als lichamelijke pijn. Een remedie is er zo min mogelijk aandacht aan te besteden en andere leuke en opwindende dingen te gaan doen.

36 Seksualiteit construeren?
Wat heeft het te betekenen als iemand zegt dat hij homo is? Niet altijd wat je zou denken. Het meest interessante vind ik echter de volgende passage: '... ik behoor tot die stroming die gelooft dat een mens zijn seksualiteit construeert.' In de 'oude' opvatting was je homo of je was het niet. In de 'nieuwe' opvatting word je homo of je wordt het niet. Dat lijkt erg aan te sluiten bij veel van de voorgaande notities waarvan de strekking was dat travestie zich ontwikkelt.

35 Wat de Encarta/Winkler Prins zegt
Het knappe van de Encarta is dat men travestie heel kort behandelt. Het storende is dat men in kort bestek een aantal slordigheden, missers etc. weet te proppen. Kennelijk is het vooral een encyclopedie voor het video-tijdperk. Als het maar kort is!

34 Andere sekserollen? De nieuwe ideale man is zorgzaam en trouw!
Die oorlog bestaat alleen in het hoofd van de ouderwetse macho-man. Hij heeft geleerd dat hij vooral een echte man moet zijn, een echte kerel en dat dat betekent, dat hij stoer en sterk moet zijn en achter de vrouwtjes aan moet zitten, etc. Maar inmiddels zijn de tijden veranderd en moet hij vooral kindgericht, zorgzaam, lief en trouw zijn. Precies die eigenschappen die we vroeger vooral graag in vrouwen zagen. Reduceert dat mannen tot onmondige schertsfiguren, alleen geschikt om de kinderwagen te duwen?

33 Verschillende opvattingen van de vrouwenrol
[...] Wat houdt die vrouwenrol precies in? Anders dan in een schouwburg of bij in publiek uitgaan, is de doorsnee travestiet meestal zelf niet alleen de speler, maar ook het publiek. Als publiek bepaalt hij uiteindelijk zelf wat hij mooi vindt, opwindend vindt, interessant vindt. Verder ligt die vrouwenrol niet duidelijk vast. Er is geen tekst. De speler zelf moet het verhaal verzinnen en de rol tot uitdrukking brengen. De invulling van die vrouwenrol kan daardoor heel sterk verschillen. Toch valt er wel iets over te zeggen...

32 Hoe ernstig is travestie?
Travestieten zijn meestal van mening dat ze met hun hobby geen mens kwaad doen. Ogenschijnlijk is dat ook zo. De reacties van de sociale omgeving kunnen echter wel kwaad doen. Hierdoor lopen travestieten en ook hun partners en mogelijk hun kinderen mogelijk wel schade op. 'Hoe ernstig is travestie?', kan men zich in dit verband afvragen.

31 Travestie en transseksualiteit - I
Deze 'meer trans' groep wijkt op een aantal punten duidelijk af van de groep 'pure travestieten' in de redenen die men belangrijk vindt voor het verkleden. De onderstaande tabel laat zien:
1. Men voelt zich veel meer vrouw en vindt de vrouwenrol veel meer voldoening geven (GT stijgt van 53% naar 85%);
2. Men voelt zich zeer gebrekkig man(De GMI neemt toe van 18 naar 63%);
3. Het verkleed zijn vindt men iets prettiger en anders als pure travestieten (IW+AZ stijgt van 60 naar 68%);
4. Men vindt seksuele opwinding veel minder belangrijk (SO gaat van 65 naar 35%);
5. Men vindt sociale contacten als vrouw belangrijker (SCV gaat van 28% naar 45%).

30 Een opwindend begin, maar soms groeit de 'vrouw' in de man door
Het beeld dat hieruit ontstaat, is als volgt. Travestie begint met seksuele opwinding. Daarna ontdekt en ervaart de man travestie al snel als een manier om zich prettig en anders te voelen. Door de travestie leert hij zichzelf een fascinatie voor de vrouwenrol en leert hij zichzelf meer als vrouw te zien.
Bij sommige mannen gaat vanaf dit punt het proces verder. Zij vragen zich af of ze transseksueel zijn. Bij hen daalt de seksuele opwinding geleidelijk en wordt de fascinatie met de vrouwenrol alles overheersend. Ook ontwikkelen zij problemen met hun mannelijke identiteit of hadden die al.

29 De functie van travestie: de functie-shift
Op een gegeven moment (dat soms nooit komt) besluit de jongen die ondertussen vermoedelijk man is geworden, naar buiten te gaan. Eerst doet hij dat stiekum en aarzelend en bang. Nog weer een hele tijd later, doet hij dat openlijk en zelfbewust. Ondertussen is er een belangrijk probleem ontstaan, dat de man in kwestie zich eerst niet realiseert. De situatie nu is een totaal andere dan de situatie voorheen.

28 Opnieuw de waarom-vraag
Tenminste de helft van de door Vennix ondervraagde travestieten staat niet afwijzend tegenover vrij ver gaande lichamelijke ingrepen als baard-epilatie en borstvorming, hebben we in de vorige notitie gezien. Waarom staan zo veel respondenten hier positief tegenover?

27 Fascinatie met de vrouwenrol en een vrouwelijk uiterlijk
Ruim de helft van de respondenten (54%) was liever als meisje geboren en bijna de helft (45%) zou, als het mogelijk was, ervoor kiezen als vrouw te leven.' De vrouwenrol trekt dus. Men is gefascineerd door vrouwen en de rol die vrouwen spelen. En men denkt dat het leven wanneer men vrouw geweest was, veel zonniger geweest zou zijn.

26 Vreemde punten en het leermodel
Er is nog iets merkwaardigs in de uitkomsten die we tot nu toe besproken hebben. We zijn gewend te denken in termen van 'travestiet'. Waarom verkleden bepaalde mannen zich in vrouwenkleding? We zijn geneigd de oorzaak voor die travestie in de man zelf te zoeken. Immers lang niet iedere man doet dit. Er moet dus een specifieke reden zijn, waarom die ene, afwijkende man het wel doet.

25 Sociale contacten en uitgaan
Slechts 18% van de respondenten vond de items van de schaal Sociale Contacten als Vrouw (iets) meer dan 'enigszins van belang'. Dat is akelig weinig. [...] Hoe je het dus ook draait of keert: travestieten laten zich niet of weinig zien. [...] Vrouwen tutten zich immers vooral op voordat ze in de openbaarheid treden. Thuis gaan de gemakkelijke kleren aan en wordt de make-up verwijderd. Niet omgekeerd. Bij travestieten is het vaak precies andersom.

24 Het leermodel
Als het leermodel als verklaring voor travestie correct zou zijn, zou men verwachten dat er een soort ontwikkeling zou zijn. Een man zou de travestie en Factor II moeten leren en dat vergt misschien niet zo lang, maar toch enige tijd. In die periode zou hij een bepaalde ontwikkeling doormaken.

23 Wat maakt travestie zo verslavend?
In een van de notities hiervoor hebben we gezien dat mannen die aan travestie doen, bijna altijd meer aan travestie willen doen dan ze feitelijk doen. Travestie smaakt naar meer! Waarom smaakt travestie naar meer? Wat maakt travestie zo verslavend, belonend, bekrachtigend?

22 Factor II blijkt belangrijk, factor I niet
De 42 redenen om aan travestie te doen, bleken teruggebracht te kunnen worden tot twee verschillende groepen (factoren). Factor I blijkt Seksuele Opwinding te meten. Factor II kunnen we omschreven als Prettig Anders als Vrouw. Deze twee factoren bleken vreemd genoeg -- in tegenstelling met wat men zou verwachten -- niet gecorreleerd.
Hoe belangrijk zijn deze twee groepen beweegredenen? Het blijkt dat factor II correleert (.38) met de schaal Obsessieve Preoccupatie met Travestie terwijl factor I dat amper doet (.10). Factor II blijkt dus een voorspeller van obsessieve preoccupatie met travestie en Factor I, merkwaardig genoeg, niet.

21 Verschillende groepen
Wat de scores van deze groepen vooral laten zien, is dat er verschillende groepen travestieten zijn en dat die groepen ook inderdaad belangrijk verschillend scoren op Factor I en II.

20 Valt de koppeling met sex te doorbreken?
Er is een eenvoudiger en effectievere manier om de koppeling te doorbreken. Koppel de bekrachtiging aan iets anders, aan een andere controle-stimulus. Wanneer men vrouwenkleren draagt, masturbeert men niet. Op andere momenten is er geen probleem. Zo simpel is het gedragsanalytisch bekeken. [...] De vraag was: valt die koppeling met sex te doorbreken? Het antwoord is: ja, zelfs vrij simpel. Alleen niet op de manier die Vennix voorstelt.

19 Travestie smaakt altijd naar meer
Bijna 60% van de door Vennix ondervraagde travestieten zou graag de helft van de tijd of meer in travestie zijn. In werkelijkheid wordt dat door slechts 13% gerealiseerd. Er is dus een grote discrepantie tussen hoeveel men daadwerkelijk in travestie is en hoeveel men in travestie wil zijn.
Hoeveel men in travestie wil zijn, blijkt sterk samen te hangen met hoeveel men in travestie is. Hoe meer men in travestie is, hoe meer men in travestie wil zijn. Verder heeft hoeveel men in travestie is, niets te maken met het ervaren van een 'een onweerstaanbare drang'. Wanneer men dus zijn travestie wil beperken, moet men daar zo weinig mogelijk aan toegeven.

18 Geleidelijk minder seksuele opwinding?
Kennelijk zijn er geen significante verschillen tussen beginners en meer ervaren travestieten qua belang dat men aan de redenen voor travestie toekent. De respondenten denken dat het vroeger allemaal een klein beetje anders was, maar voor die veronderstelling is weinig grond.

17 Drang, gevoelens en sex
Op p. 75 geeft Vennix een overzicht van de redenen die travestieten aanvoeren voor hun travestie op itemniveau.
1. vrouwenkleding voelt fijner aan - 81%
2. een onweerstaanbare drang - 80%
3. het niet kunnen laten - 75%
4. zich op allerlei manieren prettiger voelen (IW) - 75%
5. zich anders voelen en gedragen (AZ) - 72%
6. als uitlaatklep voor gevoelens (IW) - 71%
7. zich meer op zijn gemak voelen (IW) - 69%
8. opgekikkerd worden (IW) - 68%
9. het fijn vinden in een spiegel naar mooie vrouw te kijken - 64%
10. zich een ander mens voelen (AZ) - 63%
11. ruimte geven aan een 'andere ik' (AZ) - 62%
12. seksuele aantrekkingskracht van die kleding (SO) - 61%
13. uitdrukking geven aan eigen vrouwelijke kant (GT) - 60%
14. vermindering van innerlijke spanning (IW) - 59%
15. het erotische gevoel (SO) - 57%
16. seksuele opwinding (SO) - 54%
17. de vrouwenrol geeft meer voldoening (GT) - 54%
18. als erotische fantasie (SO) - 53%
19. stimulatie seksuele fantasie (SO) - 52%
20. versterking vrouwelijke persoonlijkheid (GT) - 52%
21. beter in staat zich te voelen zoals men is (GT) - 50%

16 De betekenis van travestie
Kleding heeft meestal de functie van identiteitsbevestiging, stelt Vennix (p. 64). Door je kleding laat je zien wie je bent, probeer je de ander te overtuigen van je belang. Kleding gebruik je dus om andere mensen te beïnvloeden. Travestieten doen dat afgaande op dit onderzoek in doorsnee niet. Zij gebruiken hun (dames)kleding vooral om zichzelf te beïnvloeden. Alleen voor groep 1 geldt dit mogelijk niet.

15 Vrouwelijke travestie?
De hypothese over het uitdragen van de vrouwelijke identiteit wordt slecht matig ondersteund door de data. Ook het kleine percentage respondenten (18%) dat belang hecht aan Sociale Contacten als Vrouw lijkt hiermee in tegenspraak. Het is plausibeler om te veronderstellen dat Factor II primair een instrumentele factor is. Men verkleedt zich om zich prettiger, ontspannener, etc. te voelen.

14 Mannelijke travestie is opwindend omdat het cultureel niet geaccepteerd is
Travestie kan dus merkwaardig genoeg alleen bestaan bij de gratie van een cultuur die het veroordeelt. Zodra die voorwaarde wegvalt, houdt het in feite op travestie te zijn.

13 Het belang van het 2 factor model
Hoe kunnen we deze uitkomsten nu het beste kort samenvatten? Uitgaande van de antwoorden van de respondenten verschillen de respondenten op 2 dimensies in hun redenen om aan travestie te doen. Namelijk: Seksuele Opwinding en Prettig Anders als Vrouw. Beide dimensies worden door ongeveer de helft van de travestieten als belangrijk gezien, terwijl de andere helft de desbetreffende dimensie als niet of minder belangrijk ziet. Beide dimensies hebben niets of vrijwel niets met elkaar te maken.

12 Travestie en waarden-vrijheid
Maar de correlatie tussen Gendertranspositie en Seksuele Opwinding was weliswaar significant verschillend van 0 maar bedroeg slechts -.19 (p. 58, tabel 20). In feite zijn deze twee schalen dus niet of amper gecorreleerd! (Ze hebben minder dan 4% gemeenschappelijke variantie.) Iets dat kennelijk niet echt leuk wordt gevonden. Kortom: het is lastig om bij de bestudering van travestie je opvattingen thuis te laten.

11 Welke redenen zijn volgens travestieten belangrijk?
De redenen die travestieten aandragen voor hun travestie laten zich dus in feite in 2 grote groepen samenvatten. De eerste factor of groep is die van de Seksuele Opwinding. De tweede factor of groep is die van Gendertranspositie, Anders Zijn en Innerlijk Welbevinden. Ik zal deze verder aanduiden als Prettig Anders als Vrouw, de PAV-factor.

10 De waarom-vraag
Waarom doet een man aan travestie? Waarom loopt een man in travestie? Dit zijn vragen die bijna automatisch opkomen wanneer men in onze cultuur een man in vrouwenkleren tegenkomt. Ook voor onderzoekers is dit natuurlijk de vraag.

9 Twee afwijkende groepen travestieten
Travestieten zijn meestal heteroseksuele mannen die vrouwenkleren en de vrouwenrol opwindend vinden. ´Je bent de vrouw, die jezelf begeert.´ Deze verliefdheid op zichzelf als vrouw wordt autogynefilie genoemd en lijkt een goede verklaring te zijn. Voor de overgrote meerderheid (75%) van de respondenten van Vennix lgaat deze verklaring op. Er zijn echter twee groepen waarvoor de verklaring niet lijkt op te gaan: de groep homoseksuele travestieten en de aseksuele travestieten. De homogroep is meer gericht op sociale contacten. De groep aseksuelen voelt zich aangetrokken door de vrouwenrol en heeft problemen met de mannenrol.

8 Travestie als vorm van autoseksualiteit of autogynaefilie?
Vennix (p. 58) vermeldt dat seksuele opwinding bij door hem onderzochte groep travestieten vaak van belang is. 'Bijna tweederde ervaart het dragen van vrouwenkleding haast altijd als seksueel opwindend en driekwart vindt het prettig in vrouwenkleding te masturberen.'

7 Zijn travestieten homo?
Van de door Vennix onderzochte travestieten blijkt 7% volgens eigen opgave homo te zijn. Voor doorsnee Nederlandse mannen is dit percentage 4% volgens Vennix. De meeste travestieten zijn dus gewoon hetero (als je daar bij travestie tenminste van kunt spreken).

6 De definitie van travestie II
De onweerstaanbare drang blijkt onzin. Travestieten die een onweerstaanbare drang rapporteren tot omkleden, blijken zich niet vaker om te kleden dan travestieten die die drang niet rapporteren. Het lijkt nogal moeilijk om de ene groep te benoemen als wel-travestiet en de andere als niet-travestiet. Het is interessant om na te gaan, hoe dat criterium van 'onweerstaanbare drang' in de wetenschappelijke literatuur heeft kunnen doordringen.

5 Hoeveel mannelijke travestieten zijn er?
Amerikaans onderzoek levert op dat 6% van alle mannen zegt ervaring te hebben met travestie als seksueel gedrag. In Nederland levert een seksenquête van Panorama 8% mannen op die zegt het voorgaande jaar of ooit vrouwenkleding gedragen te hebben vanwege de seksuele opwinding. Naar schatting is slechts 25% van alle mannen die ooit aan travestie gedaan heeft, nog actief op dit terrein.

4 Vrouwen en travestie
In onze cultuur dragen vrouwen vaak mannenkleren, maar we zien dat niet als travestie.

3 De definitie van travestie - I
Samenvattend: wat is een goede definitie van travestie? Mijns inziens is er sprake van travestie wanneer er regelmatig of soms een dwingende behoefte bestaat tot het geheel of gedeeltelijk dragen van vrouwelijke kleding (in het geval van M-V travestie).

2 Paul Vennix -- Travestie in Nederland en Vlaanderen
De klassieker van Paul Vennix waarmee alles begon en die mijn leven fundamenteel veranderen zou.

1 Start travestie notities
Het gewaagde begin op 24 maart 2006: publiceren over travestie op Internet onder mijn eigen naam.

Belangrijk meer m-v transgenders dan homo's

2011-11-05T00:05:00.004+01:00

Op de Transgender-InformatieDag in Groningen dit jaar (2011) (hier) mocht ik samen met Jeanine een presentatie/discussie verzorgen over gewone transgenders.

Met 'gewone transgenders' bedoelen we m-v transgenders (travestieten, transseksuelen en mannen in rok) zoals je die tegenkomt op de T&T-bijeenkomsten door het hele land. Dit waren de transgenders die Paul Vennix in zijn studie Travestie in Nederland en Vlaanderen (1997) beschreef.

De organisatoren van de dag hadden ons gevraagd het te hebben over 'klassieke transgenders'. Dat klinkt goed, maar dat begrip bleek uiteindelijk volledig te herleiden op oude blognotities van mij. De term kwam eerder dus niet voor. Mijns inziens moeten we dat maar zo proberen te houden, want die term is nogal verwarrend. Ze lijkt erg op het begrip 'klassieke transseksueel', wat iets heel anders betekent.

Met die laatste term bedoelde men een transseksueel die volledig gericht was op mannen. Iets wat ik nu liever en neutraler zou aanduiden als 'showgirl-transseksueel'. De prachtige en charmante Thaise lady-boys zijn typische voorbeelden van showgirl-transgenders. Showgirl-transgenders willen mooi zijn, houden van aandacht en zijn sterk gericht op andere mensen.

Showgirl-transgenders zijn dus normaal niet het publiek dat je tegenkomt op de Nederlandse T&T-bijeenkomsten. Wat kom je daar dan wel tegen? Dat zijn M-V transgenders die in de kast zijn opgegroeid, dus thuis met de gordijnen dicht. Travestie is een groot taboe, maar juist daardoor is het ook een opwindend en ontspannend iets. In de kast groeit die identificatie met de vrouw die men zelf probeert te zijn. Tenslotte houdt men het in de kast niet meer uit en besluit men soms tot een transitie. Ik dacht op internet voor transvrouwen wel eens de wat denigrerende term 'huisvader-trans' te zijn tegengekomen. Het was een brave huisvader en nu is het een transvrouw. Zelf heb ik wel de term 'kast-travestiet' gebruikt als het nog niet tot een transitie gekomen was. Maar ook dat klinkt wat denigrerend. Neutraler is dan de term 'gewone' transgenders.

Waarom 'gewoon'? Ze zijn 'gewoon', omdat er heel veel van zijn. Showgirl-transgenders moet je in ons land met een lampje zoeken. Ze zien zichzelf vaak ook niet als 'transgender', maar als 'homo'. Op die manier heb je aansluiting bij en bescherming van een duidelijke groep. Maar 'gewone' transgenders zijn niet homo en willen dat vaak ook beslist niet zijn. Ze voelen zich aangetrokken tot vrouwen en tot zichzelf als vrouw en zijn dus hetero of bi.

Hoeveel van die 'gewone' transgenders zijn er eigenlijk? Jeanine had als stelling bedacht dat er ongeveer even veel gewone transgenders zijn als homo's. Klopt dat?

Aan mij de taak dit nog eens opnieuw uit te zoeken. Het meest recente bevolkingsonderzoek dateert uit 2006 en is getiteld Seksuele gezondheid in Nederland 2006 onder redactie van Floor Bakker en Ine Vanwesenbeek en is uitgevoerd door de Rutgers Nisso Groep. (Uitgever: Eburon, Delft).

In dit onderzoek werd aan de respondenten gevraagd of ze wel eens 'bijzondere seksuele verlangens, ook wel parafilieën genoemd', hadden (p. 56). Je doet een bevolkingsonderzoek en dan formuleer je zo'n vraag! Een basisregel bij vraagconstructie is dat je de termen van je respondent moet gebruiken en niet de eigen vaktermen. Maar goed, gedane zaken nemen geen keer.

Wanneer respondenten die vraag met 'ja' beantwoordden, werd vervolgens gevraagd naar het verlangen naar en/of praktiseren van 4 specifiekere zaken: sadomasochisme, pedofilie, fetisjisme, travestie. Travestie werd hierbij omschreven als: 'zich kleden als iemand van de andere sekse en dit als seksueel opwindend ervaren'.

Een transgender die zich wel regelmatig verkleedt als vrouw, maar dat niet seksueel opwindend vindt, moest deze vraag dus ontkennend beantwoorden. Ook mannen die wel vrouwenkleren aantrekken, maar zich niet volledig verkleden als vrouw, bijvoorbeeld mannen-in-rok, moesten deze vraag dus met 'nee' beantwoorden.

Van de mannen gaf 3,3 procent aan te verlangen naar deze vorm van travestie. Voor de vrouwen was dat veel minder met 0,2 procent. Het percentage mannen dat aangaf dit te praktiseren, was nog iets minder met 2,8 procent. Voor de vrouwen was dit 0,1 procent.

Als we uitgaan van die 2,8 procent, is het dus heel waarschijnlijk dat dat een ernstige onderschatting vormt. De vraag werd niet aan iedereen gesteld doordat men werkte met een voorvraag, niet iedereen zal dit punt waar zo'n zwaar taboe op ligt onmiddellijk toegeven en verder was de formulering dusdanig dat heel veel travestie bij voorbaat buiten de boot viel.

Maar het onderzoek bevatte ook nog twee vragen naar de gender-identiteit (p. 181). De vraag was in hoeverre men zichzelf psychisch als man en als vrouw beschouwde. Mensen die zichzelf psychisch veel meer de andere dan de eigen sekse ervaren, hebben een tegengestelde genderidentiteit. Dit is bij 0,5% van de mannen en bij 0,5% van de vrouwen het geval.

Verder heeft 5,1% van de mannen en 5,0% van de vrouwen een ambivalente genderidentiteit. Zij ervaren zichzelf psychisch als tenminste evenveel man als vrouw.

In totaal heeft dus 5,6% van de mannen een ambivalente of een tegenovergestelde genderidentiteit.

Tot zover is alles oude kost. Het bevolkingsonderzoek ligt er al weer een aantal jaren en deze twee percentages (5,6% van de mannen voelt zich niet echt man en tenminste 2,8% verkleedt zich als lid van de andere sekse en vindt dat seksueel opwindend) waren bekend. Het vervelende was alleen dat niet duidelijk was, in hoeverre deze twee groepen overlapten. Het kan zijn dat mannen die zich verkleden als vrouw, omdat ze dat seksueel opwindend vinden ook juist de mannen zijn die een ambigue genderidentiteit hebben.

Om hier achter te komen, heb ik in het verleden de Rutgers NISSO groep wel eens benaderd, omdat men daar nu eenmaal over de data beschikte en het dus simpel kon nakijken, maar allemaal tevergeefs. Onderzoekers en onderzoeksinstellingen zijn er niet happig op om data uit handen te geven, omdat eventuele fouten en slordigheden dan aan het licht kunnen komen.

Bij het opnieuw uitzoeken van deze gegevens merkte ik echter, dat ik de betekenis van een terloopse opmerking op pagina 56 gemist heb. Daar staat namelijk op een plaats waar je het niet onmiddellijk verwacht: 'Er wordt geen verband gevonden tussen het verlangen naar en praktiseren van travestie [enerzijds] en een ambivalente genderidentiteit [anderzijds].' Met andere woorden: deze twee variabelen zijn ongecorreleerd.

Dat betekent dat de overlap precies volgens de regel voor onafhankelijke kansen is. In dit geval is dat dus .056x.028 = 0.0016 of 0,16%. Afgerond een overlap van 0,2%. In totaal hebben we dan tenminste: 5,6%+2,8%-0,2%=8,2% m-v transgenders.

Uitgaande van het laatste Rutgers/Nisso bevolkingsonderzoek uit 2006 is dus tenminste 8,2% van de ondervraagde mannen transgender in de zin dat men zich evenzeer vrouw als man voelt of doordat men zich daadwerkelijk als vrouw verkleedt.

Hoeveel (mannelijke) homo's hebben we? Volgens hetzelfde bevolkingsonderzoek (p. 169) zijn er dan vier verschillende criteria mogelijk. We kunnen afgaan op tot wie men zich zegt aangetrokken te voelen. We kunnen afgaan op met wie men zegt ooit seks gehad te hebben. We kunnen afgaan op wat men aan sekspartners opgeeft voor de afgelopen 6 maanden en we kunnen afgaan op hoe men zichzelf definieert (de identiteit).

De sekspartners in de afgelopen 6 maanden geven mijns inziens geen betrouwbaar beeld omdat biseksuele mannen (10,3% van alle mannen voelt zich aangetrokken tot mannen en vrouwen) in de praktijk sneller een man kunnen oppikken dan een vrouw. Je verwacht dus dat je afgaande op dit criterium iets te hoog uitkomt. Dat klopt ook met de cijfers in de tabel: 4,6% van alle mannen heeft de afgelopen 6 maanden alleen een man als sekspartner gehad.

De meest strikte definitie is met wie men het ooit gedaan heeft. Iedere homo die ooit iets gehad heeft met een vrouw, valt dan af. In dat geval blijft 2,7% van de mannen over als volledig homo.

Iets minder strikt, is tot wie men zich zegt aangetrokken te voelen. De mogelijkheden zijn: man/vrouw/beide. Een 3,1% van alle mannen zegt zich alleen aangetrokken te voelen tot mannen.

Kijken we naar hoe men zichzelf omschrijft, dan zegt 4% van alle mannen 'homo' te zijn. Maar de groep die zichzelf benoemt als 'bi' is in verhouding erg klein (3,1% terwijl 10,3% zich aangetrokken voelt tot mannen en vrouwen), dus vermoedelijk is het voor een bi-man sociaal eenvoudiger om te zeggen dat hij 'homo' is en is dit percentage daardoor dus iets te hoog.

Ongeacht welke van de definities je kiest, het percentage homo-mannen ligt dus op minimaal 2,7% en maximaal op 4,6%. Persoonlijk zou ik dan uitgaan van de voorkeur die men zegt te hebben en dan is 3,1% homo. (Inmiddels zijn we weer een paar jaar verder, is het homo-zijn weer iets meer geaccepteerd en zal het percentage homo's dus vermoedelijk nu nog iets hoger liggen.)

Ook bij deze percentages moet weer de kanttekening gemaakt worden dat veel mannen zich vermoedelijk wel sterk aangetrokken voelen tot mannen, maar dat nooit zullen toegeven. Het is dus heel goed mogelijk dat het werkelijke percentage mannen dat zich aangetrokken voelt tot vooral mannen in werkelijkheid het dubbele of het drievoudige van 3,1% of nog meer kan bedragen.

Samenvattend, tenminste 8,2% van alle Nederlandse mannen is transgender. Volgens hetzelfde bevolkingsonderzoek is maximaal 4,6% van de mannen homo. Beide percentages vormen vermoedelijk drastische onderschattingen. Maar zoals de gegevens nu liggen, zijn er dus bijna twee keer zo veel M-V transgenders als mannelijke homoseksuelen.

Overleven als t *

2011-07-28T23:09:00.002+02:00

Als ik de trap opstommel, maakt mijn gastheer een wat onthutste opmerking over mijn uiterlijk. Ik draag een uitdagend strak truitje en een korte, leren mini-rok.

De kamer is licht en zonnig. Op tafel een fles Chablis en Griekse olijven. Een overbodige vergadering, verandert in iets feestelijks. Drie homo’s en twee transgenders bij elkaar, strevend naar meer acceptatie, dronken een glas en deden een plas. De wijn is heerlijk.

Zelfmoord

Een van de homo’s vertelt over een transgender-collega. Net in transitie, een wat mannelijk voorkomen. Zelfmoord. Mijn medetransgender herinnert zich nog iemand. Een kennis blijkt een poging gedaan te hebben.

Ik denk aan de t die ik veel jaren geleden ontmoette op de T&T. Na afloop samen nog een borrel gedronken. Het leven viel haar soms zwaar. Ik heb haar nooit teruggezien. Wat is er van haar geworden? Ik denk aan twee andere t’s: zullen ze het redden? Ik denk aan mezelf, maar zeg niets. Over sommige dingen praat je niet.

Transgenders en zelfmoord horen bij elkaar. Voor transgenders die in de kast zitten, weten we het niet zeker. Cijfers ontbreken op dat punt. Voor transgenders die hun transitie hebben voltooid, is de stelling helaas maar al te waar.

Waarom stappen transgenders een tijd na hun transitie er tenslotte vaak uit? Heeft dat te maken met gebrek aan sociale acceptatie? Spelen andere factoren een belangrijke rol?

Eigenlijk is het probleem nog groter. Veel transgenders krijgen tenslotte een hartaanval of beroerte. Vaak zijn die net als zelfmoord het gevolg van langdurige, psychosociale stress. Maar is daarmee alles gezegd?

Als ik systematisch alles probeer na te lopen, zijn er akelig veel punten waarom t’s kwetsbaarder zijn dan andere mensen. Het is een lange lijst en je wordt er niet vrolijk van.

Laat ik daarom de vraag omdraaien. Wat kunnen we er tegen doen? Hoe kunnen we zorgen dat we als t overleven?

In de kast

Om te begrijpen waarom transgenders het tenslotte vaak niet redden, moet ik beginnen bij het begin. Transgenders ontwikkelen zich in de kast. Met de kast bedoel ik de eigen kamer of het eigen huis met de gordijnen dicht. Een enkele keer ontwikkelt een t zich op hotelkamers of in de auto of buiten. Maar het eerste begin is bijna altijd stiekem.

Bij mij bestond het eerste begin uit het zien van een serie naaktopnamen in de Franse Vogue. Eigenlijk was het daarvoor al begonnen, want bij het zien van die foto’s, dacht ik: verdorie, dat kan ik ook. Een gedachte waar je als 13-jarige jongen normaal niet opkomt. Ik toog naar zolder, maakte stiekem een provisorische studio en fotografeerde mezelf in dezelfde houdingen als de Vogue meiden. Ik denk dat mijn foto’s op geen enkele manier konden tippen aan de Vogue-foto’s, maar ik was diep onder de indruk. Van een nogal mislukt jongetje had ik mezelf getransformeerd in een prachtige Vogue-vrouw. Mijn droom leek bijna werkelijkheid te worden.

Die werkelijkheid werd wreed verstoord doordat mijn broer de negatieven vond. Ik was niet langer de enige die wist van mijn vreemde liefhebberij en dat maakte me vreselijk kwaad, maar ook heel verdrietig. Mijn positie tegenover mijn broer was er niet sterker op geworden. Wat ik me toen niet realiseerde, was dat ik door deze ervaring al heel jong ook een beetje uit de kast gekomen was. Maar normaal blijven we als transgenders lang in die kast.

Dat stiekeme verblijf in de kast heeft een hele serie ingrijpende gevolgen, waar we als transgenders normaal niet bij stil staan. Alle tijd die we in de kast doorbrengen, brengen we niet door met andere mensen. Doordat we graag veel tijd in die kast doorbrengen, leidt dat uiteindelijk tot minder sociale contacten. Het sociale netwerk waar we inzitten, wordt dunner.

Nu ga ik even snel. We raken op sterk betrokken op onszelf. We krijgen een andere, afwijkende smaak wat kleding en uiterlijk betreft. En we gaan ons aangetrokken voelen tot een andere sekserol. We ontwikkelen in de kast een sterke gewoonte om te fantaseren en onze eigen virtuele wereld te verzinnen. Door het langdurige verblijf in de kast gaan we onze eigen emoties als zaligmakend criterium zien. In de kast gaan we ons tenslotte eenzaam en depri voelen, doordat we er te lang alleen in zitten. Door het verblijf in die kast zoeken we ook minder gemotiveerd naar een partner, wanneer we die nog niet hadden.

Dus wat dit betreft: kom uit die kast en blijf eruit. (Aan de andere kant is die kast lekker veilig, dus als het bevalt en als je het daar kunt uithouden: blijf er vooral lekker in zitten.)

Coming-out

Wanneer ben je uit de kast? Uit de kast komen of ‘coming out’ betekent zoveel als jezelf presenteren aan het publiek als transgender. ‘Hallo wereld, kijk naar mij. Ik ben geen man, ik ben geen vrouw, ik ben transgender.’

Er zijn niet veel transgenders die dat echt durven zeggen. Het staat een beetje haaks op wat een transgender graag wil zijn. We lopen in rok op straat, maar zijn gewoon man, zeggen mannen-in-rok. Of we waren man en zijn nu gewoon vrouw, zeggen transvrouwen. Of we gaan winkelen als vrouw en denken dat niemand ziet, dat er iets niet klopt. In de praktijk zijn er dus weinig transgenders echt uit de kast. Ze lopen op straat, ze nemen deel aan vergaderingen, ze hebben een baan, maar bijna nooit zeggen ze openlijk dat ze transgender zijn.

Daarmee maken ze het leven voor zichzelf een stuk lastiger. Want een transgender die zichzelf niet durft te accepteren voor wat hij/zij is, kan moeilijk verwachten dat andere mensen hem/haar wel accepteren. Toch verwachten transgenders dat juist wel. Je was een biologische man, je ziet eruit als man, je hebt een mannenstem, je gedraagt je als man, maar je bent ‘vrouw’, zeg je. Andere mensen die je ontmoet, doen natuurlijk alsof ze die wens respecteren, maar uiteindelijk maakt die wens acceptatie door de omgeving niet echt gemakkelijker.

Er is nog een ander probleem. Het openlijk leven als t gaat gepaard met pijnlijke ervaringen. Een relatie die verbroken wordt. Problemen op het werk. Ontslag of de dreiging daarvan. Kinderen die het contact verbreken. Vrienden die het laten afweten. Kennissen die er geen zin meer in hebben. Die pijnlijke ervaringen horen bij het openlijk leven als t. Dat is oneerlijk en t’s zouden daar iets aan moeten doen. Maar wat gebeurt er?

De meeste t’s zien zichzelf niet als t. Het gevolg daarvan is, dat ze geen kader hebben om die pijnlijke ervaringen te zien en te plaatsen. Men wil je niet langer. Maar je ziet jezelf als normale man of als normale vrouw. Het t-zijn kan dus onmogelijk de reden zijn voor die afwijzing. Doordat de t zichzelf niet durft te accepteren, kan zij ook niet accepteren dat andere mensen haar afwijzen alleen op grond van haar t-zijn. De t doet dus alsof alles volstrekt normaal is. Ze onderneemt geen actie, ze toont zich niet openlijk verontwaardigd. Nee, iedereen is lief, aardig en vol begrip, houdt ze dapper vol. Uiteindelijk houdt ze daarmee zichzelf vooral voor de gek en maakt ze de verwerking van dit soort gebeurtenissen alleen maar moeilijker.

Mijn eigen coming-out was rond mijn 45-ste. Aan de ene kant wilde ik graag af van de geheimzinnigheid, aan de andere kant was het duidelijk dat veel mensen met mijn travestie-gewoonte op de hoogte waren en dat dit veel problemen leverde. Door openlijk uit de kast te komen, hoopte ik op meer acceptatie. In de praktijk werd die hoop niet bevestigd. Juist de mensen die voor mij belangrijk waren, zaten als het ware niet te wachten op dat uit de kast komen.

Bij de (beperkte) coming-out van transgenders komen deze twee punten vaak terug. De transgender zit al in de problemen en ziet een coming-out als een oplossing. Uiteindelijk blijkt dan dat de acceptatie na de coming-out tegenvalt, terwijl de problemen zich vermeerderd hebben.

Geestelijke transitie

Als we op deze punten iets realistischer zouden worden, zou er vermoedelijk al veel gewonnen zijn. Dus durf hardop tegen mensen dat simpele zinnetje te zeggen: ‘Ik ben transgender.’ Realiseer je dat een coming out geen problemen oplost, maar juist zorgt voor extra problemen. En zet die grote roze bril af, waarmee we in de kast het liefst die heerlijke, grote wereld bekijken.

Ik denk dus niet dat het de grote, boze wereld is. Het is ons langdurige verblijf in de kast, het is dat we onszelf niet durven accepteren en het is onze grote roze bril waardoor we het tenslotte niet volhouden. Natuurlijk zijn er nog meer punten die een rol spelen, ik hoop daar volgende keer op in te gaan, maar uiteindelijk liggen ze allemaal in hetzelfde vlak.

Of om het anders te formuleren: het is niet de sekse, het zijn niet de geslachtsorganen, het is niet het lichaam, het is niet hoe vrouwelijk we overkomen, het is niet de wereld, het ligt niet aan andere mensen, het probleem zit vooral bij ons zelf, bij onze eigen opvattingen. Openlijk leven als transgender vereist een totaal andere attitude dan leven in de kast. Die geestelijke switch is moeilijk en lukt niet altijd. Ik noem dat de geestelijke transitie. Die geestelijke transitie bepaalt uiteindelijk of we het volhouden. Niet de lichamelijke.

Volgende keer meer over het onderwerp: overleven als t.

--------------
* Eerder gepubliceerd in Transformatie 28, nummer 2 (2011),

‘Ordinaire, roze minirok’

2011-07-27T01:53:00.008+02:00

Ja, ik ben man en ik draag soms een minirok. Ja, soms is dat zelfs een ... roze minirok. Een man in een roze minirok. Weten we dan niet genoeg? Als dat niet ordinair is...

Margreet Vermeulen, de ombudsvrouw van de Volkskrant, schrijft in haar column van zaterdag 9 juli in de Volkskrant (p. 30): ‘Maar als een verslaggeefster beschrijft hoe het is als je vader in een ordinaire, roze minirok de straat op gaat, vinden lezers het een aangrijpend verhaal.’ (De cursivering is van mij.)

Die vader ben ik en die verslaggeefster is mijn dochter, Ana van Es. Ana heeft op 2 juli een verhaal gepubliceerd in Volkskrant Magazine dat ging over de travestie van haar vader en haar problemen daarmee. In dat verhaal heeft ze het over 'een roze denim minirokje'. Dat dat rokje 'ordinair' zou zijn, beweert ze nergens. In de betreffende passage geeft ze zelfs aan dat dat roze minirokje haar urenlang, terwijl ik het droeg, niet opviel.

Is dat rokje zoals ik het draag, 'ordi'? Ik heb het Ana gevraagd en ze vindt van niet. Mijn vrouw, aan wiens oordeel ik in dit soort dingen altijd veel waarde hecht, vindt ook van niet.

Als showgirl-travestiet ben ik altijd geïnteresseerd in hoe mijn uiterlijk bij mensen overkomt. Op basis van die reacties kan ik zeggen, hoe iets in doorsnee valt. En afgaande op die reacties is het volgens mij een goede outfit. Dat wil zeggen: het valt op, het wijkt af, het heeft wel wat, het levert leuke reacties op.

Natuurlijk kan het altijd gebeuren dat iemand zo'n sekserol doorbrekende outfit minder geslaagd vindt. Daar heb ik geen probleem mee, want zoals ik het recht heb me te kleden zoals ik wil, zo hebben andere mensen het recht om daar een mening over te hebben. Ik vind het ook niet erg om een negatieve mening te horen, hoewel ik dat eigenlijk zelden meemaak. Het getuigt van lef als iemand naar me toekomst en zegt: ‘Sorry, hoe jij er bij loopt, vind ik niet kunnen.’

Maar Margreet Vermeulen heeft me, afgaande op haar column, nooit gezien in dat roze minirokje. En toch is daar opeens dat waarde-oordeel 'ordinair' dat er door haar expliciet en openlijk aan gekoppeld wordt. Margreet veronderstelt op basis van haar ideeën en vooroordelen, dat het ‘ordinair’ is.

Je bent man en vader, je draagt soms openlijk een roze minirok en dan krijg je in een groot landelijk dagblad het etiket 'ordinair' opgeplakt. Had Magreet mij dat etiket ‘ordinair’ ook opgeplakt als ik een zelfbewuste jonge vrouw was geweest? Ik weet wel zeker van niet. Het is niet die minirok. Het is niet die roze kleur. Het is dat ik man en vader ben waardoor er opeens, zonder dat ze me ook maar gezien heeft, ‘ordinair’ opgeplakt mag worden.

Als een vrouw van één meter negentig met een perfect figuur zich zorgvuldig optut en een roze minirok aantrekt om haar lange benen te showen, vinden Nederlandse mannen en vrouwen dat in overgrote meerderheid leuk om te zien. Als ik als man een soortgelijk plaatje neerzet, zijn de reacties in de praktijk -- zeker van vrouwen -- minstens zo positief. Over de reacties op straat heb ik, in tegenstelling tot sommige andere transgenders, niet te klagen. Integendeel, juist die leuke reacties maken de extra inspanning soms meer dan goed.

Waar ik wel over klaag zijn al die Nederlanders die zonder mij gezien te hebben of mij te kennen, menen te kunnen en moeten labelen puur en alleen omdat ik niet altijd volledig sekse-stereotiep gekleed ga. En in te veel gevallen blijft het niet bij het plakken van een negatief etiket, maar dient dat etiketje als opstap naar op afstand zetten en discriminatie.

Wordt het niet tijd dat we eens op houden met het veroordelen van andere mensen omdat hun uiterlijk in onze optiek afwijkt van onze eigen norm? Juist de Nederlandse pers zou geen populaire vooroordelen moeten communiceren met betrekking tot transgenders, maar doet dat nog te vaak wel. Je kunt in dit land openlijk homo zijn en vrijen met een andere man zonder problemen, maar het simpele feit dat je als man een minirok draagt en openlijk je lange benen showt, is vaak nog een brug te ver.

Vrouwen dragen al tientallen jaren broeken. Sommige vrouwen lopen er uitgesproken stoer bij. Niemand die zich er druk over maakt. Wordt het dan zo langzamerhand niet tijd om te accepteren dat mannen rokken kunnen dragen en er soms 'vrouwelijk' bij kunnen lopen?

-------------
* De foto werd door mij gemaakt met de automatische camera van de tentoonstelling Man & Mode in het Amsterdams Historisch Museum tijdens de opname van het tv-programma Van Zuks Dus over mannen in rok (hier).

** Ik heb mijn stukje ingestuurd naar de Volkskrant. De Volkskrant heeft mijn stukje niet gepubliceerd en daar -- tot nu toe -- ook niet op gereageerd.

Dubbel fout!

2011-06-02T02:06:00.011+02:00

Je bent transgender en je bent ook nog eens hoer. Twee dingen die je, in de optiek van 'normale' mensen, niet behoort te zijn. Twee redenen om je te zien en te behandelen als een afwijkend, problematisch en inferieur mens.

Het boekje Transgenders en Prostitutie van Paul van Gelder heeft de ondertitel: Een Haagse Nachttocht. Dat roept visioenen op van een tocht door de Haagse nacht.

In werkelijkheid is er weinig spannends en romantisch aan dit 'onderzoeksverslag'. Bij dit laatste woord gebruik ik aanhalingstekens, omdat het niet het verslag is van een strak en streng onderzoek.

Het boekje (100 bladzijden exclusief voorwoord, samenvatting, noten en literatuurlijst) is het verslag van een beleidsonderzoek dat Paul uitvoerde voor SHOP, een hulpverlenende instelling op het gebied van prostitutie en mensenhandel. Het is dus meer geschreven voor het beleid van SHOP met betrekking op transgender-hoeren dan op het informeren van geïnteresseerde lezers.

De resultaten/conclusies in dit boekje vallen in drie delen uiteen: 1. de aantallen transgender-hoeren in de Haagse regio, 2. hun behoeften en hulpvragen, 3. de beleidsaanbevelingen van Paul voor SHOP.

De lezer die graag in het algemeen iets wil horen over transgender-hoeren, wordt daarmee niet echt op zijn wenken bediend. Ook het proza van Paul helpt niet altijd mee. Men moet als lezer soms echt moeite doen om zich een beeld te vormen van wat er bedoeld wordt.

We willen graag meer weten over transgender-prostitutie. De meest simpele en directe methode zou dan zijn trangender-prostituees vragen te stellen en de antwoorden te noteren. Paul heeft dit ook geprobeerd, maar liep hierbij tegen grote problemen op, waardoor hij uiteindelijk slechts met 11 transgender-hoeren echt gesproken heeft en dan ook nog vrij beperkt.

Een eerste probleem is dat je transgender-hoeren moet lokaliseren. Omdat transgenders hun transgender-zijn vaak zorgvuldig verborgen proberen te houden, zeker in de prostitutie, is dat niet zo simpel. Paul heeft allereerst gebruik gemaakt van de contacten en kennis die de SHOP-hulpverleners hadden. Deze contacten resulteerden uiteindelijk in gesprekken met vier transgender-prostituees afkomstig uit Latijns-Amerika.

Als andere methode om transgender-hoeren te lokaliseren, heeft Paul op internet gezocht. Op welke wijze de overige 7 respondenten nu precies gelokaliseerd zijn, werd mij niet duidelijk. Wel dat hij in de Haagse regio in totaal 59 transgender-hoeren (mijn term, Paul heeft het over transgender prostituees) heeft gelokaliseerd.

Ten tweede zijn transgender-prostituees vaak afkomstig uit andere landen. Er is dan snel een taalprobleem, wat het lastig maakt om medewerking te krijgen en vragen te stellen. Volgens de cijfers van Paul waren slechts 20 van de 59 Nederlands, dus ruwweg twee derde kwam van elders. In het geval van Latijns-Amerikaanse transgenders gebruikte Paul een Spaans sprekende tolk.

Een derde probleem is dat transgender-hoeren door een veelheid aan negatieve ervaringen uiterst achterdochtig en wantrouwig zijn. Paul merkt over zijn contacten met Latijns-Amerikaanse transgenders op (p. 24): "Behalve onbehagen is er bij de doelgroep ook redelijk veel wantrouwen tegenover buitenstaanders. Dit wantrouwen is mede ingegeven door een leefsituatie waarin Latina transgenders geleerd hebben dat ze moeten zien te overleven in een vijandige omgeving. Dat is de leefsituatie waarmee zij in Latijns-Amerika al bekend zijn geraakt."

Een vierde probleem ontstond toen als opdrachtgever voor het onderzoek 'de gemeente' werd genoemd. Paul ging er kennelijk van uit dat deze opdrachtgever een bepaald vertrouwen zou wekken. Bij de transgender-hoeren werkte die informatie echter precies andersom. De gemeente had net de tippelzone gesloten en een tippelverbod ingesteld, waarmee hen in feite normaal werken onmogelijk werd gemaakt.

Een vijfde probleem is dat sommige transgenders geen verblijfsvergunning bezitten en dus zodra ze worden aangehouden, kunnen worden opgepakt, opgesloten en het land worden uitgezet. Die situatie bevordert een rustig en openhartig gesprek natuurlijk niet.

Omdat de interviews vooral gericht waren op de vraag wat SHOP kon doen, was het interview ook nog eens vrij beperkt van aard. Paul merkt zelf over de gevoerde gesprekken op (p. 24): Het voeren van een meer inhoudelijk vraaggesprek is echter niet goed mogelijk zonder het winnen van vertrouwen en het opbouwen van goede betrekkingen met de doelgroep. Voor het onderhavige onderzoek was die aanpak te arbeidsintensief en te tijdrovend.

Het gebrek aan interviews heeft Paul geprobeerd te compenseren door met 'deskundigen' te praten. In totaal sprak hij met 19 'deskundigen en hulpverleners' en 7 'insiders van het transgender prostitutiecircuit'. Dat geeft dus samen 26 'deskundigen'. Belangrijk meer dus dan de 11 transgender-hoeren zelf.

Ik vraag me dan af, hoe die 'deskundigen' aan hun informatie komen, wanneer er met die transgender-hoeren zelf zo moeilijk te praten valt. De bedoeling van onderzoek is immers juist uit te stijgen boven het niveau van 'het is algemeen bekend dat ...'.

Al die interviews zouden moeten resulteren in 26+11=37 ingevulde vragenlijsten of gespreksverslagen. Nergens in het boekje wordt duidelijk dat die vragenlijsten of gespreksverslagen er ook daadwerkelijk waren. Geen tellingen, geen citaten. Ook worden ze nergens genoemd.

Naast deze twee soorten interviews gebruikte Paul nog drie andere methoden om informatie te verzamelen. 1. participerende observatie. 2. zoeken op internet. 3. literatuurstudie.

Hoe moet ik mij participerende observatie precies voorstellen als je het hebt over transgender-prostitutie? Ook hoe het zoeken op internet precies ging, blijft wat vaag.

Het vermelden van literatuurstudie als methode vind ik wat moeilijk. Natuurlijk is het nuttig om te weten, wat de literatuur beweert. Maar bij onderzoek zit er een belangrijk verschil tussen dat wat de onderzoeker zelf waarneemt en dat wat de literatuur beweert. Als de literatuur beweert dat zware stenen sneller vallen dan lichte stenen, is dat belangrijk anders dan dat de onderzoeker zelf het experiment doet en de resultaten rapporteert.

Op bladzijde 99 vermeldt Paul bijvoorbeeld dat voor de doelgroep relatief veel psychische problemen worden gemeld, vooral depressiviteit. Maar uit het vervolg van die opmerking, blijkt dat de opmerking vooral slaat op mensen die bij de VU een GAB (geslachtsaanpassende behandeling) krijgen of kregen. Een totaal andere groep dan de groep transgender-hoeren. Want transgender-hoeren komen in de VU-groep van Nederlandse transseksuelen amper voor (2 tot 5 procent, blz. 43).

Paul heeft zich dit vermoedelijk niet gerealiseerd, omdat hij het onderscheid tussen, wat ik noem, showgirls en kasttransgenders niet maakt. Dit onderscheid wordt vrij algemeen gemaakt en teruggevonden, hoewel de benamingen voor de twee groepen nog wel eens willen verschillen. Michael J. Bailey hanteert en propageert dit onderscheid bijvoorbeeld heel nadrukkelijk. En hoewel Paul hem en zijn boek wel vermeldt (p. 43), blijkt nergens dat hij op de hoogte is met dit onderscheid.

Kort samengevat komt het erop neer dat showgirls eruit zien als prachtige vrouwen en volledig gericht zijn op het verleiden van heteroseksuele mannen en daar ook de kost mee verdienen en zo overleven. Kasttransgenders zien er normaal uit als verklede mannen en zijn seksueel gericht geweest op vrouwen, maar ook vooral op zichzelf als vrouw aldus Bailey.

Omdat transgender-hoeren natuurlijk onmiskenbaar showgirls zijn, is het wat merkwaardig dat Paul dit belangrijke onderscheid gemist heeft, terwijl hij wel op de hoogte is met het boek van Bailey. Ook onderzoekers is kennelijk niets menselijks vreemd.

Onderzoek doen is lastig en het is gemakkelijker om kritiek te leveren dan om zelf onderzoek te doen. Ik lees op bladzijde 16 dat Paul vijf maanden kreeg in deeltijd om het hele onderzoek (met de verslaglegging) uit te voeren. Dat is natuurlijk idioot kort en weinig. Gegeven die krappe hoeveelheid tijd heeft hij dan een geweldige prestatie geleverd en moeten we de beperkingen van zijn onderzoek maar voor lief nemen.

Is het toeval dat Paul zo weinig tijd kreeg? Ik denk van niet. Voor onderzoek naar transgenders is in de praktijk nooit of amper geld beschikbaar. Transgenders zijn niet populair, maar eerder 'vies'. Iedereen loopt er het liefst in een grote boog omheen. Vennix moest het onderzoek Transgenders en Werk afmaken in eigen tijd. Wat er gedaan wordt op dit gebied, moet bijna altijd door transgenders zelf opgehoest worden. Talloze miljoenen worden besteed aan het meest bizarre en dubieuze onderzoek op homogebied, maar voor onderzoek naar de problemen van transgenders is meestal geen geld beschikbaar. Transgenders bestaan -- politiek gezien -- (nog) niet.

Transgender-hoeren werken bij voorkeur op straat. Escort-werk is voor een transgender te gevaarlijk. Je weet niet precies waar je als escort naar toe gaat en terecht komt. Op straat kun je de klant inschatten en kun je de situatie overzien.

In 2003, 2005 en 2006 werden de tippelzones in respectievelijk Amsterdam, Rotterdam en Den Haag gesloten. Dat betekende dat gewone straathoeren het werken onmogelijk werd gemaakt, het betekende ook dat transgender-hoeren het verder konden schudden. Discrimineren mag niet, maar als je 'gemeente' bent, ligt dat natuurlijk belangrijk anders.

Deze laatste verzuchting is overigens van mij en niet van Paul. Wel merkt Paul op (blz. 34) dat transgenders al snel buitengesloten worden. Hij heeft het over 'sociale uitsluiting'. 'In de nota lesbisch en homo-emancipatiebeleid 2008-2011 van de minister van OCW, Ronald Plasterk, krijgt de sociaal kwetsbare positie van transgenders nauwelijks of geen aandacht,' merkt hij op. Transgenders hebben vaak te maken met onbegrip, afkeuring en vijandigheid in hun directe sociale omgeving. Zelforganisatie is van belang om het sociaal isolement van transgenders te doorbreken.

'... het idee dat mannen deze 'omkleding' serieus nemen en zich daaraan overgeven in hun privéleven om er plezier aan te beleven roept vooral reacties van afkeer op. Net zoals op prostitutie en homoseksualiteit rust er een sociaal taboe op travestiegevoelens.'

Hoe gaan transgenders om met sociale uitsluiting en discriminatie? Paul onderscheidt (op basis van de literatuur?) vier overlevings-technieken: 1. oversteken (transseksuelen doen dit het volledigst: ze steken over van man naar vrouw), 2. mixen (zowel man blijven, maar ook vrouw zijn) 3. positioneren (stelling kiezen, je als transgender profileren), 4. perfectioneren (zo perfect mogelijk vrouw zijn, er zo goed mogelijk uitzien).

Wat komt er kijken als een transgender-hoer professioneel wil werken? De ondervraagde deskundigen komen tot de volgende punten. Allereerst is belangrijk dat ze het voor het geld doet en dat ze het regelmatig doet. En dat ze niet onder haar prijs werkt.

Een tweede punt is dat een transgender-hoer goed moet kunnen communiceren. Ze moet en verbaal en non-verbaal goed met de klanten overweg kunnen. Daarom moet ze ook de taal goed beheersen.

Een derde punt is het uiterlijk en de omgangsvormen. Ze moet er verzorgd uitzien en goede manieren hebben.

Een vierde punt is dat ze goed moet weten, wat ze wil, wat ze aan het doen is en dat ze controle moet houden. Ze moet de situatie meester blijven. Verder moet ze het ook leuk vinden om te doen. Ze moet ook haar eigen grenzen stellen.

Verder moet ze voortdurend veilig werken en niet alles tolereren.

Als laatste punt moet ze haar administratie en boekhouding op orde hebben.

Paul onderscheidt twee soorten transgender-hoeren. Transgenders die echt vrouw proberen te zijn op de belangrijke punten en gewoon het werk van een gewone prostituee proberen te doen en transgenders die zich openlijker profileren als travestiet/man. De eerste groep bestaat vaak uit she-males en transseksuelen. De tweede groep vaak uit travestieten. De tweede groep biedt meer een speciaal 'produkt' dat vaak gekoppeld is aan s/m en fetisjisme en waarbij fantasie en rollenspel een grotere rol speelt. De eerste groep adverteert zich als 'TS', 'shemale' of 'tranny'. De tweede groep adverteert als 'TV', 'travo', 't-girl' of 'tv-slet'.

Hoeveel transgender-hoeren zijn er? Paul vermeldt dat hij er 59 in Den Haag en omgeving heeft weten te vinden. Hiervan rekende hij 42 tot de TS-groep en 17 tot de TV-groep. Deze gegevens zijn verzameld in 2007, dacht ik. Van de 42 uit de TS-groep, werken er 18 achter het raam en 23 in de privé-ontvangst of escort. Van deze 42 waren er slechts 8 van Nederlandse origine. Van de 17 uit de TV-groep zijn er 12 van Nederlandse origine. Veel transgender-hoeren kwamen uit Latijns-Amerika en uit Azië.

Kunnen we uit dit aantal van 59 voor Den Haag en omgeving een schatting maken van het mogelijke aantal transgender-hoeren in heel Nederland, vraag ik me dan af. Ik zou verwachten dat Amsterdam en Utrecht ongeveer een zelfde aantal zouden tellen, maar vermoedelijk is er wel een bepaalde overlap. Verder denk ik dat de transgender-hoeren die als vrouw proberen te werken, niet onnodig met hun biologische afkomst te koop lopen. Vermoedelijk heeft Paul dus maar een klein deel gelokaliseerd, zeg een derde. Dan zouden we voor Den Haag en omstreken een 126 TS hebben en 17 TV. Vermoedelijk zijn er ook nog wel een stel TV's die niet al te openlijk werken en dus door Paul via internet niet gelokaliseerd zijn. Zeg dat hij de helft gevonden heeft. Dat levert dan een 126+34=160 transgender-hoeren in de Haagse regio. Als Amsterdam en Utrecht samen nog eens hetzelfde aantal leveren, betekent dat alleen voor de randstad al 320 transgender-hoeren. De TS-transgenders zullen in mindere mate ook nog wel eens in de rest van het land voorkomen. In totaal zou dat dus al snel een 400 of meer transgender-hoeren kunnen inhouden.

Natuurlijk is dit een wat wilde schatting die ik hier uit de mouw schud, maar het laat zien dat het totale aantal in Nederland mogelijk belangrijk groter kan zijn dan men zich normaal realiseert.

Dat transgender-hoeren het moeilijk hebben, blijkt op een aantal plaatsen in het boek. Om te beginnen is het uiterst moeilijk contact met ze te leggen. Het noemen van de 'Gemeente' als opdrachtgever riep alleen maar meer wantrouwen op. Men toonde zich wantrouwend tegenover buitenstaanders. Dit verklaart vermoedelijk ook waarom Paul uiteindelijk slechts 11 transgenders heeft kunnen interviewen.

Behalve dat ze in eigen land vaak het nodige hebben meegemaakt, is ook het leven in Nederland niet gemakkelijk. Het werken op straat werd onmogelijk gemaakt door de gemeenten. De tippelzone in Utrecht weigerde botweg transgenders die niet juridisch vrouw waren.

Wanneer ze thuis klanten ontvangen, belt de politie undercover. Wanneer ze dan een prijs zeggen, krijgen ze een boete van 2500 euro wegens het hebben van een seksbedrijf zonder vergunning, hoewel een dergelijke boete volgens de jurisprudentie geen wettelijke grond heeft.

Wanneer ze geen onderdak hebben, worden ze soms in de SHOP-opvang geweigerd, hoewel gewone hoeren zonder problemen worden opgenomen. In SHOP-jaarverslagen worden ze niet genoemd als aparte categorie.

Vaak hebben ze geen verblijfsvergunning en lopen dus ook nog kans opgepakt te worden en als illegaal in de gevangenis terecht te komen of te worden uitgezet.

Ondanks al die problemen, hebben ze veel aandacht voor hun uiterlijk en zijn ze niet op hun mondje gevallen. Ze proberen goed te eten, zijn schoon en verzorgd en proberen er voortdurend tiptop uit te zien. Hun klanten waarderen hen vanwege hun uiterst vrouwelijke uiterlijk en de perfecte sekservaring die ze leveren.

Het boekje van Paul (100 bladzijden zonder de extra's) vraagt even aandacht voor het moeilijke en harde leven van een kleine groep transgender-hoeren in het o zo keurige Nederland.

Allemaal ziek en zielig? *

2010-09-14T03:12:00.018+02:00

Vroeger was de LKG T&T de vereniging voor travestieten en transseksuelen. Ik ben travestiet en was 'dus' lid. Nu gaat de LKG anders heten: Transgendervereniging Nederland. Niet erg, want ik beschouw 'transgender' als een verzamelnaam voor travestieten en transseksuelen. 'Transgender' is korter en klinkt neutraler.

Behalve een nieuwe naam, heeft de vereniging ook een nieuwe site. Daar lees ik op de homepage: Transgenders zijn mensen die zich niet of niet helemaal thuis voelen in de geslachtsrol die past bij de uiterlijke geslachtskenmerken van hun geboorte. De officiële benaming luidt: genderdysforie, dat is een gevoel van onbehagen met het geslacht. (...) door de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) aangeduid als een aandoening in medische zin.

Voel ik me niet thuis in die mannenrol? Ben ik genderdysfoor? Heb ik een gevoel van onbehagen met mijn geslacht? Heb ik een aandoening in medische zin? Ben ik ziek? En al die andere travestieten ook?

Kijk, ik heb inderdaad niet zo veel op met mannen. Als je regelmatig in travestie uitgaat, krijg je een beeld van mannen dat niet altijd even opwekkend is. Maar daar gaat het hier niet over.

Het gaat over de mannenrol. Ik ben misschien niet zo macho, maar ik heb wel drie kinderen verwekt en groot gebracht. Ik ben kostwinner, samen met mijn vrouw. Ik heb al heel lang een vrouw die nog steeds dol op me is. Ik kan er zelfs uitzien als normale man. Ik doe alle dingen die een normale man pleegt te doen en nog een paar meer en ik doe ze minstens zo goed.

Het enige bijzondere aan mij is dat ik iets kan en doe dat veel mannen niet kunnen en niet openlijk durven. Ik heb het vermogen om er met wat moeite vrouwelijk uit te kunnen zien en dat vermogen is iets, dat ik van tijd tot tijd ook in praktijk breng.

Waarom? Heel simpel: omdat het leuk is. En ja, een vrouwelijk uiterlijk vind ik mooier, leuker en positiever dan een mannelijk uiterlijk.

Maar kun je op basis daarvan stellen dat ik moeite heb met de mannenrol? Meestal speel ik de mannenrol. En dat doe ik goed. Soms speel ik de vrouwenrol. Dat schijn ik ook vrij goed te doen. Wat is het probleem?

Ben ik ontevreden over mijn 'gender'? Als ik wil overkomen als man, trek ik mannenkleren aan. Als ik wil overkomen als vrouw, ben ik iets langer bezig. Maar is dat een echt probleem? Denk je echt dat Lady Gaga in tien minuten klaar is met omkleden? Ik kan mijn 'gender' kiezen zoals ik die wil, dus waar zou ik ontevreden over moeten zijn?

Natuurlijk kun je 'gender' met wat moeite ook interpreteren als biologische 'sekse'. Heb ik een probleem met het gegeven dat ik het lichaam van een man heb? De meeste vrouwen die ik tegenkom hebben een minder goed gevormd lichaam, denk ik.

Ik zou graag het gezicht en het haar gehad willen hebben van Claudia Schiffer. Maar wanneer ik als man haar uiterlijk had gehad, had ik vermoedelijk geen leven gehad. Op dat punt maak ik me geen illusies.

Omgekeerd zou Claudia vermoedelijk graag mijn benen gehad willen hebben. Als ze die gehad had, was dat in haar modellenloopbaan vermoedelijk een extra plus geweest.

Ik heb geen problemen met de mannenrol. Ik ben niet genderdysfoor, ook niet een klein beetje. Ik heb geen gevoel van onbehagen met mijn geslacht. Integendeel, daar ben ik eigenlijk wel op gesteld. Zowel qua sekse, qua lichaam als qua gender, hoor je mij niet klagen.

Ben ik dan helemaal tevreden? Nee, dat ben ik niet, en ik denk dat heel veel transgenders om precies dezelfde reden niet helemaal tevreden zijn.

Ik ben een biologische man en ik kan mij presenteren als man en dat doe ik meestal ook. Maar veel mensen weten ook van mijn travestie omdat ik al veel jaren uit de kast ben. En dat maakt, dat ze me niet langer zien als een 'echte' man, maar als iets dat afwijkt. Normaal laten ze dat niet merken of proberen ze dat niet te laten merken. Maar tenslotte merk je het toch. En dan merk je dat je als transgender net even anders behandeld wordt dan andere mensen. En soms is het niet net even anders, maar belangrijk anders.

Eerst zie je het niet. Daarna wil je het niet zien. Het is onmogelijk. Tenslotte kun je er niet onderuit. Het maakt je woedend en triest. Na een hele tijd raak je eraan gewend. Het hoort bij je bestaan. Tenslotte maakt het je trots, omdat je ondanks die problemen toch je weg bent gegaan en je ding hebt gedaan.

Ik heb geen onvrede met mijn gender en geen onvrede met mijn sekse. Ik heb onvrede met de manier waarop ik soms behandeld word, alleen omdat ik transgender ben. Ik ben niet ziek of genderdysfoor, de maatschappij is op dit punt ziek en transgender-dysfoor.

Ik klaag niet over mijn lichaam, ik klaag niet over mijn sekse, ik klaag niet over mijn gender. Maar ik zou kunnen klagen over hoe nog steeds veel te veel mensen aankijken tegen en denken over transgenders. De wetenschap dat ik me als biologische man soms op een vrouwelijke manier presenteer, iets waar ik wettelijk gezien het recht toe heb, is voor veel mensen nog een brug te ver. Ik zou kunnen klagen, maar ik zal dat niet doen, want het levert niets op.

Laten we als transgenders ophouden met de boel om te draaien. Laten we ophouden met te zeggen dat er bij ons iets fout zit. Laten we ophouden met te suggeren dat wij een probleem hebben. Laten we ophouden met zielig doen. Laten we ophouden met klagen. Laten we ophouden met te zeggen dat we ziek zijn. Laten we ophouden met voor patiënt te spelen. Laten we ophouden met te suggereren dat er tijdens ons verblijf in de baarmoeder iets mis gegaan moet zijn. Laten we ophouden met de verhalen dat we hulp nodig hebben.

Vlak voor kerst stapte ik met een paar lange, zwarte benen en een paar grote, donkere ogen in een uitdagend zilveren mini-jurkje een Groningse kroeg binnen. Het was afgeladen vol. Ik was de enige t en de enige bezoeker die alleen was gekomen. Na een tijdje raakte ik in gesprek met een mevrouw. Ze vroeg naar de reacties door mijn omgeving op mijn travestie. Ik vertelde als grappig voorval over mijn beste jeugdvriend die toen hij hoorde dat ik travestiet was, liet weten geen belang te hebben bij verder contact. Die travestie ging hem als fatsoenlijk homo toch echt te ver.

Toen ze begreep dat ik niet uit was op haar medeleven, liet ze haar stem dalen en zei: "Door de manier waarop u dit vertelt, durf ik u wel iets toe te vertrouwen. Ik hoop niet dat u het erg vindt, dat ik dit zeg, maar ik praat ook met anderen van uw soort. En zoals die dan soms praten, daar word ik toch zo beroerd van. Natuurlijk is het leven niet altijd gemakkelijk, maar moet je dat op die manier uitdragen?"

Als we niet meer mogen klagen en zeuren, wat blijft er dan nog over? Kom in actie. Hou op met navelstaren en met die gerichtheid op het zelf. Doe iets wat vrouwen al duizenden jaren doen. Maak je mooi, ga uit en probeer contacten te leggen. Ga sporten. Ga tennissen. Ga rennen. Ga dansen. Ga lezingen geven. Organiseer iets. Begin een website of ga bloggen. Laat je stem horen. Probeer iets te betekenen voor iemand anders. Uiteindelijk word je daar zelf niet slechter van.

Maar laten we voor alles ophouden met het scheppen van een kwalijke, nieuwe mythe, namelijk dat alle transgenders een medische aandoening zouden hebben en genderdysfoor zouden zijn.

------------
* Eerder verschenen in Transformatie 2011 (1)

Dubieuze travestie-therapie

2010-08-17T00:55:00.006+02:00

Sandra (37) is al 10 jaar gelukkig met Marco als ze ineens lippenstift op zijn shirt ontdekt. 'Er is geen andere vrouw, San. Ik bén die andere vrouw.' Mijn man is travestiet -- en ik heb er nooit iets van gemerkt.'

Mind Magazine nummer 5 van dit jaar heeft een interview met Sandra die na 10 jaar ontdekt dat haar man travestiet is. Sandra voelt zich verraden, buitengesloten en ontzettend verdrietig na die ontdekking. Marco is niet homoseksueel en wil ook niet liever vrouw zijn, maar hij vindt die vrouwenkleren vooral opwindend, aldus Sandra.

Marco is een mannelijke man: groot, gespierd en harig. Hij doet aan bergbeklimmen, wielrennen en hardlopen. Sandra vindt de gedachte aan Marco in een jurkje weerzinwekkend. Tegelijkertijd begrijpt ze ook scherp dat Marco zich niet domweg voor de spanning in deze situatie heeft gemanoeuvreerd en dat hij dit zelf niet echt in de hand heeft.

Sandra wil een hele tijd niet meer met Marco vrijen en samen gaan ze na een half jaar in therapie. Een jaar later accepteert ze dat Marco dat travestie-verlangen heeft en dat hij gelukkiger is als hij regelmatig aan travestie kan doen. Verder ondervinden ze veel steun van de lotgenotengroep waar ze alletwee lid van geworden zijn.

Het artikel besluit: Het is een ingewikkelde zoektocht naar een balans waarbij we ons allebei goed voelen. Langzamerhand ontstaat die, mede door de therapie. Zijn 'passie' krijgt een plaats in ons leven. 'Als je wilt mag je mijn kousen wel lenen', wist ik vorige week zelfs mijn mond uit te persen.'

Wat moet je doen als je ontdekt dat je man travestiet is? Dat is natuurlijk moeilijk en het is lastig om kalm en koel te blijven, maar als je die man wilt houden, wat Sandra wil, moet je één ding dus in ieder geval niet doen: ophouden met vrijen.

Realiseer je de situatie. Marco heeft een vriendin en die vriendin is overal waar Marco is. Verder is Marco ook nog tot over zijn oren verliefd op die vriendin. Iedere normale vrouw zal van zo'n situatie de kriebels krijgen, maar de seks stopzetten, is zoveel zeggen als: 'Ga maar naar die ander toe.'

Vervolgens 'leert' Sandra via de therapie te accepteren dat Marco dit verlangen heeft. Jij weet van niks. Dan ontdek je dat je man vreemd gaat met de vrouw die hij zelf is. En daarna leer je via de therapie dat je dat moet accepteren. Tja, als moderne vrouw moet je natuurlijk niet te veel eisen stellen. Je man moet zich lekker kunnen ontplooien en zich fijn voelen.

Maar ik zie in ieder geval door dat accepteren van die travestie, wel een groot probleem opdoemen. Door dat accepteren is die man vaker en langer in travestie. Het resultaat is dus dat de travestiebehoefte groeit. Die man wil nog vaker en nog meer in travestie zijn. Travestie smaakt altijd naar meer. Het is een proces dat bijna automatisch uit de hand loopt. Het eindresultaat is dus mogelijk dat Marco tenslotte volledig vrouw wil worden en zijn.

Sandra moet daar natuurlijk niet moeilijk over doen en daar begrip voor tonen, maar realiseert ze zich ook dat die therapie hier mogelijk toe kan leiden?

In een apart kader wordt als deskundige drs. Tanja van Hengel-Schouten van de Psycho Informa Groep aan het woord gelaten. Zij verklaart het verdriet van Sandra door te stellen dat er sprake is van verlies. 'Het verlies van het beeld dat je van je man hebt.'

Ik denk dat dit een nogal erg bescheiden omschrijving is. Het primaire probleem bij travestie is niet dat de vrouw een minder positief beeld van haar man krijgt. Het primaire probleem is dat haar man een relatie met een andere vrouw heeft en wel de vrouw die hij zelf is. Wat je als vrouw ook doet, die andere vrouw waar je man het ook mee doet, raak je nooit echt helemaal kwijt.

Tanja van Hengel-Schouten pleit ervoor om de travestie stap voor stap toe te laten. 'Met openheid en respect voor elkaar kun je de travestie stap voor stap toelaten. Soms krijgt de relatie zelfs een nieuwe dimensie. Partners raken voor het eerst in jaren weer echt in gesprek. Er is hernieuwde aandacht voor elkaar. Natuurlijk zijn niet alle huwelijken ertegen bestand, maar wanneer de basis stevig is, biedt de travestie soms zelfs een verrijking.'

Travestieten en transseksuelen zal dit als muziek in de oren klinken. Die zijn dan ook vaak heel positief over haar, maar ik vind het nogal wat.

Op basis van wat we nu weten, is travestie geen kattenpis. Travestie is van grote en negatieve invloed op het gezamenlijke seksleven. Dat seksleven is weer uiterst belangrijk voor de tevredenheid van de partners met de relatie. Travestie gaat gepaard met depressies en schuldgevoelens. Travestie heeft de neiging te groeien totdat de man tenslotte nergens anders meer aan kan denken. Travestie legt een groot beslag op de beschikbare tijd en middelen die de man daardoor niet meer besteedt aan zijn vrouw, kinderen en baan. Als de man tenslotte uit de kast komt, betekent dat bijna altijd ingrijpende medische aanpassingen en grote sociale consequenties. Verder weten we inmiddels dat de levensverwachting hierdoor belangrijk afneemt, terwijl de hoeveelheid depressieve gedachten groter wordt.

Dat zijn dus allemaal redenen om uiterst voorzichtig met die travestie om te gaan en het vooral niet uit de hand te laten lopen. De echte vrouw in de relatie is hierbij juist ontzettend belangrijk. Niet omdat ze die travestie moet accepteren, maar omdat ze die travestie moet afremmen en zo mogelijk de seksuele competitie moet aangaan met die andere 'vrouw'.

Maar Tanja van Hengel-Schouten ziet weinig problemen en ziet die travestie als een mogelijke verrijking.

Het moeilijkste aspect is volgens haar de angst voor de buitenwereld. 'Maar wanneer je samen sterk staat, blijkt die reactie meestal wel mee te vallen. Ik adviseer altijd: neem het risico, want elk risico biedt ook een kans. Een kans op een gelukkiger leven -- zonder geheimen.'

Uit het eerder op deze blog besproken onderzoek van Paul Vennix naar transgenders en werk komt juist naar voren dat transgenders die uit de kast kwamen meer psychische problemen melden en dus kennelijk ongelukkiger zijn dan transgenders die niet uit de kast kwamen. Verder blijkt ook de werkeloosheid na het uit de kast komen, hoger te zijn dan voor de groep die niet uit de kast kwam. Die angst voor de reactie van de buitenwereld is dus kennelijk bepaald niet ten onrechte en die extra kansen vallen dus kennelijk nogal tegen.

Kortom, kijk uit met vage therapieën als oplossing voor het probleem van de man die travestiet is. Het is bepaald niet uit te sluiten dat juist door zo'n therapie en het accepteren van die travestie de zaak volledig uit de hand loopt.

Geslachtsaanpassing leidt tot meer psychische problemen

2010-06-13T04:55:00.088+02:00

In een eerdere notitie ging ik in op de sterk verhoogde sterfte onder transseksuelen (hier) die hoogleraar Louis Gooren van de VU bij zijn afscheid meldde. Ik citeer hier het desbetreffende artikel uit de Volkskrant waarvan de tekst nog hier te vinden is.

Nu ligt er een nieuw onderzoek, waarvoor Gooren samen met endocrinoloog Henk Asscheman, psychiater Erik Giltay en coördinator van het VUmc gendercentrum Jos Megens de gegevens achterhaalde van 1.330 transseksuelen (965 man-vrouw en 365 vrouw-man) over bijna twintigduizend patiëntjaren. Nooit eerder werd over zo’n lange periode onderzoek uitgevoerd.
De conclusie: man-vrouwtransseksuelen hebben een bijna 50 procent verhoogd sterfterisico. Dat heeft ten dele te maken met meer zelfdodingen en met meer sterfte aan aids (in de jaren negentig). Maar verontrustend, zegt Gooren, is vooral de veel grotere kans op hart- en vaatziekten en beroerten.

In eerder onderzoek waarin de transseksuelen minder lang gevolgd werden, vond Gooren geen verhoogd sterfte-risico voor transseksuelen. Na wat gereken, concludeerde ik dat na ongeveer 10 jaar de sterfte moet verdubbelen om over de totale periode waarin de transseksuelen gevolgd werden, op anderhalf uit te kunnen komen.

Verder leek het me onwaarschijnlijk dat een hormoon dat volgens de VU al lang niet meer werd voorgeschreven, tientallen jaren later voor die sterk verhoogde sterfte verantwoordelijk kon zijn. Mijn veronderstelling was dat die sterk verhoogde sterfte die volgens Gooren c.s. vooral bestond uit zelfmoord en hart- en vaatziekten het gevolg was van psychosociale stress.

Medici zijn immers geneigd een geslachtsaanpassing als een medische ingreep te zien om de psychische problemen van de transseksuele 'patient' op te lossen en zoeken daarom die verhoogde sterfte in die medische behandeling. Maar de sociale gevolgen van het openlijk leven als transgender kunnen uitermate ingrijpend zijn. Verder wordt de ingreep vaak op latere leeftijd uitgevoerd zodat men die gigantische omschakeling psychisch moet verwerken op gevorderde leeftijd. Het ligt dus voor de hand te denken dat die langdurige stress op termijn leidt tot zelfmoord en hart- en vaatziekten. Van psychosociale stress is immers bekend dat het een belangrijk groter risico geeft op hart- en vaatziekten en verder lijkt het ook plausibel dat langdurige psychosociale stress leidt tot depressies en tot zelfmoordpogingen.

In het onderzoek Transgenders en werk van Paul Vennix kom ik op p. 122 in dit verband interessante informatie tegen.

MV non-ops, pre-ops en post-ops scoren niet significant verschillend op gezondheid en lichamelijke klachten. Het psychisch welbevinden van MV post-ops is echter lager dan dat van non-ops (p < .05). Ook op een aantal afzonderlijke items scoren post-ops significant ongunstig:
- zij vinden vaker dan non-ops dat zij minder bereikt hebben dan men zou willen;
- zij voelen zich vaker dan non-ops zo erg in de put dat niets hen kan opvrolijken;
- zij voelen zich minder vaak gelukkig dan non-ops en pre-ops.
Daarnaast hebben MV post-ops vaker last van slapeloosheid dan pre-ops en (over het laatste jaar) vaker een depressieve periode dan non-ops.

De gezondheidstoestand van post-operatieve transseksuelen is dus even goed als van transgenders die helemaal geen geslachtsverandering willen. Maar post-operatieve transseksuelen voelen zich minder gelukkig dan die non-ops, ze zijn vaker depri en ze hebben last van slapeloosheid. Verder hebben ze het idee dat ze minder bereikt hebben dan ze wilden. Slapeloosheid lijkt een typisch teken van sociale stress. Men voelt zich onveilig, bedreigd.

De pre-operatieve transseksuelen vertonen die verschillen niet, die scoren gelijk aan de transgenders die zich nooit voor een sekse-operatie hebben aangemeld. Dat betekent dus dat deze psychische verschillen niet al bij voorbaat aanwezig zijn, maar pas ontstaan na de transitie.

Allereerst blijkt hieruit dus dat het verhaal dat transseksuelen het psychisch zo moeilijk zouden hebben met hun man zijn, niet echt klopt. Transseksuelen die bezig zijn met de geslachtsaanpassing scoren gelijk met transgenders die zich nooit hebben aangemeld voor een operatie.

Ten tweede blijkt hieruit dat door de geslachtsaanpassing de psychische problemen niet kleiner worden, maar juist groter.

Ten derde maken deze uitkomsten het extra plausibel dat de sterk verhoogde sterfte onder qua geslacht aangepaste transseksuelen inderdaad veroorzaakt wordt door de psychische problemen die het leven als 'vrouw' met zich meebrengt.

Transgenders en werk -- deel 2

2010-06-13T04:55:00.079+02:00

Oververtegenwoordiging van transseksuelen

Vennix riep via de websites van transgender-organisaties op om zijn vragenlijst in te vullen. Wat moet ik me daar bij precies voorstellen? Ik ben lid van de LKG en ongetwijfeld heeft die oproep daar op de site gestaan, maar het is nogal een saaie site waar vaak weinig nieuws op staat, dus daar kom ik niet zo vaak. Natuurlijk heeft die oproep ook gestaan op travestie.org of hij is daar in ieder geval besproken en opgenomen als link. Maar wie komen er in de praktijk nu precies op travestie.org? Dat is vaak een kleine kern van mensen die erg met onderwerpen als travestie en transgenders begaan zijn.

Ik bedoel dat niet als kritiek, want hoe zou het anders moeten? Is het inderdaad een nogal geselecteerde collectie respondenten? Ik beperk me weer tot de M-V transgenders. Tabel 2.2 geeft dan voor het percentage Non-ops (nooit aangemeld voor geslachtsaanpassing) 62%, de percentages Pre-ops en Post-ops tellen dan op tot 38%. Maar ook onder de Non-ops zitten natuurlijk ook nog de nodige transseksuelen. Op p. 29 blijkt dat 19% van de Non-ops beslist of waarschijnlijk nog een geslachtsaanpassing wil. Dat betekent dat de eerdere 38% nog opgehoogd moet met 12% en dat geeft 50%. In totaal de helft van de respondenten is dus in feite transseksueel.

Hoeveel transgenders we precies in Nederland hebben, weten we niet. Wel weten we dat ongeveer 3% van de mannen thuis dameskleding aantrekt. Verder geeft Vennix aan dat ongeveer 0,03% van alle mannen transseksueel is in de zin dat men tenslotte een geslachtsaanpassing ondergaat. In verhouding heb je dus op 100 klassieke travestieten 1 transseksueel die een GAB heeft gehad, nog bezig is of nog zal krijgen.

Het zal duidelijk zijn dat die verhouding van 1 op 100 in de respondentengroep niet terug wordt gevonden. In feite hebben we een verhouding van 1 op 1 en hebben we dus 100 keer te weinig travestieten in de respondentengroep.

In een eerdere blog signaleerde ik al iets soortgelijks voor de Transgender Info-Dag: transseksuelen zijn in verhouding zwaar oververtegenwoordigd. Vermoedelijk komt dit doordat travestieten het 'vrouw zijn' er veel meer naast doen en niet uit de kast zijn, terwijl het voor transseksuelen veel dieper ingrijpt.

Hoe ziet men zichzelf?

In tabel 2.3 kunnen we zien dat transseksuelen zichzelf na de operatie overwegend (61%) zien als 'vrouw' en niet als 'transseksueel'. Eerst zit men in de kast, voor de operatie komt men even uit de kast en na de operatie probeert men snel weer in die veilige kast te klimmen maar nu met de felbegeerde sekse. Aan de andere kant ziet 39% zichzelf niet zonder meer als 'vrouw', wat dus misschien best vrij veel is.

Bij de (M-V) non-ops is de meest gebruikte term om zichzelf aan te duiden 'transgender' (37%). Daarna komen: 'travestiet' (30%), 'transseksueel' (14%), 'transgenderist' (8%) en tenslotte 'vrouw, vroeger transseksueel' (4%). De term 'transgender' is inmiddels dus populairder onder de non-op transgenders dan de wat negatief klinkende term 'travestiet'.

Vennix beschikte ook over scores voor hoe psychisch mannelijk en hoe psychisch vrouwelijk men aangeeft te zijn (tabel 2.4). De transseksuelen scoren op deze schalen vrij extreem, de mensen die zichzelf als 'transgender' benoemen, scoren wat gematigder, terwijl de travestieten (allemaal non-ops uiteraard) relatief hoog scoren op psychisch mannelijk en relatief laag op psychisch vrouwelijk. Maar de transgenderisten en de transgenders (allebei non-ops) scoren op deze twee schalen vrijwel gelijk. Afgaande op deze scores zit er dus geen verschil tussen 'transgenderisten' en 'transgenders'.

Steeds vrouwelijker

Er blijkt nu iets vreemds aan de hand te zijn. De scores voor psychisch mannelijk en psychisch vrouwelijk blijken sterk verschoven te zijn ten opzichte van de metingen van ongeveer 10 jaar eerder (Travestie in Nederland en Vlaanderen, Vennix, 1997). De respondenten zijn nu veel minder mannelijk (van 6,4 naar 4,9) en veel vrouwelijker (van 5,6 naar 6,5) volgens eigen opgave. Beide schalen lopen in beginsel van 1 naar 10. Het gaat dus inderdaad om grote verschillen. Vennix probeert dit eerst nog te verklaren door aan te nemen dat nu een andere respondenten zijn aangetrokken, maar wanneer hij daarvoor corrigeert (ik heb die correctie hiervoor ook al doorgevoerd) verdwijnt dat grote verschil nog niet.

Er is nog een ander verschil met het onderzoek van 1997. Nu wil 61% van de non-op transgenders meestal of altijd als vrouw leven. In het eerdere onderzoek was dat 36%. Dit is 1,7 keer meer of een stijging met 69%. Opnieuw dus een zeer groot verschil.

Travestie heeft de neiging te groeien. Het verband tussen hoe vaak men daadwerkelijk 'vrouw is' en hoe vaak men vrouw wil zijn, is uitermate sterk, kon uit het oude onderzoek van Vennix afgeleid worden (hier). Je zou dus verwachten dat als deze respondenten nu vaker de wens hebben om voortdurend of bijna voortdurend als vrouw te leven, ze ook veel vaker 'vrouw' moeten zijn. Vennix geeft daar in tabel 2.6 cijfers over. In het oude onderzoek leefde 25% van de non-ops soms, meestal of altijd als vrouw. In het nieuwe onderzoek is dat 36%. De transgenders lopen nu dus inderdaad bijna 1,5 keer zo vaak 'als vrouw' rond dan de transgenders in het eerste onderzoek.

De verschillen die gevonden zijn, samenvattend:
1. de huidige selectie transgenders presenteert zich als minder mannelijk en vrouwelijker dan de vroegere transgenders;
2. de huidige selectie transgenders wil vaker 'als vrouw' leven;
3. de huidige selectie transgenders leeft vaker 'als vrouw'.

In beginsel bestaat de mogelijkheid dat dit onderzoek een andere groep transgenders heeft aangetrokken dan het eerste onderzoek. Beide keren is er echter de nodige ruchtbaarheid gegeven aan het onderzoek en hebben de transgenders in feite zichzelf geselecteerd. In beide gevallen gaat het ook om ongeveer evenveel non-op transgenders. Verschillen in de publiciteit kunnen dus inderdaad geleid hebben tot verschillen tussen beide groepen, maar het lijkt moeilijk voorstelbaar dat dit zou kunnen gaan om heel grote verschillen. De grote verschillen die tussen beide groepen gevonden worden, zijn kennelijk vooral het gevolg van een bepaalde ontwikkeling die transgenders in de tussenperiode hebben doorgemaakt.

De groep transgenders in dit onderzoek is dus duidelijk 'vrouwelijker' op allerhande manieren dan die uit het eerste onderzoek. Waar komen die verschillen vandaan? Een mogelijkheid is dat in dit onderzoek waar de werving volledig via internet liep, een extremere groep transgenders is aangetrokken. Eerder zagen we al dat er in deze selectie in verhouding veel te veel transseksuelen zitten. Een andere mogelijkheid is dat de transgenders van nu duidelijk verschillen van de transgenders van ongeveer 10 jaar eerder en belangrijk zijn opgeschoven in de 'vrouwelijke' richting. Vennix probeerde immers te corrigeren voor het verschil in selectie, maar die correctie kon de verschillen niet wegnemen.

Seksuele voorkeur van transgenders

In tabel 2.7 geeft Vennix een overzicht van de seksuele gerichtheid van de verschillende groepen transgenders die hij onderscheidt. Van de M-V non-ops is samengevat 4% homoseksueel, 20% biseksueel en 72% heteroseksueel.

Het percentage transgenders dat op mannen valt, is daarmee ongeveer gelijk aan wat bij bevolkingsonderzoek wordt gevonden. Het percentage dat zich aangetrokken voelt tot mannen en vrouwen (biseksuelen) is echter ruwweg twee keer zo hoog als normaal voor de mannelijke bevolking.

De verklaring is vermoedelijk dat klassieke transgenders het in de praktijk vooral doen met zichzelf terwijl men zelf 'vrouw is' of voor vrouw speelt. Omdat veel klassieke transgenders niet erg overtuigend overkomen als vrouw, ontwikkelt men daardoor een voorkeur voor (vrouwelijk geklede) mannen. Het populaire idee dat transgenders homo zijn, wordt dus niet bevestigd, maar transgenders blijken wel veel vaker biseksueel te zijn dan normaal.

Uit tabel 2.7 blijkt ook duidelijk dat seksuele voorkeur gevoelig is voor de omstandigheden en dus kennelijk conditioneerbaar is. Voor MV pre-ops is samengevat 14% homoseksueel, maar bij MV post-ops is dit opgelopen tot 27%. De vermelde aantallen zijn dermate groot, dat dit verschil onmogelijk toeval kan zijn. Seksuele gerichtheid kan dus onder invloed van de omstandigheden wijzigen. Iets dat een bevestiging inhoudt voor het leermodel en een weerlegging van de veronderstelling dat die seksuele voorkeur in de baarmoeder door hormoonfluctuaties zou ontstaan. Dat het leermodel bevestigd wordt, betekent overigens niet dat er geen erfelijke component werkzaam zou zijn. Vrijwel zeker speelt aanleg ook een rol.

Ook MV post-ops blijken in meerderheid (51%) nog steeds op vrouwen te vallen. Vennix beweerde in een eerdere publicatie het tegenovergestelde, maar neemt dat nu terug (p. 30).

Leeftijd en opleiding van de respondenten

In tabel 2.10 wordt informatie gegeven over de leeftijden van de respondenten. Duidelijk valt te zien dat de jongere M-V transgenders ontbreken of ondervertegenwoordigd zijn. Ook oudere transgenders ontbreken vrijwel volledig. Sprak het onderwerp hun niet meer aan? De bulk van de respondenten zit tussen de 35 en 54 jaar. Het is ook goed mogelijk dat oudere respondenten minder goed bereikt zijn doordat de vragenlijst vooral via het internet bekend is gemaakt en afgenomen is.

Het idee dat M-V transgenders vooral hoog opgeleid zouden zijn, wordt door tabel 2.11 weersproken. M-V transgenders schijnen in alle soorten opleidingen ongeveer even vaak voor te komen. Voor de transvrouwen gaat dat verhaal niet op. Die zijn vooral te vinden op universitair niveau en op HBO-niveau als we afgaan op deze 'steekproef', maar dat kan dus ook komen doordat slechts een select deel van de M-V transgenders heeft meegedaan.

Verschillen tussen werkende en werkloze transgenders

Op p. 35 wordt ingegaan op de verschillen tussen werkende en werkloze transgenders. Hier vindt Vennix een hele reeks zeer significante verschillen. Werklozen zijn psychisch minder mannelijk en meer vrouwelijk dan werkenden. Dat klinkt heel indrukwekkend, maar het slaat gewoon op de scores op twee vragenlijstjes over hoe mannelijk of vrouwelijk men zich voelt. Werkloze non-ops transgenders hebben een sterkere hekel aan het man zijn dan werkende non-ops transgenders. Werkloze non-opsen hebben een sterkere wens om vrouw te zijn en hebben een sterker gevoel vrouw te zijn dan werkende non-opsen. Verder schatten werkloze transgenders hun vermogen om overtuigend als vrouw over te komen, lager in dan werkende transgenders.

Vennix gaat niet in op een mogelijke verklaring voor deze verschillen. Werklozen hebben meer tijd om zich als vrouw te verkleden en om 'vrouw te zijn'. Het resultaat is kennelijk dat de wens om vrouw te zijn sterker wordt en dat de afkeer van het man zijn groeit. Ook deze uitkomst is dus in overeenstemming met een leermodel en in strijd met de baarmoeder-hypothese.

Dat werklozen hun vermogen om overtuigend als vrouw over te komen, gemiddeld lager inschatten dan werkenden,valt op dezelfde manier te begrijpen. Als je werkloos bent, heb je meer gelegenheid als vrouw rond te lopen, daardoor wordt het 'vrouw zijn' gewoner. Daardoor raak je minder gemotiveerd om heel veel werk te doen om als vrouw te kunnen passeren. Verder is dat passeren als vrouw voor een werkloze ook veel minder belangrijk dan voor iemand die een baan heeft. In het laatste geval kan herkenning grote problemen veroorzaken. Het resultaat is dat werkloze transgenders zich minder moeite geven om overtuigend als vrouw over te komen.

Wat deze verschillen dus laten zien, is dat het wel of niet werk hebben van invloed is op het 'vrouw zijn' en de gevoelens die dat oproept. Je zou nog kunnen denken dat de werklozen misschien op een aantal punten afwijken, maar daar heeft Vennix ook naar gekeken en op al die factoren als opleiding, waar men woont, psychische gezondheid, vond hij geen significante verschillen.

Waarom wel of niet vertellen dat men transgender is

De werkloze transgenders kregen een groot aantal redenen voorgelegd waarom men bij een sollicitatie wel of niet het transgender-zijn zou meedelen. Door middel van factoranalyse zijn die redenen ingedeeld in vier groepen.
Redenen om niets te vertellen:
1. men is bang voor de reacties van collega's;
2. men vindt het transgender-zijn niet relevant om te vermelden bij een sollicitatie.
Redenen om het wel te vertellen:
3. men wil zijn transgender-zijn niet verloochenen en uit de kast komen;
4. men wil eerlijk zijn.

Het enige significante verschil dat tussen de drie groepen dat gevonden werd, is dat post-op transgenders minder belang hechten aan het niet verloochenen van hun trangender-zijn en het uit de kast komen dan de non-op en de pre-op transgenders. Post-op transgenders identificeren zich met het vrouw zijn. Ze willen niet alleen de vrouwenrol spelen, maar ze willen vooral 'vrouw zijn'. Post-ops voelen zich daardoor vooral 'vrouw' en niet transgender.

Angst is de basis voor het streven naar passabiliteit

Vennix kijkt dan ook nog per groep naar de correlaties van deze vier factoren met het belang dat men hecht aan overtuigend overkomen, aan de mate waarin men denkt overtuigend over te komen en de leeftijd (tabel 3.2).

Non-opsen die bang zijn voor hinderlijk gedrag van collega's blijken inderdaad -- zoals ik hiervoor al veronderstelde -- significant meer belang te hechten aan het overtuigend overkomen als vrouw (r=.62). Het belang dat transgenders die niet uit de kast zijn (non-opsen zijn vrijwel nooit uit de kast) hechten aan het kunnen passeren als vrouw, houdt dus sterk verband met angst voor negatieve reacties.

Verder blijken oudere transgenders vaker hun transgender-achtergrond niet-relevant te vinden en vinden ze eerlijk zijn op dit punt minder belangrijk dan jongere transgenders. Dit resultaat wijst erop dat door jonge transgenders het taboe op het dragen van vrouwenkleren als minder bedreigend wordt ervaren dan door oudere transgenders.

Dit verband geeft dus inderdaad grond aan het idee dat er onder de transgenders zelf belangrijke veranderingen gaande zijn. De jongere generatie is veel minder onder de indruk van het idee dat een man absoluut geen vrouwenkleding zou mogen dragen, dan de oudere generatie.

Discriminatie van transgenders op de arbeidsmarkt

Dit onderzoek was in de eerste plaats een onderzoek naar transgenders en werk. De indruk bestaat op basis van het eerdere onderzoek, dat transgenders op de arbeidsmarkt gediscrimineerd worden of om het neutraler uit te drukken: het transgender-zijn vormt in dat opzicht een handicap. Een probleem is alleen: hoe moet je dat onderzoeken en aantonen?

De grote groep non-op transgenders is vrijwel volledig niet uit de kast en zou dus op de arbeidsmarkt in beginsel niet gediscrimineerd kunnen worden. Voor de pre-op en de post-op groep ligt dat natuurlijk anders. Een eerste mogelijkheid zou dan kunnen zijn om naar het werkloosheids-percentage per groep te kijken.

Vennix doet dat echter niet. Op bladzijde 16 geeft hij daarvoor een mogelijke verklaring. Deze onderzoeksresultaten geven overigens geen betrouwbaar beeld van de mate waarin transgenders (in Nederland of Vlaanderen) werkloos zijn. Het kan zijn dat werkende transgenders meer (of juist minder) geneigd zijn aan dit onderzoek deel te nemen dan werkloze transgenders. Je zou in dat geval verwachten dat die selectie voor alle drie groepen transgenders ongeveer gelijk zou moeten werken en dan kun je die drie groepen op dit punt dus weer wel vergelijken.

De totale aantallen M-V transgenders in de drie groepen waren respectievelijk: 324, 104 en 94. Volgens bladzijde 21 waren de aantallen werkloze transgenders per groep respectievelijk: 19, 12 en 15. Dat levert respectievelijk als percentage werkloze transgenders op: 5,9%, 11,5% en 16,0%. Ook zonder formele toetsing lijkt het me duidelijk dat die percentages zeer verschillen.

Je zou verwachten dat die percentages dan teruggevonden zouden worden in tabel 2.8. Dat is echter niet het geval. In deze tabel worden als percentages respectievelijk vermeld: 7, 10 en 14. In het ene geval ztten post-ops 2,7 keer zo vaak zonder werk als non-ops. In het andere geval is het 2 keer zo vaak. Toch een behoorlijk verschil, lijkt me.

Bij nadere bestudering blijkt tabel 2.8 ambigu. Voor de post-ops wordt 14% als werkloos vermeld en verder geniet 7% van de post-ops een bijstandsuitkering. Ik zou geneigd zijn te denken dat het genieten van een bijstandsuitkering in beginsel een verplichting inhoudt om werk te zoeken. In dat geval zou de werkloosheid in de post-ops groep dus 21% bedragen, wat weer een totaal andere waarde is dan de eerdere twee.

Op basis van Narimanov (2005) die Vennix aanhaalde als meest recente bron voor de werkloosheid onder post-ops (p. 2) zou slechts 58% van de post-ops een betaalde baan hebben. Dit percentage zou aardig overeenkomen met de 64% die tabel 2.8 hiervoor vermeldt. Ongeveer 42% zou dan dus niet werken. Daar moeten echter nog de mensen af die arbeidsongeschikt zijn, die gepensioneerd zijn en mensen die studeren. Volgens tabel 2.8 zou dat in totaal 19% bedragen. Het uiteindelijke werkloosheidspercentage voor de groep non-ops zou dan uitgaande van Narimanov 23% moeten bedragen.

In totaal hebben we nu vier verschillende waarden voor het werkloosheidspercentage onder post-operatieve transgenders: 16,0%, 14%, 21% en 23%. Het rapport is op dit punt dus wat onduidelijk.

Wanneer we uitgaan van de meest voorzichtige schatting hierboven (14,0%), is het percentage post-ops dat werkloos is, ongeveer drie maal zo groot als het werkloosheidspercentage voor de totale beroepsbevolking (ongeveer 5%). Post-opsen hebben dus ruwweg een driemaal zo'n grote kans om werkloos te worden dan normaal.

Wanneer we dit percentage van 14% voor de post-opsen vergelijken met het percentage werkloze non-ops transgenders, is de werkloosheid 2,4 keer zo groot. Deze vergelijking levert dus ongeveer hetzelfde resultaat.

Dat Vennix aan het verhoogde werkloosheidspercentage onder post-opsen vrijwel geen aandacht besteedt, komt mogelijk doordat hij het als bekend veronderstelt uit eerder onderzoek en doordat hij veronderstelde dat dit onderzoek niet een goede manier zou zijn om op dit punt gegevens boven tafel te krijgen. In dit geval is echter een bepaalde selectiemethode gevolgd die voor beide groepen transgenders precies gelijk was en verwacht je in beginsel dat de percentages werklozen per groep in de uitkomsten weerspiegeld zullen worden.

Post-op transgenders (M-V) veel vaker werkloos

Post-op transgenders zijn dus veel vaker werkloos dan non-op transgenders. Maar ligt dat aan het feit dat ze transgender zijn (wat goed zou kunnen, omdat bij post-opsen vaak of via het uiterlijk of via het natrekken van het verleden de transgender-achtergrond duidelijk zal worden) of ligt dat aan hun persoonlijkheid? Lang niet iedere transgender zal immers besluiten tot een geslachtsaanpassing. Het is dus in beginsel ook mogelijk dat de persoonlijkheid die grotere kans op werkloosheid veroorzaakt.

Die veronderstelling wordt door Vennix ogenschijnlijk weerlegd: er is geen significant (p < .05) of zelfs tendentieus (p < .10) verschil aantoonbaar in opleidingsniveau, leeftijd, urbanisatiegraad van de woonplaats en in de psychische en lichamelijke gesteldheid van werkenden en werklozen (p. 21).

Hij heeft het hier echter over de totale groep werkloze transgenders versus alle niet-werkloze transgenders, terwijl de vraag juist is of post-ops transgenders afwijken van werkloze non-ops transgenders. Die veronderstelling is niet getoetst.

Verder gaat het om heel kleine groepen, waardoor het heel moeilijk wordt nog significante verbanden te vinden. Een significantie-toetsing levert in dat soort gevallen dus al snel als conclusie dat er geen verschil is, terwijl dat er in feite misschien wel is.

Je wilt discriminatie van transgenders op de arbeidsmarkt aantonen. Non-ops transgenders zijn vrijwel volledig niet uit de kast en kunnen dus als het goed is, ook niet gediscrimineerd worden. Verder heb je voor dit doel weinig aan transgenders met een baan, want kennelijk valt het dan met die discriminatie op de arbeidsmarkt nog wel wat mee. Je moet het dus hebben van de werkloze post-op transgenders. (Pré-ops transgenders vormen mogelijk geen goede vergelijkingsgroep omdat ze door de geslachtsaanpassing in ieder geval tijdelijk niet echt beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt.)

In de Samenvatting heeft Vennix het over 386 transgenders die tenslotte de vragenlijst volledig invulden. Maar daar zitten slechts 15 werkloze post-op transgenders bij. Dat is een akelig kleine groep om harde conclusies te trekken.

Met deze groep is echter nog een probleem. In tabel 2.3 zagen we dat post-op transgenders zichzelf vooral benoemen als 'vrouw' en niet als 'transseksueel' of 'transgender'. Verder zagen we eerder ook al, dat juist post-op transgenders het niet belangrijk vinden om hun transgender zijn uit te dragen en uit de kast komen. Men wil vooral vrouw zijn en als vrouw overkomen. Post-op transgenders komen overwegend uit de kast om een geslachtsaanpassing te realiseren en proberen daarna meestal zo goed mogelijk en zo onopvallend mogelijk als vrouw verder te leven. Men komt dus tenslotte uit de kast omdat het niet anders kan en gaat daarna zo snel mogelijk de veilige kast weer in, maar nu als vrouw.

Een post-op transgender loopt vervolgens bij het solliciteren op twee manieren kans om gediscrimineerd te worden. De eerste mogelijkheid is dat ze qua uiterlijk niet overtuigt (directe discriminatie). AH zoekt dames/heren voor haar kassa's. Dat is een representatieve functie. X komt niet volledig en niet voortdurend over als vrouw, maar ook niet als man. X is dus als het ware waarneembaar transgender. De bedrijfsleider kan kiezen uit in totaal 8 vrouwelijke kandidaten, waarvan enkele hem uitstekend geschikt lijken. Wat besluit die bedrijfsleider?

Een tweede mogelijkheid voor discriminatie bestaat uit informatie over het verleden bijvoorbeeld via horen zeggen (indirecte discriminatie). X heeft een automatiseringsachtergrond en solliciteert op een functie bij een automatiseringsbedrijf. X is prima gekwalificeerd voor de desbetreffende functie en ziet er goed uit. Maar bij het inwinnen van inlichtingen hoort het bedrijf dat X vroeger man was en een geslachtsaanpassing heeft ondergaan. Voor de functie zijn nog twee andere kandidaten beschikbaar die ook allebei prima gekwalificeerd zijn. Verder wil men graag een kandidaat die goed in het team past. Wat besluit het bedrijf?

Discriminatie van post-op transgenders is dus uitermate simpel, uitermate verleidelijk en uiterst moeilijk aan te tonen.

Wat krijgt transgender X te horen en wat concludeert X daaruit? X krijgt in beide gevallen te horen dat er meerdere kandidaten waren, dat men heel erg onder de indruk was van haar capaciteiten, maar dat er helaas voor X een andere kandidaat was die men nog geschikter achtte.
X zou nu kunnen veronderstellen dat ze misschien gediscrimineerd wordt op grond van haar transgender zijn. X ziet zichzelf echter als gewone vrouw en wil zichzelf ook als gewone vrouw zien. Het idee dat ze gediscrimeerd zou worden omdat ze 'transgender' is, is daar strijdig mee en ligt voor X dus moeilijk. Verder zit X zonder werk en zit ze maatschappelijk gezien in een in een moeilijke positie. In een dergelijke positie is het moeilijk om mensen die hoger op de maatschappelijke ladder staan, te beschuldigen van iets ernstigs als discriminatie. Bovendien kan X dat niet hard maken.

Misschien zouden de gegevens die Vennix verzamelde in zijn onderzoek het beeld dat ik hiervoor schetste kunnen weerleggen of in ieder geval kunnen nuanceren. Het merkwaardige is echter dat Vennix op dit punt in het geheel geen informatie geeft. Hij neemt de totale groep werkloze M-V transgenders en beschrijft daar de uitkomsten voor. Maar de eerdere indeling in non-ops, pre-ops en post-ops wordt nu opeens volledig losgelaten. Waarom hij dat opeens doet, vermeldt hij niet. Mogelijk was een reden het kleine aantal, maar door deze uitkomsten niet te rapporteren, blijft onduidelijk waarom post-op transgenders zo vaak werkloos zijn.

Waarom zijn transgenders werkloos?

Vennix rapporteert (p. 24-25): Elf van de 38 [werkloze] transgenders zijn van mening dat ze geen baan kunnen vinden waar zij als transgender worden geaccepteerd en negen transgenders hebben het gevoel dat zij als transgender te slecht in de arbeidsmarkt liggen. Vaak worden deze redenen naast elkaar genoemd. Dertien transgenders (34%) noemen tenminste één van beide redenen. Dit betekent dat één op de drie werkloze transgenders het werkloos zijn (mede) in verband brengt met de transgenderachtergrond.

Dertien van de 38 werkloze M-V transgenders die een koppeling leggen tussen hun transgender-zijn en het werkloos zijn. Dat lijkt me eigenlijk eerder een vrij goede score, dan een slechte. Het betekent dus dat de overige 25 transgenders die koppeling, terwijl daar expliciet naar gevraagd werd, niet maken.

Laten we eens wat specifieker kijken naar tabel 3.3 waarop bovenstaande uitspraak gebaseerd wordt. Deze tabel bevat 11 redenen die de werkloze transgenders voorgelegd kregen en waar ze dan mee konden instemmen of niet. Ik geef hier die 11 redenen met daarachter het percentage van de 38 transgenders die het met de uitspraak eens waren.

--------------------------------------------------------------------------
1 Er zijn te weinig banen die aansluiten bij mijn opleiding of werkervaring (63%)
2 Ik ben (te vaak) depressief (34%)
3 Ik ben te oud (34%)
4 Ik kan geen baan vinden waar ik als transgender word geaccepteerd (29%)
5 Ik lig vanwege mijn transgenderachtergrond te slecht in de markt (24%)
6 Mijn c.v. is niet goed genoeg (24%)
7 Ik heb te weinig energie (21%)
8 Ik ben gedeeltelijk arbeidsongeschikt (19%)
9 Mijn uiterlijk is niet voldoende representatief (18%)
10 Ik durf niet goed onder de mensen te komen (11%)
11 Ik wil eigenlijk zelf niet (meer) werken (3%)
-------------------------------------------------------------------------

Wanneer we alle percentages die de tabel geeft, bij elkaar optellen, genereren de 11 uitspraken samen 280% bevestiging of gemiddeld 25,5%. De uitspraken 4 en 5 waar 'transgender' in voorkomt, scoren gemiddeld 26,5%. Dat lijkt me een niet erg overtuigend verschil.

Dat deze percentages zo minimaal uitvallen, komt vermoedelijk weer doordat Vennix uitgegaan is van de totale groep werkloze transgenders, terwijl het in feite om de groep werkloze post-op transgenders zou moeten gaan. Ik denk dat er dan mogelijk totaal andere percentages uit zouden rollen.

Wie de antwoorden van tabel 3.3 bekijkt, ziet dat 1/3 klaagt over depressiviteit, bijna 1/3 over gebrek aan acceptatie, ongeveer 1/4 over de transgender-achtergrond, 1/5 over gebrek aan energie, bijna 1/5 over een onvoldoende representatief uiterlijk en één op de 10 durft eigenlijk niet meer goed onder mensen te komen. Ik denk dat deze uitkomsten bij inperking tot de groep post-ops nog aanzienlijk schokkender zouden worden en dat dat mogelijk de reden is dat Vennix hier opeens die driedeling heeft losgelaten.

Dat 1/5 klaagt over een onvoldoende representatief uiterlijk is speciaal relevant omdat het eerder geschetste directe discriminatie-mechanisme zou bevestigen. Het uiterlijk van de post-op transgender wordt in vergelijking met andere vrouwen dan negatief beoordeeld.

Het lastige natuurlijk is dat een werkgever voor bepaalde functies waar een representatief uiterlijk voor gewenst is, mag beoordelen op uiterlijk. Het is dan misschien wel directe discriminatie, maar in beginsel zou die discriminatie ook ten opzichte van andere vrouwen gemaakt worden. Ik denk echter dat men op dit punt ook vaak zal discrimineren terwijl de functie dat niet zo duidelijk vraagt.

Transgender-achtergrond als carrière-rem?

Hierna komt Vennix met de uitkomst dat 6 van de 10 werkloze M-V transgenders aangaven dat de transgender-achtergrond hen remt in hun carrière en/of in het verleden hun carrière heeft geremd. Wanneer dit non-op transgenders zijn die niet uit de kast gekomen zijn, is het onduidelijk hoe dat mogelijk is. Wanneer dit post-op transgenders zouden zijn, zouden we een heel ander percentage krijgen. Opnieuw geeft het loslaten van die eerder gekozen indeling dus problemen.

Verder blijkt uit de vermelde toelichtingen die de respondenten bij deze vraag gaven, dat het antwoord heel vaak slaat op psychische problemen die het transgender-zijn met zich meebrengt. Dat betekent dus dat je deze vraag niet zonder meer kunt interpreteren als een maat voor discriminatie.

Transgender-achtergrond in de helft van de gevallen reden voor ontslag

Onder het kopje Ontslag rapporteert Vennix tenslotte dat 35 respondenten redenen hebben gegeven voor het ontslag in hun laatst betaalde baan. Bij 17 was het arbeidscontract verlopen en hier is niet verder doorgevraagd naar de reden. Van de overige 18 hebben 8 zelf ontslag genomen.

Een jurist zal dat onverstandig vinden, maar ik denk dat de pressie vanuit de werkomgeving dermate groot kan worden dat mensen soms geen andere optie overblijft. Voor een werkgever is dit een goedkope oplossing. Ogenschijnlijk doet hij niets. De werknemer neemt immers zelf ontslag. In werkelijkheid hebben werkgevers heel veel mogelijkheden om een werknemer onder druk te zetten of zelfs het normale functioneren onmogelijk te maken.

Bij 5 van die 8 speelde de transgender-achtergrond volgens opgave van de respondent een rol. Bij de 10 overige ontslagen speelde in vier gevallen de transgender-achtergrond een rol. Voor de 18 niet-arbeidscontract gevallen speelde dus in 9 gevallen de transgender-achtergrond een rol. Dat is dus de helft van de gevallen.

Ik denk dat je niet kunt uitsluiten dat die transgender-achtergrond in de overige gevallen soms ook een rol speelde, maar dat de transgender zich dat niet realiseerde of dat het nooit expliciet gemaakt werd. Een werkgever zal natuurlijk liever een 'legitieme' reden verzinnen om iemand te ontslaan dan toegeven dat dat vanwege het transgender-zijn gebeurt.

Ik dacht in eerste instantie dat dit een vrij substantieel resultaat was. Ik schreef in een eerdere versie: Bij tenminste de helft van de transgender die ontslag kregen of ontslag namen, speelde de transgender-achtergrond een rol. Een bedenkelijk hoog percentage.

Maar omdat we eerder gezien hebben dat respondenten ook de psychische problemen van het transgender-zijn betrekken op hun werk, kun je helaas opnieuw niet zeker zijn hoe je dit resultaat precies moet interpreteren.

Homo-acceptatie en transgenders

2010-06-13T04:54:00.010+02:00

Trouw en zelfmoord onder homo's

Trouw weet op 24 juni via haar website te melden dat homojongeren vijf keer vaker een zelfmoordpoging doen dan heterojongeren volgens een publicatie van het SCP (Sociaal Cultureel Planbureau). Dat bericht intrigeert me omdat er tweemaal de term 'transgenders' in voorkomt.

Wanneer ik echter verder ga zoeken, vind ik op de site van de Gay Krant wel een soortgelijk bericht, maar niets over 'transgenders'. Ook RNW (Radio Nederland Wereldomroep) heeft niets over 'transgenders'. In de Volkskrant even later staat maar een uiterst kort berichtje (67 woorden) over dit toch wel belangwekkende nieuws, maar ook weer niets over 'transgenders'. Alleen de Gaysite.nl vermeldt die term in haar nieuwsitem wel en heeft het verder vooral over 'LHBT-jongeren'.

Ik heb daarom bij het SCP die publicatie Steeds gewoner, nooit gewoon gedownload en die 382 bladzijden doorgewerkt.

Dit rapport gaat over homo-acceptatie. Ook over de acceptatie van lesbische meisjes. Een beetje nog over de problemen van biseksuelen. Maar over transgenders gaat het niet. Die term is in het bericht terechtgekomen doordat Trouw het nieuws over het SCP-rapport koppelde aan een brief van het COC waarin die term wel voorkwam.

Ook de bewering van Trouw dat homo-jongeren vijf keer zo vaak zelfmoord zouden plegen als hetero-jongeren is overtrokken. Een precieze vergelijkingsgroep ontbreekt namelijk. De onderzoekers concluderen daarom dat homo-jongeren vermoedelijk vaker zelfmoord proberen te plegen dan hetero-jongeren, maar niet dat ze dat 5 keer zo vaak zouden doen.

Je zou het eventueel, suggereert het rapport, kunnen vergelijken met de cijfers die uit een meta-studie komen over zelfmoord onder Europese jongeren. Dan doet 9% van de homojongens een zelfmoordpoging en 16% van de lesbimeisjes tegen respectievelijk 5% en 9% voor Europese adolescenten. Dat zou er dus ongeveer op neerkomen, dat homo-jongeren ongeveer een verdubbelde kans hebben een zelfmoordpoging te doen. Dat is nog steeds een belangrijk grotere kans, maar het is niet een vijf maal grotere kans.

Sterk verband ervaren homonegativiteit en zelfmoordpoging

Die verhoogde kans op een zelfmoord-poging lijkt bevestigd en verklaard te worden doordat men een sterk verband vindt tussen de ervaren homo-negativiteit en de zelf opgegeven pogingen tot zelfmoord. Homo-jongens met wekelijks homo-negatieve ervaringen doen 4x zo vaak een zelfmoordpoging als homo´s met geen negatieve ervaringen (SCP, p.191). Meisjes die wekelijks lesbi-negatieve reacties ervaren doen 3x zo vaak een zelfmoord-poging als meisjes zonder negatieve ervaringen (p. 191).

Ook het verhaal van een respondent die gepest werd, met zijn meisjesachtige interesses bevestigt dat mensen op dat soort gepest vaak reageren met zich terugtrekken.

Maar zodra er een messteek kwam, zo’n woord, dan kroop ik in mijn schulp en dan was ik stil voor de rest van de dag, dan zei ik niks meer. Dan deed ik nergens meer aan mee, dan voelde ik me rot. En dan... ja... verder deed ik er niks mee. Ik hield het bij mijzelf, ook gewoon puur qua schaamte tegenover mijn ouders, tegenover iedereen.

Op Twitter stelde ik dat ook iets als neuroticisme een rol kan spelen. Iemand die gevoeliger is voor dat gepest, zal dat gepest waarschijnlijk ook beter onthouden. Een onderliggende persoonlijkheidskenmerk zou dan voor het verband of mogelijk een deel daarvan verantwoordelijk kunnen zijn.

Maar aan de andere kant lijkt het ook plausibel, dat die emotionele terugtrek-reactie op gepest vrij normaal is. Dat zou dan kunnen betekenen dat die psycho-sociale stress inderdaad (op zijn minst voor een deel) vertaald wordt in meer depressieve klachten en meer zelfmoord-pogingen.

Sterk verband sekse-conformiteit en depressieve klachten

Een tweede interessant punt dat ik in het rapport vond, was dat er een sterk verband blijkt te bestaan tussen sekseconformiteit en depressieve klachten. Dat wil zeggen: jongeren die volgens eigen opgave niet sekse-conform zijn, hebben veel meer depressieve klachten dan jongeren die dat wel zijn. Voor jongens scheelt dit een factor 3, voor meisjes een factor 2. Dit wil dus zeggen dat een niet sekse-conforme jongen 3x zo veel depressieve klachten heeft als een volledig sekse-conforme jongen (p. 187).

Waardoor dit komt is niet met zekerheid bekend. Vermoedelijk wordt de vrouwelijke jongen meer gepest, meer buiten gesloten en dergelijke en vertaalt dat zich weer in meer depressieve klachten.

Omdat die eigen inschatting van sekseconformiteit vermoedelijk niet gerelateerd is aan neuroticisme, zou dit er ook weer op kunnen duiden dat er inderdaad een causaal verband tussen pesten en depressieve klachten zou moeten bestaan.

Het lijkt dus allemaal plausibel, maar graag zou je echt zeker willen zijn.

Waarom worden vrouwelijke jongens meer gepest? Het volgende punt geeft daar mogelijk ook een aanwijzing voor.

Homo's die zich ergeren aan vrouwelijke mannen

Een derde interessant punt is dat (sommige) homo's veel moeite blijken te hebben met vrouwelijke mannen. Sommigen worden zelfs emotioneel en rapporteren daar niet tegen te kunnen (p. 183).

In de gesprekken met homojongeren werd bovendien duidelijk dat vooral sommige jongens zich stoorden aan de reputatie van homomannen als overdreven vrouwelijk. Waarschijnlijk heeft de ergernis die vrouwelijkheid bij mannen veroorzaakt in de heteroseksuele populatie (Herek 2000) hier ook mee te maken. Als gevolg van deze reputatie deed een aantal jongens die geïnterviewd zijn moeite om dit beeld van de ‘nicht’ verre van zich te houden. Sommigen gingen hierin zelfs zo ver dat ze andere jongens corrigeerden wanneer ze zich te ‘nichterig’ gedroegen.

Dit punt bevestigt mijn eigen ervaringen wanneer ik een vrouwelijk uiterlijk gebruikte. Homo's proberen je bewust te accepteren, maar vinden dat emotioneel vaak moeilijk.

Dit punt verklaart misschien ook waarom de homobeweging voor transgenders tot nu toe weinig gedaan heeft. Te veel homo's hebben een diepgewortelde emotionele afkeer van die vrouwelijke mannen.

Mogelijke oorzaak voor discriminatie van transgenders

Misschien verklaart dit punt ook de oorsprong van die sterke transgender-discriminatie die bijvoorbeeld uit het onderzoek van Paul Vennix (Transgenders en werk) naar voren komt. Uit de ervaringen van transgenders en ook uit onderzoek weten we dat vrouwen meestal niet echt negatief staan tegenover transgenders. Transgenders vormen geen bedreiging voor hun positie en de automatische reactie van vrouwen op andere vrouwen (en alles dat daarop lijkt) is positief. Ze staan positief tegenover contacten met anderen.

De echte problemen voor transgenders komen bij mannen vandaan en eventueel van enkele vrouwen die met de mannen mee willen doen. Verder lijkt het duidelijk dat het niet om alle mannen gaat, maar om een (klein) deel van de mannen.

Normaal is dat heteroseksuele mannen showgirls prachtig vinden of in ieder geval positief evalueren. Dat is weer geen rationele reactie, maar een emotionele. Verder is die reactie heel begrijpelijk, omdat showgirls er behoorlijk vrouwelijk uit kunnen zien en hetero's een positieve reactie vertonen op leuke vrouwen. Normale hetero-mannen leveren dus voor transgenders ook niet een bedreiging op.

Dat homoseksuele mannen emotioneel vaak moeite hebben met showgirls (klassieke transgenders laten zich normaal niet zien) is op zich ook begrijpelijk. Het vrouwelijke uiterlijk roept een emotionele response op. Het is het verkeerde uiterlijk. Ze vallen immers op mannen en hebben emotioneel vaak moeite met vrouwen. Maar daarmee is de zaak normaal afgedaan. Men valt simpelweg niet op showgirls.

Tegelijkertijd ervaren transgenders vaak veel sociale problemen die vooral hun oorsprong lijken te hebben bij een deel van de hetero-mannen. Zou het niet kunnen zijn dat juist de groep mannen die zich in feite vooral thuis voelt bij andere mannen, verantwoordelijk is voor die problemen? Met andere woorden: er is vermoedelijk een groep mannen die zich niet echt prettig voelt in aanwezigheid van vrouwen. In feite prefereert deze groep mannen andere mannen zonder dat men dat durft toegeven.

Deze groep mannen is niet uit de kast gekomen en durft misschien niet eens die homogerichtheid te actualiseren, doordat men zeer gericht is op status. Dit zijn dus mannen die graag communiceren met andere mannen die hoog in status zijn. M-V transgenders zijn dan mannen die laag in status zijn met ook nog eens een fout uiterlijk.

Tegelijkertijd is deze groep bang zelf als homo ontmaskerd te worden. Openlijk streeft men dus contacten na met echte vrouwen. Maar een transgender levert voor deze mannen een conflict-situatie op. Dit is een man en een vrouw tegelijk. Wat is dit nu? Hoe moeten ze hierop reageren?

Het vrouwelijke uiterlijk wekt een negatieve emotionele response. Het gegeven dat het in feite om een biologische man gaat, levert opnieuw een negatieve reactie. Een man behoort er zo niet uit te zien. Dat het ook nog eens om een lage status man gaat, maakt de kans op agressie belangrijk groter. Vervolgens is er nog het conflict: hoe moet men hierop reageren zonder het eigen geheim prijs te geven? Men redeneert dat dit in feite een man is, en op mannen wil men beslist niet vallen, want dan zou men zich verraden. De meest overtuigende reactie lijkt dan de transgender overtuigend te bestrijden, te vervolgen en aan te pakken.

Natuurlijk zijn deze laatste veronderstellingen speculatief. Maar gezien de talloze problemen die transgenders ondervinden, moet er altijd een groep mannen zijn die deze problemen veroorzaakt en aanmoedigt. Verder lijkt duidelijk dat het doorgaans niet de openlijke homo's zijn en ook niet de echte heteromannen.

Samenvattend:
- men vindt een verband tussen homonegativiteit en depressieve klachten;
- men vindt dat niet sekse-conforme jongeren (vrouwelijke mannen en mannelijke vrouwen) meer depressieve klachten hebben;
- men vindt dat sommige homo's zeer emotioneel en negatief reageren op vrouwelijke mannen.

Discriminatie van travestieten in Latijns-Amerika

2010-06-13T03:01:00.004+02:00

Via Transman.nl kwam ik op een of andere manier bij Urgency Required van het HIVOS. Dit is een boek met artikelen over de moeilijke mensenrecht-situaties van veel LGBT personen dat ook gedownload kan worden (hier).

Die T staat dan inderdaad niet voor niks op het eind, want de artikelen in het boek die echt over transgender-problemen gaan, moet je bijna met een lampje zoeken. Hier en daar wel een bijna juichend artikel van een transgender over hoe geweldig de homo's de transgenders steunen. Kennelijk moeten we heel dankbaar zijn dat we ook ergens genoemd worden en mee mogen doen, met de grote broer.

Als je gewoon naar de site van het Hivos gaat, is het boek overigens voorzover ik kan nagaan, niet te vinden tenzij je een expliciete zoekopdracht geeft.

Het artikel waar het mij om gaat, zit ergens verstopt in het nogal lijvige boek/pdf-file en zal dus niet door veel mensen gezien/gelezen worden.

Omdat het ook niet eenvoudig via Google traceerbaar was, ben ik zo vrij geweest, het artikel uit het boek te slopen en voorzien van bron e.d. opnieuw on-line te zetten (hier).

Het artikel is getiteld Gender Identity and Extreme Poverty en geschreven door Marcelo Ernesto Ferreyra. Ik zal proberen er in het kort iets over te vertellen. Een aantal beweringen onderbouwt Ferreyra met literatuur-verwijzingen die verwerkt zitten in 22 noten. Ik heb die uiteraard niet overgenomen; de lezer kan daarvoor de Engelse tekst downloaden.

Het artikel

Om te beginnen heeft Ferreyra het niet over 'transgenders' maar over 'travestieten'. Travestieten in Latijns-Amerika zijn mannen die zich op een vrouwelijke manier presenteren. Soms hebben ze hun lichaam aangepast, maar soms ook niet.

Wij maken van dat laatste punt vaak een groot punt, neem bijvoorbeeld het transgender-werk onderzoek van Vennix, maar Ferreyra vindt het niet erg essentieel, wat het in sociaal opzicht natuurlijk ook niet is.

Als je geld hebt, is het al niet gemakkelijk om travestiet te zijn, vindt Ferreyra, maar zonder geld is het helemaal moeilijk. En de meeste travestieten hebben geen geld en geen bron van inkomsten anders dan prostitutie.

Wanneer de neiging om zich vrouwelijk te presenteren bekend wordt, meestal tussen 13 en 18 jaar, heeft de travestiet op school meestal geen leven meer. Een 45 procent haakt in het vervolgonderwijs na de basisschool af.

Vaak worden travestieten thuis als een teleurstelling gezien en worden ze daarom ook het ouderlijk huis uitgegooid.

Omdat ze geen opleiding afgemaakt hebben en zonder onderdak en zonder inkomsten zitten, is het moeilijk ander werk te vinden dan prostitutie. Dit is gevaarlijk werk en levert kans op HIV-besmetting. Naar schatting werkt 80% van alle 'travestieten' in de prostitutie. Van deze seks-werkers zegt desgevraagd 78% dat ze liever iets anders zouden doen als dat mogelijk was.

In veel Latijns-Amerikaanse landen is prostitutie verboden of ongewenst volgens de autoriteiten en dat betekent dat de 'travestiet' uit handen van de politie moet proberen te blijven en dat wanneer ze gearresteerd worden, ze mishandeld worden en geen advocaat krijgen. In landen waar prostitutie gelegaliseerd is, zijn de omstandigheden in dit opzicht beter.

'Travestieten' kunnen geen huis huren, omdat ze niet kunnen aantonen over een vast inkomen te beschikken en omdat ze op basis van hun uiterlijk geweigerd worden als huurder. Wanneer ze een huis willen kopen, moeten ze iemand hebben die borg wil staan. Omdat ze meestal het huis zijn uitgegooid, hebben ze niemand die garant wil staan en lukt dit niet. Het resultaat is dat de meeste travestieten een kamer moeten huren waarbij ze tot drie keer meer betalen dan mensen die geen travestiet zijn.

Travestieten die hun toevlucht zoeken in in een overblijfhuis, worden daar geweigerd omdat hun uiterlijk de andere bewoners ongemakkelijk zou maken.

In ziekenhuizen worden ze en hun eventuele familie gediscrimineerd en agressief bejegend. Ze worden door artsen en verplegers (zowel mannelijke als vrouwelijke) uitgescholden, beledigd en belachelijk gemaakt. Vaak worden ze ook uitgesloten van behandelingen. Wanneer ze klagen, wordt gezegd dat ze vrij zijn om te vertrekken.

De Argentijnse advocate Angela Vanni rapporteerde dat een travestiet die zij bijstond in het ziekenhuis wel een bed kreeg na een steekpartij, maar geen behandeling op grond van haar uiterlijk. Ze stierf aan haar wonden.

Travestieten weten dat ze in ziekenhuis slecht behandeld worden en proberen ziekenhuizen daarom te mijden. Op termijn krijgen zij daardoor echter onvoldoende medische hulp en overlijden ze tenslotte in hun huis of kamer. De gemiddelde leeftijd van travestieten zou volgens een rapport (The gesture of your own name, 2006) slechts 32 jaar bedragen.

De kans om HIV op te lopen, is erg hoog. Ziekenhuizen respecteren echter vaak niet de anonimiteit van travestieten bij een HIV-test. Veel travestieten (28%) laten zich daarom niet controleren.

In Honduras werd in 2004 een travestiet voor prostitutie gearresteerd, door de politie in elkaar geslagen en vervolgens werd medische hulp onthouden.

In Argentinië heeft volgens het ALITT-onderzoek ongeveer 60% van de ondervraagde travestieten te maken gehad met lijfelijk geweld. Voor Costa Rica zijn veel gevallen bekend, waarin travestieten vermoord zijn. Volgens de politie werden ze neergeschoten door groepen 'transfobe' jongeren.

Kortom, Latijns-Amerikaanse travestieten kunnen hun school-opleiding niet afmaken, kunnen geen normaal werk vinden, kunnen niet normaal woonruimte huren, hebben geen toegang tot normale medische behandelingen en worden tenslotte bedreigd door geweld van jongeren en politie.

Transgender Info-Dag 2010

2010-05-05T03:31:00.032+02:00

Ik ben dit jaar niet naar de Transgender Info-Dag in Rotterdam (13 maart 2010) gegaan. Uit ervaring weet ik dat daar vooral transgenders komen. Dat valt misschien te verwachten, maar die dag is vooral bedoeld om het publiek voor te lichten en dat publiek wordt dus op die manier niet bereikt.

Als ik zinvol bezig wil zijn, kan ik me beter verkleden en een keer door Groningen lopen. Voor de emancipatie van transgenders heeft dat vermoedelijk meer effect dan gezellig onder elkaar verteld krijgen hoe transgenders de wereld zien.

Er was nog een ander probleem met de Transgender Info-Dag. Transseksuelen voerden weer volledig de boventoon. Procentueel gezien hebben we in ons land onder de mannen iets van ten minste 3% travestieten en vermoedelijk meer. Dat zijn overwegend mannen die zich thuis met de gordijnen dicht verkleden. We hebben in ons land ook M-V transseksuelen en we weten ook hoeveel dat er zijn: 0.03%. Dat betekent dat je voor iedere 100 travestieten 1 transseksueel hebt. Zo simpel is dat.

Maar wie vullen de dag met hun praatjes? Ik baseer me op het verslag in Transformatie 2010, nummer 2 (p. 3-7) van Anatolia Ales. 1. Vera Bergkamp van COC Nederland. 2. Annemarie de Jonge van het VU Genderteam. 3. Tanja van Hengel, transgender-therapeute (lees: trams-therapeute). 4. Jos Megens van het VU Genderteam. 5. Wendy Iven, moeder van een genderdysfoor kind. 6. Jeanette, gastvrouw T&T Groningen en travestiet. Van de zes sprekers is er één travestiet.

Vervolgens Catherine Keyl met een forumdiscussie waarin ook het publiek betrokken wordt. Wie zitten er in het forum? Jos Megens, Tanja van Hengel, Paulien Benschop (transvrouw), Annemarie de Jong en tenslotte ook nog Jeanette. Van de vijf forumleden is er één travestiet.

Wat komt er in de discussie aan de orde? Ik baseer me nog steeds op het verslag in Transvisie. 1. De problemen van transvrouw Sylvia. 2. De problemen van de zoon/dochter van Wendy Iven. 3. De problemen van crossdresser Jeanette. 4. De problemen van Ellen die volledig als vrouw leeft en geen problemen ziet. ´Wees vooral jezelf, dan verlies je niemand.´ 5. Transvrouw Sylvia die het daar niet mee eens is. 6. Jos Meegens die dat bevestigt. 7. Tanja van Hengel die stelt dat trans Kelly veel goed gedaan heeft. 8. Sabrina die stelt dat er bij transseksuelen in de baarmoeder wel iets mis gegaan zal zijn. 9. Sylvania met een vraag over transseksuelen. 10. Tanja van Hengel over haar omgang met transseksuelen. 11. De samenhang tussen gender-identiteits-stoornissen (transseksualiteit) en stoornissen in het autistisch spectrum. 12. Waarom zijn er in Thailand veel meer transseksuelen? 13. Hedy: de discussie gaat te veel over transseksuelen. Wat is het verschil met travestieten? 13. Het genderteam van de VU houdt de tweedeling man/vrouw in stand. 14. Waarom zijn er alleen M-V transgenders te zien? 15. Jos die ingaat op de kritiek op het genderteam. 16. Jos over lespakketten over transseksualiteit. 17. Jos en Paulien vinden het een heel geslaagde dag. 18. Tanja constateert dat transseksuelen na de operatie uit de verenigingen verdwijnen.

Welke opmerkingen gaan eigenlijk niet over transseksuelen? Van de 18 items heeft er één echt betrekking op travestie. Vijftien items gaan expliciet over transseksualiteit. Dat levert een score van één op vijftien. Niet wat onevenwichtig, maar ontzettend onevenwichtig dus.

Ook wat er verteld werd, hield soms niet over. Vera Bergkamp van COC Nederland vertelt dat ze veel reacties gekregen heeft op een column die ze heeft geschreven, waarin ze stelt: Een man is iemand die zich man voelt en een vrouw is iemand die zich vrouw voelt.

Transseksuelen vinden dit een mooi standpunt. Je bent, wat je graag wilt zijn. Ik vind het ook een mooi standpunt, want dan hoef ik me niet meer 6 uur te verkleden om een beetje vrouwelijk over te komen als ik ergens als vrouw moet verschijnen.

Maar het is natuurlijk volstrekte onzin. Als je naar een kroeg gaat en de mensen daar moet vertellen: 'Luister eens, ik voel me vrouw en dus ben ik echt vrouw', is het heel triest met je gesteld. Mensen zullen je wat medelijdend aankijken. Je bent niet helemaal honderd procent. Zo veel is zeker.

Kennelijk gaan veel transen nooit gewoon naar een normale kroeg. De zogenaamde Real Life Test voorziet daar kennelijk niet in. Jammer, het zou zo genezend kunnen werken.

Maar ook wanneer je als M-V transgender niet naar een normale kroeg durft te gaan in vrouwenkleding, kun je toch snappen dat er iets niet klopt. Als je een knappe, jonge vrouw ziet lopen, ga je dan echt eerst vragen welke sekse ze zich voelt. Of heb je tegen die tijd al lang bedacht: 'vrouw'. Misschien is die conclusie wel helemaal verkeerd, ik maak het zelf regelmatig mee, maar het doet aan het mechanisme niets af.

We schatten de sekse in op basis van wat we zien. Niet op basis van de uitwendige geslachtsorganen en niet op basis van wat iemand zelf voelt.

Als je dit soort standpunten in volle ernst hoort verkondigen, kun je alleen maar concluderen dat sommige transen niet alleen hun eigen sekse willen aanpassen, maar ook de manier waarop mensen al miljoenen jaren lang de sekse van medemensen inschatten. Moeten we bij zes miljard mensen het brein gaan vervangen alleen omdat sommige transen zich dan wat gelukkiger denken te voelen? Transgenders die de wereld even opnieuw vorm willen geven. Als gewoon mens zou je hier toch bang van worden?

Vera vertelt verder dat het COC samen met Trangender Netwerk Nederland aan vijf belangrijke dossiers voor transgenders werkt:
1. afschaffing van de sterilisatie-eis voor transseksuelen,
2. vergoeding voor aanpassing van secundaire geslachtskenmerken bij transseksuelen,
3. voorlichting op scholen over seksuele identiteit en diversiteit,
4. bestrijding van geweld,
5. asielbeleid.

Travestieten hebben in de praktijk aan al die dossiers niet veel. Want zodra ze in jurk of rok buitenkomen en dat op hun werk bekend wordt, verliezen ze tenslotte vaak hun baan en daar gaan die dossiers niet over. Homo's kunnen zich dat meestal niet goed voorstellen, maar die zijn dan overwegend ook niet transgender. ´Gelukkig´ blijven de meeste travestieten veilig in de kast en blijft die ellende hun tenminste bespaard.

Transgenders die net uit de kast zijn, denken vaak dat de wereld het wel zal begrijpen en hen wel zal accepteren wanneer zij zichzelf maar accepteren. Ellen (45) verwoordde dit standpunt in de forumdiscussie: als je je zelf maar accepteert.

Catherine Keyl wil het toch graag even zeker weten. Ze vraagt Willeke en Sylvia, ooit man en vrouw, die ze nog kent van de infodag in Eindhoven, hoe het er nu mee gaat. Twee jaar geleden heette het dat Willeke goed kon omgaan met vragen over het partner zijn van een transgender. Nu barst ze in snikken uit. Sylvia, haar voormalige man en nu haar partner, vertelt hoe het gaat.

Ze is haar baan kwijtgeraakt, ze is het contact met haar zus kwijtgeraakt, ze zijn ook hun vrienden kwijtgeraakt. Maar ze is zelf een schoonheidssalon begonnen, ze probeert weer contact te krijgen met haar zus en ze hebben nieuwe vrienden gevonden. Willeke huilt nog.

Jos van het Genderteam en transvrouw Paulien zeggen dat het een geslaagde dag was.

Het onderzoek 'Transgenders en werk' -- deel 1

2010-05-05T03:31:00.021+02:00

In 2005 begon Paul Vennix met de dataverzameling van Transgenders en werk. Inmiddels zijn we 2010 en is het verslag van dit onderzoek verschenen: hier.

Het is dan gemakkelijk om te vragen of het niet wat sneller had gekund. Maar onderzoek doen valt vaak tegen. Verder moest Paul op een gegeven moment het onderzoek in zijn eigen vrije tijd afmaken en gooide een auto-ongeluk roet in het eten. Tenslotte was het verslag klaar en bleef het opnieuw geruime tijd om onduidelijke redenen liggen bij het NISSO. Gelukkig is het er nu en in zijn totaliteit is het een gedegen stuk werk dat veel informatie bevat. Dat neemt niet weg dat er op punten ook kanttekeningen zijn te plaatsen.

Het rapport is niet dun (151 bladzijden exclusief bijlagen e.d.) en het is geen simpele kost. Sommige stukken zijn behoorlijk droog. Andere stukken bevatten zoveel informatie, dat niet meer snel duidelijk is wat de grote lijn is. Het valt dus te verwachten dat niet veel mensen gemotiveerd zijn om het verslag nauwkeurig en uitgebreid door te nemen. Ik zal hierna proberen te rapporteren wat ik eruit haalde. Ik beperk me daarbij tot M-V transgenders tenzij ik anders aangeef.

Vragenlijst

Het feitelijke onderzoek bestond uit een on-line vragenlijst die in de periode van oktober 2005 tot april 2006 kon worden ingevuld. Oproepen om de lijst in te vullen werden verspreid via websites van transgender-organisaties. Het medisch centrum van de VU werd gevraagd de 'cliënten' van het Genderteam te benaderen hiervoor, maar de VU wilde niet verder gaan dan een mededeling op het prikbord.

In totaal begonnen mensen 722 keer aan het invullen van de vragenlijst. In sommige gevallen begonnen dezelfde mensen opnieuw omdat er een foutmelding optrad. Andere mensen haakten af of door de lengte van de lijst of door zo'n foutmelding. Uiteindelijk vulden 386 respondenten alle (voor hen bestemde) vragen in.

Definitie en aantal transgenders

Vennix begint zijn verslag met een definitie van transgenders die ik interessant vind. Onder transgenders worden diegenen verstaan bij wie de genderidentiteit niet overeenkomt met hun sekse bij geboorte en/of bij wie de genderexpressie afwijkt van de sociale en culturele kenmerken van hun sekse. Op deze manier zijn transgenders zowel mensen die zich niet thuis voelen in hun biologische sekserol (transseksuelen) als mensen die zich niet gedragen overeenkomstig hun biologische sekserol (travestieten).

Deze definitie wijkt subtiel af, van wat gebruikelijk is. Transgenders zijn mannen en vrouwen die op een of andere manier tussen de 'echte' mannen en de 'echte' vrouwen invallen. Dat iemand zich misschien niet erg 'man' voelt, maakt hem nog geen transgender. Pas op het moment dat hij zich afwijkend manifesteert, wordt hij, of hij wil of niet, in sociaal opzicht transgender.

Vennix splitst de totale groep transgenders vervolgens op in drie subgroepen: 1. travestieten, 2. transseksuelen, 3. transgenderisten.

Travestieten verkleden zich als vrouw vaak voor de seksuele opwinding, vindt Vennix. De omvang van die groep schat hij op grond van bevolkingsonderzoek op 2,8%. Ik denk dat dit overdreven nauwkeurig is, want in werkelijkheid zegt natuurlijk lang niet iedereen eerlijk dat hij regelmatig aan travestie doet om klaar te komen.

De transseksuelen zijn mensen die een geslachtsaanpassing aangevraagd of ondergaan hebben. De omvang van deze groep is volgens Vennix 1 van de 3500 mannen. Dit komt neer op 0,03%.

De transgenderisten zouden tussen travestieten en transseksuelen inzitten. De term 'transgenderist' is niet echt standaard en is vooral een term die Vennix gebruikt. Vennix heeft deze groep in feite nodig voor de mannen die zich zonder volledige geslachtsaanpassing (soms of altijd) openlijk vrouwenkleren dragen. Vermoedelijk behoort hij zelf tot deze groep net als ik.

Vennix schat de omvang van deze groep als volgt. Transgenderisten zouden een 'ambivalente genderidentiteit' bezitten. Uit bevolkingsonderzoek blijkt dat een 5% van alle mannen op de vraag of men zich soms vrouw voelt, bevestigend te beantwoorden. De conclusie is dan dat dus 5% van alle Nederlandse mannen transgenderist is, net als Vennix zelf.

Vervolgens worden de percentages voor groep 1 en groep 3 bij elkaar opgeteld en wordt de conclusie getrokken dat maar liefst 8% van alle Nederlandse mannen transgender is.

Ik denk dat dit te kort door de bocht is. De mannen die aangeven zich soms vrouw te voelen, zullen ook vaak mannen zijn die thuis vrouwenkleren aantrekken. Die twee percentages zullen dus voor een groot deel overlappen en kunnen niet zo maar bij elkaar opgeteld worden.

Verder is het in het kader van dit onderzoek naar transgenders en werk niet relevant of een man zich thuis kleedt in vrouwenkleren. Klassieke travestieten lopen uiteraard liever niet te koop met die vreemde gewoonte. De weinige klassieke travestieten die zich op straat wagen, proberen dat onopvallend en onherkenbaar te doen. De grote groep klassieke travestieten loopt daardoor normaal niet de kans op het werk gediscrimineerd te worden.

Ook wanneer een man zich soms vrouw voelt of waant, heeft dat normaal geen gevolgen. Ook dat is iets dat je normaal niet onnodig van de daken gaat roepen. En omdat het niet bekend is, kan het dus ook niet leiden tot discriminatie.

Er zijn slechts twee groepen transgenders die wel gediscrimineerd kunnen worden. Dat zijn de transseksuelen en dat zijn mannen waarvan bekend is dat ze soms of altijd in travestie lopen. Vennix noemt dit 'transgenderisten' omdat hij kennelijk de benaming 'uit de kast gekomen travestieten' pijnlijk vindt.

Hoe groot is die groep uit de kast gekomen travestieten? Deze groep bestaat in de eerste plaats uit showgirls, dragqueens, vrouwelijke mannen en homoseksuele travestieten. Verder bestaat deze groep uit klassieke transgenders die wel uit de kast gekomen zijn, maar niet een volledige geslachtsaanpassing wilden ondergaan. Over de grootte van deze twee groepen bestaan bij mijn weten geen echte cijfers. Op basis van mijn eigen indrukken denk ik dat het aantal showgirls belangrijk kleiner is dan het aantal transseksuelen. Het aantal zonder volledige geslachtsaanpassing uit de kast gekomen klassieke transgenders lijkt me nog veel kleiner. Wanneer ik dus zeer royaal schat, zou deze groep op zijn gunstigst net zo groot kunnen zijn als de groep M-V transseksuelen, dus hooguit een 0,03% van alle Nederlandse mannen.

De groep transgenders die dus te maken kan krijgen met discriminatie op het werk of bij het zoeken van werk lijkt dan maximaal 0,06% van alle Nederlandse mannen te zijn. Dit komt neer op minder dan 10.000 mannen. In absolute zin nog steeds een groot aantal, maar toch belangrijk kleiner dan de 7,83% die Vennix suggereert.

Eerder onderzoek

Vennix presenteert uit eerder onderzoek van anderen enkele cijfers over de arbeidsparticipatie van transseksuelen. Zo vindt Narimanov (2005) voor 2002 en 2005 dat steeds slechts 58% van de door hem ondervraagde transseksuelen een betaalde baan had. Ook een aantal andere cijfers die hij hier (p. 2-3) presenteert, komen hiermee overeen of zijn nog slechter. Veel transseksuelen zitten dus zonder betaald werk.

Hoe vergaat het transseksuelen met werk? Vennix geeft uitkomsten van Whittle (2000) en Whittle et al (2007).
- Eén op de drie transseksuelen werd door de werkgever het werken onmogelijk gemaakt en moest elders werk zoeken.
- Twee op de vijf transseksuelen werd gedurende de transitie gepest.
- De helft van de transseksuelen werd tijdens de transitie gediscrimineerd.

Bij dit soort uitkomsten, moet men zich realiseren dat deze gebaseerd zijn op de antwoorden van transseksuelen zelf. In mijn ervaring -- en dit wordt verderop in het verslag door gegevens van Vennix bevestigd -- zien M-V transseksuelen zichzelf als vrouw. Daardoor is het moeilijk te accepteren, dat andere mensen dat niet zo zien. Verder verwachten transseksuelen veel positiefs van de transitie waardoor het moeilijk is negatieve gevolgen te zien. In werkelijkheid zullen de percentages dus vermoedelijk belangrijk hoger liggen dan wat gerapporteerd wordt.

Vennix verwijst tenslotte nog naar het onderzoek van Motmans (2009) onder 244 Belgische transgenders. Ongeveer de helft (47%) hield het transgender-zijn volledig verborgen. Meer dan een kwart (26%) is vanwege de transgender-achtergrond van werk veranderd. Dat betekent dus dat de helft die het niet verborgen hield in dit onderzoek, ongeveer in de helft van de gevallen ander werk moest zoeken.

Samenvattend levert het onderzoek uit de literatuur dat Vennix samenvat, het volgende beeld, dat dus mogelijk in feite nog te positief gekleurd is.
- Bijna de helft van de transseksuelen (42%) zit zonder werk.
- Door de transitie verliezen veel transseksuelen hun werk (minimaal 1/3 en maximaal de helft).
- Minstens de helft van de transseksuelen wordt tijdens en na de transistie gepest en/of gediscrimineerd volgens eigen opgave.

Portret met hoed

2010-04-08T03:14:00.007+02:00

Ik kreeg van Kristi Jungcurt bovenstaande, wat intrigerende foto die ze maakte tijdens de laatste T&T. Kristi studeert aan de Foto-academie en is momenteel bezig met een project over transgenders. Een ander heel gaaf portret dat ze maakte, vond ik hier op haar blog.

De binnenwereld van een transgender

2010-03-28T04:51:00.003+02:00

Vooroordelen over she-males

Je bent biologisch gezien man, maar je leeft al jarenlang als ´vrouw´ en verder heb je door een hormoonbehandeling en een operatie ´echte´ borsten. Je bent daardoor, wat men noemt: een ´she-male´.

Maatschappelijk gezien heb je door dat biologisch man zijn, maar dat leven als ´vrouw´, een speciale positie. Je bent geen echte man, je bent geen echte vrouw, je bent iets tussenin. Je bent transgender.

Dat openlijk leven als transgender, is geen kattepis. Maar je bent weerbaar, je bent actief, je bent transgender-activist en je zet je in voor de emancipatie en acceptatie van transgenders.

Dan lees je in het officiële blad van de enige Nederlandse transgender-vereniging (Transformatie nummer 1, 2010, van de Landelijke Kontaktgroep Travestie & Transseksualiteit) op pagina 16 en 17 het volgende.

She males bevinden zich aan de zelfkant van de samenleving, de pornowereld. Het zijn wel degelijk genderdysfore maar daarnaast exhibitionistische of fetisjistische mannen die als vrouw leven, zich niet zelden idioot grote borsten hebben aangemeten, allerlei tatoeages en piercings dragen, hevig opgemaakt zijn, hun penis beslist niet willen missen, en met al die attributen hun geld als een soort seksbom en bizarre bezienswaardigheid verdienen. Het internet is hun vrijplaats (...)

Het zal je maar gezegd worden. Van je medetransgenders hoef je kennelijk weinig steun te verwachten. Daarvoor in de plaats krijg je, dat men alle mogelijke vooroordelen over je de wereld inslingert.

Transformatie nummer 1

Het eerste nummer van Transformatie, jaargang 2010 (op het omslag is bij vergissing nog vermeld ´2009´) ziet er goed uit. Het is niet geprint zoals gebruikelijk, maar gedrukt. Verder heeft men ´glossy´ papier gebruikt. Omdat dit nummer ook bedoeld is als voorlichtingsmateriaal is het in een extra grote oplage gedrukt, zodat men het bij de Transgender Infodag op 13 maart 2010 in Rotterdam kan uitdelen.

Gezien dat speciale doel, zou je verwachten dat de redactie stukken met onnodige en onjuiste vooroordelen liever niet in dit nummer zou hebben opgenomen. Maar het stuk waar ik net uit citeerde, Over euforie, dysforie en genderdysforie geschreven door Hedy van de T&T Eindhoven bevat een heel aantal aanvechtbare stellingen die zonder enige twijfel of nuancering als feiten geponeerd worden. Als je als vereniging voorlichting wilt geven en vooroordelen bestrijden, dan is dat een nogal merkwaardige aanpak.

Je kunt je misschien voorstellen dat men een discussie op gang wil brengen en komt met een prikkelend discussiestuk. Maar dat zul je dan toch in ieder geval moeten aangeven. Niets van dat alles.

Ik vind het ook niet verkeerd, wanneer je als schrijver een standpunt kiest of je eigen mening geeft. Dat is prima. Maar doe het dan wel op zo´n manier dat het iedereen duidelijk is dat dat jouw opvatting is en geef iedereen als het ware het recht om er anders over te denken. Met andere woorden: presenteer je eigen opinies niet als onbetwistbare feiten.

Een kijkje in de binnenwereld

Een tijdje geleden maakte ik de opmerking, toen ik blogde over begripsverwarring in de transgender-wereld, dat transgenders vaak heel veel bladzijden nodig hebben om aan de hand van allerhande ingewikkelde en duur klinkende begrippen hun wereld te duiden.

Die uitgebreide verhandelingen worden meestal door niemand gelezen, behalve misschien door een enkele andere transgender. De functie van die verhandelingen is in feite aan de wereld uit te leggen, waarom men is zoals men is. Waarom men doet zoals men doet.

Die ellenlange verhandelingen waarin de moeilijke begrippen kopje-over buitelen, zijn voor de transgender de rechtvaardiging van het eigen bestaan. Het is niet hoe de wereld in elkaar zit, maar het is hoe de transgender zijn wereld rechtvaardigt en wil zien. Het is kortom, de geloofsbelijdenis van de transgender.

Als je het artikel van Hedy op die manier bekijkt, biedt het een interessant inkijkje in haar binnenwereld, in haar denkwereld. Maar door dat allemaal zo expliciet op te schrijven, daag je ook andere mensen uit om daar op te reageren en loop je het risico dat sommige van die zorgvuldig geconstrueerde bouwsels, waar jezelf zo heilig in gelooft en in wilt geloven, omver worden getrapt.

Ik gun Hedy haar bouwsels en wil er het liefst in een wijde boog om heen lopen. Maar ik weet ook dat andere mensen geconfronteerd kunnen worden met haar bouwsels en dat geloof in bouwsels die in elkaar kunnen storten, zeker voor transgenders, levensgevaarlijk kan zijn. En daarom ga ik er toch even tegen trappen.

Foto´s

Maar voordat ik begin met trappen, eerst iets over de foto´s. Haar artikel is geïllustreerd met 6 foto´s van transgenders. Vaak communiceren foto´s hun boodschap nog duidelijker, dan tekst. Want die foto´s zie je zo, maar die tekst moet je eerst helemaal lezen. Door het glossy papier komen ze ook mooi uit.

Wat ik jammer vind, is dat de redactie niet vermeldt, wie de foto´s gemaakt heeft. Ik vind dat de maker van een foto in ieder geval recht heeft op zo´n vermelding.

Speciaal storend bij die foto´s zijn de onderschriften. Zo zien we een leuke en mooie foto van een transvrouw: Vanetty. Maar wat maakt Vanetty volgens het onderschrift zo bijzonder? ´Vanetty (29) ´pre-op´ transseksueel; heeft nog een mannenlichaam maar voelt zich volledig vrouw, procedure bij de VU loopt.´

Ik zou denken: Vanetty ziet er leuk uit en is mooi gefotografeerd. Misschien is het in het kader van dit artikel ook nog te verdedigen, dat de lezer moet weten dat het om een transvrouw gaat. Alhoewel, waarom zou de lezer dat eigenlijk beslist moeten weten? Is een beetje twijfel in dit geval niet juist terecht?

Maar nee, dat is niet genoeg. Ik moet als lezer even geconfronteerd worden met de détails. Stel je voor dat je als lezer een mooie foto van een vrouwelijk model ziet. En dat in het onderschrift wordt vermeld dat ze binnenkort een schaamlip-correctie laat uitvoeren of dat ze wacht op een borstvergroting. Mijn God? Wat moet ik als lezer met die informatie?

Gevoel als rechtvaardiging voor transformatie

Dan is er een ander punt dat ik niet begrijp en al heel lang niet begrijp. Vanetty voelt zich volledig vrouw, maar waarom moet het lichaam dan aan dat gevoel aangepast worden? Ik voel me geen man, ik voel me geen vrouw. (Ik ben, afgaande op mijn lichaam, man, maar dat is iets anders.) Moet ik nu naar de dokter gaan en dringend vragen mijn penis te verwijderen? Begrijp me goed, van mij mag iemand anders gerust met zo´n soort verzoek naar de dokter stappen, maar zelf zie ik de logica niet. Je vrouw voelen is één ding, je lichaam ingrijpend vervrouwelijken, lijkt me een ander ding.

Volgens bevolkingsonderzoek voelt een paar procent van alle Nederlandse mannen zich vrouw. Misschien is dat vreselijk, misschien is het prachtig, maar dat men dat zelf na een desbetreffende vraag opgeeft, is zo. Moet je nu al die mannen verplichten tot een geslachts-aanpassende-behandeling (GAB)? Is er iets mis met die mannen als ze daar door allerhande praktische bezwaren geen trek in hebben? Voor mijn idee ben je op deze manier vreselijk aan het doordraven.

In de krant van vandaag stond een foto van een tweeling-zus. De zussen leken als twee druppels water op elkaar. Op een bepaald moment was de ene ziek geworden; de andere had het onmiddellijk goed gevonden dat ze een nier van haar kreeg. Niets bijzonders, vonden ze, want ze voelden zich één lichaam. Prachtig en prima. Maar daar volgt toch niet uit dat deze twee dames naar de dokter moeten met het verzoek om van die twee lichamen daadwerkelijk een enkel lichaam te maken?

Of stel dat een man een aantrekkelijke vrouw ziet lopen. Zijn gevoel vertelt hem dat ze aantrekkelijk is en seksueel interessant. Moet zo´n man op basis van dat gevoel vervolgens de vrouw aanranden en verkrachten? Geen zinnig mens zou die redenering accepteren.

Let wel, iedereen mag van mij een GAB. Dat moet men zelf maar beslissen en uitzoeken, dat is niet het punt. Maar niet die verknipte logica s.v.p.

Showgirls als promotie-materiaal

Vervolgens staat er een leuke en mooie foto in van drie ´dames´. Volgens het onderschrift zijn het ´drie ´dames´ tussen crossdressing en drag queens in´. Wel, je hoeft maar een blik op die foto te werpen, om te zien dat daar drie echte show-girls of drag-queens staan. En dat is dus toch echt belangrijk anders dan crossdressing of gewone (klassieke) travestie.

Ik vind dat wat kwalijk. Het artikel gaat vooral over klassieke transgenders en bevat daarnaast veel negatieve en onjuiste uitspraken over showgirls. Maar vervolgens worden die goed-uitziende showgirls wel weer gebruikt om crossdressing (klassieke travestie) te promoten. Ook twee andere foto´s van knappe showgirls worden dankbaar gebruikt, terwijl diezelfde showgirls in de tekst van alles en nog wat beschuldigd worden.

Opeens ´volledig vrouw´ worden

Ook bij de mooie foto van Sylvia vind ik het onderschrift weer moeilijk te verteren. Volgens het onderschrift is Sylvia ´volledig vrouw´ sinds 2006. Pardon, wat bedoel je daarmee? Sylvia is gewoon wie ze is en op die foto is ze prachtig.

Ik denk dat uit zulke onderschriften een vreemde en misschien ook wel typisch mannelijke fixatie op geslachtsorganen spreekt. Als je geslachtorganen maar in orde zijn, ben je echt vrouw. Een soort fetisjisme. Maar als je die geslachtsorganen echt zo vreselijk belangrijk vindt, ik vind het allemaal wat pervers eerlijk gezegd, dan kun je je ook afvragen of die bij transvrouwen wel echt in orde zijn. Kortom, accepteer iemand zoals je hem of haar ziet en meemaakt en laat de geslachtsorganen met rust.

Begrippen-tombola

Goed, laten we ingaan op het artikel van Hedy en beginnen aan onze reis door de binnenwereld van een transgender.

De binnenwereld van een transgender is niet simpel en die van Hedy is daarop geen uitzondering. Laat ik de 65 termen eens op een rijtje zetten, die ze nodig heeft om haar wereld te beschrijven, maar de lezer is gewaarschuwd, het is geen korte lijst.

Euforie, dysforie, genderdysforie, uitdrukkingsvorm van de persoonlijkheid, geslachtsidentiteit, genderidentiteit, rolverwisseling, uitingen van genderdysforie, genderidentiteit, seksuele oriëntatie, seksuele geaardheid, reactie op het sociale stigma, genderdiversiteit, androgene en oestrogene hormonen, geslachtskenmerk, hersenstructuur, differentiërende foetus, transseksuelen, brein, lichaam, beleving van de genderdysforie, kwantiteit van de genderdysforie, noodzaak van de genderdysforie, overgangsgebied man en vrouw, uniformiteit, conventie, emancipatie, recht op acceptatie, travestie, travestiet, drag, innerlijke drang, leven-in-de-kast, transgender, deeltijdvrouw, transgenderist, castratie, crossdresser, Gender Identity Disorder, real life test, Sexual Reassignment Surgery, pre-op transseksuelen, post-op transseksuelen, vaginaplastiek, drag queens, drag kings, female impersonator, she males, sissies, katoi, lady boys, vrouwelijke karikatuur, exhibitionistische mannen, fetisjistische mannen, raar uitzien, lang onderdrukt gevoel, geïdealiseerd vrouwbeeld, geromantiseerd vrouwbeeld, verwrongen vrouwbeeld, acceptabel, passabel, make overs, seksuele fixatie, positie van de partners van transgenders.

Ik zal hierna proberen een aantal stellingen die ik twijfelachtig vind, eruit te pikken en te bespreken. Ik hou daarbij de volgorde in het verhaal van Hedy aan. Op het einde van mijn verhaal probeer ik mijn commentaar dan samen te vatten en te ordenen.

1. Genderdysforie is geen afwijking, maar moet wel acuut behandeld

Genderdysforie is geen ziekte, evenmin als homoseksualiteit, zegt Hedy (p. 13). Nee, onvrede met je ´gender´ kun je op zichzelf moeilijk een ziekte noemen. De een is ontevreden over zijn baan, de ander over zijn huis of auto, weer iemand anders over zijn vrouw en zo heb je ook mensen die ongelukkig zijn met hun ´gender´. Maar op het moment dat je naar een dokter stapt en vraagt om een SRS is er voor het idee van die dokter en voor het idee van de samenleving toch wel wat meer aan de hand. En de enige keer dat ´genderdysforie´ echt een rol speelt, is in dat geval. En dan ben je dus wel degelijk, naar het oordeel van artsen en naar het oordeel van de maatschappij: ziek en patient.

Ik denk ook dat er weinig homo´s zijn, die naar de dokter stappen met de melding dat ze homo zijn en dus een ingrijpende operatie moeten. Het was altijd precies omgekeerd. Homo´s werden door hun omgeving naar de dokter gestuurd en die dokter moest de homoseksualiteit maar even laten verdwijnen. Bij genderdysforie gebeurt in feite precies het tegenovergestelde. De dokter haalt niet de genderdysforie weg, maar bevredigt juist die wens tot seksewijziging.

Wanneer transgenders zelf op dit punt heel anders zouden denken, zou Hedy tenminste nog de steun van haar achterban hebben. Maar veel transgenders vinden die medische erkenning van hun problematiek maar wat mooi en de bekostiging van de SRS heel wat belangrijker, dan te kunnen zeggen: ik ben niet ziek.

Kwalijk in dit verband vind ik ook de misleidende terminologie. Het gaat niet over het leven in een bepaalde gender. Nee, het gaat over de sekse, over de lichamelijke kenmerken. En het gaat niet over dysforie, maar het gaat om wel of niet een SRS laten uitvoeren. Dingen gewoon bij hun naam noemen, is kennelijk moeilijk.

2. Genderdysforie als uitdrukking van de persoonlijkheid

Op pagina 13 weet Hedy te melden dat de moderne psychologie genderdysforie beschouwt als ´een uitdrukkingsvorm van de persoonlijkheid´. Ik ben toevallig psycholoog, maar ook zonder dat je dat bent, zou je kunnen weten dat dit een uitspraak is zonder grond. In de moderne psychologie willen we dat uitspraken onderbouwd worden met onderzoek en waarnemingen. Waar zijn de waarnemingen waaruit dit zou moeten blijken? Het hele begrip ´genderdysforie´ is vermoedelijk niet eens eenduidig gedefinieerd. Het kan best zijn, dat onderzoeker A een andere definitie hanteert dan onderzoeker B. En wat ik moet dan vervolgens met iets vaags als ´uitdrukkingsvorm van de persoonlijkheid´? Kortom, ga eens een stevig stukje fietsen, zou ik zeggen. Met dit soort lariekoek schieten we niet echt op.

Wat Hedy in feite zegt hier, maar dan op een onnodig ingewikkelde manier: sommige mensen zouden graag in de andere sekserol leven. Je bent ´man´, maar je zou liever ´vrouw´ geweest zijn. Of je bent ´vrouw´, maar je was liever ´man´ geweest. Zowel dat begrip ´genderdysforie´ als die ´uitdrukkingsvorm van de persoonlijkheid´ is hier dus overbodig en voegt niets toe. Waarom dan toch zo ingewikkeld doen?

Wel, veel mensen en Hedy dus ook, vinden dat maar vreemd. Je bent ´man´, maar je was liever ´vrouw´ geweest. Als je er echter even over nadenkt, is het helemaal niet vreemd. In onze maatschappij en cultuur spelen ´vrouwen´ op bepaalde punten een totaal andere rol dan ´mannen´. Nou, je kunt er dan donder op zeggen, dat dat soms behoorlijk scheve ogen geeft. En dat is ook precies wat er gebeurt.

Door die genderdysforie te verklaren uit de persoonlijkheid (wat wetenschappelijk gezien onzin is) bevestigt Hedy in feite dat ze het zelf ook wel wat vreemd vindt, anders zou ze zich immers niet in zo´n vreemde bocht wringen. Waarom zou bijvoorbeeld een man niet liever vrouw mogen zijn of de vrouwenrol mogen spelen? En waarom zou een vrouw niet liever de rol van man mogen spelen?

3. Discriminatie of de reactie daarop?

Ook op pagina 13 maakt Hedy de opmerking dat de problemen die transgenders ondervinden, voornamelijk een reactie zijn op het sociale stigma, op de vooroordelen en op de taboes. Ik begrijp wat ze bedoelt, maar ze formuleert het niet goed, denk ik. Het gaat namenlijk niet alleen om die reacties van transgenders, maar in eerste instantie vooral om de manier waarop die transgenders soms behandeld worden. De schuld ligt dus echt niet alleen bij de transgenders zelf.

Tegelijkertijd vormen die reacties van transgenders op die discriminatie inderdaad een belangrijk punt. Veel transgenders zijn door hun leven in de kast niet ingesteld op een leven in de buitenwereld. Als transgenders wat weerbaarder waren, zouden ze vermoedelijk beter bestand zijn tegen dat gebrek aan acceptatie.

Er spelen dus twee dingen. In de eerste plaats is dat het gebrek aan acceptatie. Transgenders worden daar mee geconfronteerd en dat geeft natuurlijk veel problemen. Vervolgens is belangrijk dat die transgenders zo verstandig mogelijk omgaan met dat gebrek aan acceptatie. Ook daar schort het wel eens aan, maar dat is dus echt niet het probleem waarmee het allemaal begon.

4. Begrip van de samenleving voor de zieken

Vervolgens heeft Hedy het op pagina 13 erover dat de samenleving niet met hulp, steun en begrip reageert op die genderdiversiteit van moeder Natuur en dat een samenleving moet zorgen voor de zieken, zwakken en gehandicapten.

Eerst stellen dat genderdysforie beslist geen ziekte is, daarna zeggen dat transgenders net als andere zieken en zwakken speciale zorg nodig hebben, lijkt me niet erg consequent. Transseksuelen die een GAB ondergaan, worden medisch en maatschappelijk gezien als ziek. Procentueel gezien is dat echter slechts een kleine groep. Om in het verlengde daarvan alle transgenders als ´ziek´ te bestempelen, gaat wel wat erg ver.

Ik denk, dat dit precies het soort reacties is, dat je je als transgender eigenlijk niet kunt veroorloven, tenminste niet als je uit de kast bent en wilt overleven.

Als transgender in de buitenwereld ben je primair aangewezen op jezelf. Je beste vrienden, je beste collega´s, je vrouw, je kinderen, op beslissende momenten hebben ze vaak geen boodschap aan jouw transgender zijn en vinden ze dat maar lastig en doen soms dingen, die je nooit voor mogelijk had gehouden.

Soms lijkt alles in eerste instantie goed te gaan en komen de problemen pas later of veel later aan de oppervlakte. Transgenders die uit de kast komen, raken vaak of al snel of pas na een lange lijdensweg hun baan kwijt. Wanneer ze op contract-basis werken, wordt het contract niet verlengd. Wanneer ze niet ontslagen kunnen worden, krijgen ze vaak ander, minder belangwekkend werk te doen of worden ze gedegradeerd. Er zijn verschillende voorbeelden waarin collega´s gestimuleerd werden alle contacten met de transgender te mijden of te minimaliseren. Bij een sollicitatie is het gegeven dat iemand transgender is, voldoende om hem/haar niet aan te stellen. ´Zulke dingen willen we hier niet,´ is dan de rechtvaardiging die men in vertrouwen geeft. Kennissen en vrienden vinden het vaak eng of bezwaarlijk en minimaliseren of verbreken het contact. Voor vrijwilligerswerk wordt de transgender soms, hoewel hij zich als eerste aanmeldde, buitengesloten omdat ´de lijst al vol was´. Ouders verbreken de band met hun transgender-kind. Moeders zien hun kind in hun verbeelding bedreigd door die ´vreemde´ vader en verbreken alle contact. Veel uit de kast gekomen transgenders hebben geen contact meer met hun kinderen en vaak ook niet met hun (ex-)vrouw. In landen als Irak worden transgenders systematisch opgespoord, vervolgd en tenslotte vermoord. In dit soort landen is het vaak de eigen familie die de schande uitwist door de zoon of vader te vermoorden.

Voor iemand die dit niet zelf aan den lijve heeft ervaren, is dit allemaal moeilijk voorstelbaar. Kan het simpele feit dat een man van tijd tot tijd een rok draagt of zich verkleedt als vrouw, zulke reacties opwekken? Dat lijkt bijna onvoorstelbaar. Ik denk echter dat er een simpel mechanisme aan ten grondslag ligt. Door het dragen van die rok, wijk je als man af. Ook wanneer niemand ooit die rok gezien heeft, maar het wel bekend is dat je die rok gedragen hebt, is dat al voldoende. Op een bepaalde manier wijk je af, ben je vreemd. Iets dat vreemd is, is automatisch verdacht en lager in status. Maar mensen die lager in status zijn, worden anders en negatiever behandeld en lopen meer kans op geweld. Mensen hebben dus niet het idee iets bijzonders te doen of speciaal te reageren op het transgender-zijn. In plaats daarvan reageert men automatisch en zonder daarbij echt na te denken op de gewijzigde status die het transgender-zijn met zich mee brengt.

Het gevolg is dat de betrokkene zeker weet nooit gediscrimineerd te hebben omdat hij dat anders toch zelf wel zou weten en in zekere zin klopt dat. Men heeft eerst automatisch de status van de transgender naar beneden bijgesteld en daarna automatisch gehandeld op basis van die extreem lage status. Gewoon normale sociale omgang dus, die toevallig systematisch negatief uitpakt voor transgenders.

Doordat deze reacties zo moeilijk voorstelbaar zijn, schatten transgenders in de kast deze reacties vaak niet goed in. Zij kennen de buitenwereld, maar ze kennen die als normale man. Ze hebben daardoor als het ware geen idee van wat hun te wachten staat.

Een argument om het eigen gedrag te rechtvaardigen, is het veronderstelde oordeel van andere mensen. ´Je denkt toch niet dat andere mensen dat normaal vinden!´ Omdat andere mensen verondersteld worden dat niet normaal te vinden, is vervolgens de betrokkene gerechtvaardigd tot het afwijzen van de transgender. Hij vertolkt immers het standpunt van alle normale mensen en doet dus eigenlijk niets bijzonders. Het is dus niet zijn schuld, maar de schuld van al die andere mensen die de transgender niet accepteren, waardoor hij de transgender ook niet kan accepteren.

De betrokkene discrimineert dus niet omdat hij dat anders zelf wel zou weten, maar mocht hij dat per ongeluk wel gedaan hebben, dan was het zijn schuld niet, maar werd zijn handelen bepaald door de opvattingen van al die andere mensen.

Als transgender heb je dus een belangrijk andere status dan als normale burger. Als transgender moet je daar mee leren leven. Maar op het moment dat je voor het eerst openlijk als transgender die buitenwereld instapt, weet je dat nog niet en ben je daar ook niet op ingesteld. Het resultaat is dat je niet voorbereid bent op de koude douche die komt en die nooit weer stopt.

In eerste instantie wil je niets eens geloven dat er iets aan de gang is als een koude douche. Je moet je vergissen. Dat kan niet waar zijn.

Die fase van ontkenning heeft bij mij heel lang geduurd. Ergens is dat ook fijn, omdat je al die tijd de problemen kunt negeren. Je doet alsof ze er niet zijn en je doet alsof je een normaal leven leidt.

Daarna komt de fase van de emoties. Je zou willen dat mensen je zien als medemens, maar je merkt steeds weer dat er iets is, waardoor ze je zien als afwijkend. En behalve dat men je ziet als afwijkend, betekent dat ook: minder voordeeltjes, minder contacten, meer problemen, etc. In deze fase reageer je emotioneel. Je bent woedend, je voelt je miskend. Of je bent triest en verdrietig.

Tenslotte komt de fase van aanpassing als je het voor die tijd tenminste niet voor gezien houdt. Je weet nu, dat men je ziet als ´travestiet´ of ´trans´, dat men je ziet als anders en je erkent dat dit vaak problemen geeft. Maar je merkt nu ook dat je ondanks je lage status als transgender toch van belang kunt zijn.

Daarom: ik ben niet ziek. Ik ben ook niet zielig. En ik zit ook niet te wachten op speciale zorg. Ik heb in deze wereld 40 jaar weten te overleven als transgender waarvan een groot deel uit de kast. In die tijd heb ik ook nog een vrouw gevonden, die nog steeds van me houdt. Al die tijd heb ik zelf in mijn levensonderhoud voorzien. En in tegenstelling tot Maarten ´t Hart heb ik daarbij ook nog een stel kinderen groot gebracht. Ik geef onmiddellijk toe, dat dat niet altijd gemakkelijk was, maar dat hoort nu eenmaal bij het transgender zijn. Ik denk, dat er weinig ´echte´ mannen zijn, die dat allemaal aan zouden kunnen zonder er uiteindelijk onderdoor te gaan.

Dus als transgender niet lief en verlegen vragen om iets meer begrip van de samenleving, maar je burgerrechten claimen. Niet klagen, maar aanklagen! Niet suggereren dat je ziek en zwak bent, maar duidelijk maken dat je bereid bent te vechten voor je rechten. Niet bij de pakken neer gaan zitten, maar jezelf een trap onder de kont geven.

Als klassiek transgender herken ik die reactie van ´begrijp ons toch asjeblieft´ wel. Je bent nog kind. Je bent thuis. Je droomt. Je moeder zorgt voor je. Als er iets verkeerd gaat, is de eerste reactie: ´Help, ik kon er niets aan doen. Asjeblieft, help me. Zorg voor me.´ Het is een reactie die past bij de wereld van de kast waarin de klassieke transgender opgroeid is. Het is een wat verlegen houding van ´Ik kan er ook niets aan doen, niet boos worden asjeblieft´.

Maar in de buitenwereld werkt die houding niet. Als transgenders fatsoenlijker behandeld willen worden, zullen ze zelf actie moeten ondernemen, hun burgerrechten moeten claimen en zich moeten laten zien.

Wat doen transgenders echter in de praktijk? De grote groep klassieke transgenders (minimaal een 3% van alle Nederlandse mannen) verstopt zichzelf in de kast en durft daar niet uit te komen. De klassieke transgenders die tenslotte rond hun veertigste, vijftigste wel uit die kast komen, doen dat om een GAB te krijgen en verklaren zichzelf, met de staart tussen de benen, tot vrouw. Want een man in vrouwenkleren, dat kan natuurlijk niet!

Showgirls speelden in het begin van de Amerikaanse homo-emancipatie een belangrijke en leidinggevende rol. Waarom? Omdat wij niet wegkruipen, gezien willen worden en gericht zijn op interactie met mensen.

Maar wat doen klassieke transgenders? Ze bezoeken wat verlegen een T&T-avondje. Zo af en toe houden ze een vergadering in een achteraf-lokaaltje. Heel gewichtig, maar ook lekker veilig met alleen transgenders onder elkaar. Ze durven amper een reactie achter te laten op internet, en als ze het durven, doen ze het onder hun t-naam. Het enige wat ze durven, is zachtjes vragen om en hopen op wat begrip van de samenleving. In wat voor wereld leven jullie?

5. Het onderzoek van Swaab: wij kunnen het niet helpen

Dan komt Hedy met het ´grondig wetenschappelijk onderzoek´ van prof. Swaab naar de hersenen van transseksuelen. Ik vind als onderzoeker dat onderzoek niet erg overtuigend. Hersenen kunnen zich wijzigen op basis van gedrag. Swaab zou dat moeten weten, maar werkt dat punt volledig onder de tafel. Daaruit blijkt een grote vooringenomenheid. Omdat er bij dit onderzoek ook nog eens heel gemakkelijk door de onderzoeker wat invloed kon worden uitgeoefend, maakt dat het hele onderzoek verdacht. Maar afgezien daarvan: zelfs als het klopt, bewijst het niets, omdat het gewijzigde gedrag de oorzaak van die structurele verandering kan zijn in plaats van andersom zoals Swaab ons graag wil laten geloven.

Het punt waar het Hedy kennelijk om gaat, is de oorzaak van dat transgender zijn. Het punt is kennelijk dat als je nu maar hard kunt maken, dat je door een natuurlijke oorzaak transgender bent, de samenleving het zou moeten begrijpen en zou moeten rechtvaardigen. In feite is het argument: ´Wij kunnen er ook niets aan doen. We zijn nu eenmaal zo.´

Dat is weer diezelfde passieve houding, waar ik me al eerder zo aan ergerde. ´Ik kan er niets aan doen, dat ik zo ben, dat ik afwijkend ben, zorg asjeblieft toch voor me.´ Dat is een attitude waarmee je als showgirl niet lang overleeft. En ik denk, dat voor klassieke transgenders uiteindelijk precies hetzelfde geldt. De wereld is hard en zeker voor een transgender. Als je daar niet tegen kunt, heb je pech gehad en kun je beter uitstappen. Draai er toch niet omheen en hou jezelf niet voor de gek.

Kom op voor je rechten. Laat je niet op de kop zitten. Durf te zijn, wie je bent, ook al ben je dan in de ogen van je medemensen niet een echte man en niet een echte vrouw. Hou op met je te verschuilen achter ingewikkelde termen en wetenschappelijke onzin. Stop met die zielige verhalen.

6. Niet provoceren en uitdagen, men zou boos kunnen worden

Hedy schrijft dan ook nog (p. 14): ´Transgenders dienen voor zichzelf en de uitdrukkingsvorm van hun persoonlijkheid uit en op te komen. Niet provocerend of uitdagend, dat zou vragen om moeilijkheden zijn.´

Sorry, maar ik ben een showgirl. En showgirls willen opvallen, willen aandacht, willen uitdagend zijn, willen mooi zijn, willen sexy zijn en willen provoceren. En moderne vrouwen doen in feite vaak precies hetzelfde. Wat is daar mis mee? Waar moet ik mij voor schamen als ik er goed uitzie? Wat een onzin! En moeilijkheden heb ik op die manier nog nooit gehad. (De moeilijkheden die ik wel gehad heb, komen doordat men van horen zeggen weet ...)

Wat moeilijkheden geeft, is als je er niet goed uitziet. Als ik me een paar dagen niet gewassen heb, een baard van een paar dagen heb en dan als man, met een enkel vrouwelijk kledingstuk (een legging als broek bijvoorbeeld) even iets haal in de supermarkt. Dan merk ik aan de reacties soms: ´Wat is er mis? Oh, ja, natuurlijk, ik zie er niet uit.´

En als ik eerlijk ben, vind ik dat als showgirl niet erg. Als showgirl wil je beoordeeld worden op je uiterlijk, je bent je uiterlijk. Als ik er niet uitzie, is dat mijn schuld en verantwoordelijkheid en wil ik dat weten ook. Omgekeerd krijg ik ook de leuke en positieve reacties als ik er wel goed uitzie. Zo werkt dat nu eenmaal en ik zou het niet anders willen.

Ik begrijp wel dat dit voor klassieke transgenders moeilijker ligt. Maar ik ben zelf ook ooit als klassieke transgender begonnen. Als jij als ´vrouw´ of in een vrouwelijke verschijning de buitenwereld intrekt, wordt je op precies dezelfde manier beoordeeld als andere vrouwen. Als je er goed uitziet, kijken zowel mannen en vrouwen graag naar je en zoeken ze eventueel contact. Zie je er slecht uit, dan kijkt men de andere kant uit en negeert men je. In dat laatste geval ben je ook kwetsbaar. Een groepje jongens kan dan bijvoorbeeld gemakkelijk vervelend worden.

Klassieke transgenders moeten op dit punt niet zo zeuren. We zijn in Nederland behoorlijk tolerant. Maar zodra jij uit de kast komt, word je beoordeeld op je uiterlijk. Niet op of je je wel of niet vrouw voelt, maar puur op je uiterlijk. Als je dat niet wilt, moet je gewoon in de veilige kast blijven.

Behalve dat Hedy niet wil provoceren en niet wil uitdagen, wil ze de wereld wel informeren en erkenning vragen voor het anders zijn. Ja, hoe stel je je dat nu voor? Zo werkt dat dus niet. Je presenteert je met je uiterlijk. Dat uiterlijk moet dus goed zijn of jij dat nu leuk vindt of niet. Als dat uiterlijk goed is, is er geen probleem en vinden mensen het leuk. Als dat uiterlijk niet goed is, vinden mensen het niet leuk en heeft men helemaal geen behoefte aan uitleg. (In feite bewijs je daarmee de transgender-gemeenschap ook een slechte dienst.)

Voor showgirls spreekt dit allemaal vanzelf. Maar klassieke transgenders willen voortdurend hun kast-wereld uitbreiden naar de hele wereld en net doen alsof de buitenwereld precies zo is als hun vertrouwde kastwereld. Zo werkt dat dus niet en als men daar tenslotte na een jaar of tien achterkomt, ziet men het vaak niet meer zitten.

Dit laatste valt af te leiden uit twee onderzoeken van prof. Louis Gooren. Ongeveer 10 jaar na de transitie verdubbelt de sterfte onder transseksuelen in vergelijking met een contrôlegroep. De belangrijkste doodsoorzaken: zelfmoord en hart- en vaatziekten. De VU denkt dat een hormoon dat men al 20 jaar niet meer voorschrijft, alles wel zal verklaren; ik denk dat de voortdurende psychosociale stress een plausibeler verklaring is.

7. Ik ben travestiet, maar durf dat niet te zeggen

´Travestiet´ heeft een negatieve bijklank, zegt Hedy. Ja, ´homo´ ook. Hedy wil het hele woord daarom maar afschaffen. Maar homo´s durven te zeggen dat ze ´homo´ zijn. Waarom durven travestieten niet te zeggen dat ze ´travestiet´ zijn? We hebben in Nederland minimaal 240.000 travestieten en vermoedelijk meer. Vrouwen tel ik niet mee, want dat ziet men niet als travestie. Van die 240.000 travestieten zijn Maarten ´t Hart en ik uit de kast gekomen. Zijn er nog meer?

Waarom durft niemand dat? Goed, ik weet het antwoord. We leven allemaal graag lang en gelukkig en zonder onnodige problemen. Maar een travestiet is simpelweg een biologische man die vrouwenkleren draagt. En uit een innerlijke drang doe ik dat allang niet meer.

Klassieke transseksuelen die uit de kast komen, reken ik in dit verband niet mee. Ze benoemen zichzelf niet als travestiet, ze willen vrouw zijn en ze ontkennen hun man zijn. Showgirl transseksuelen komen tegenwoordig steeds vaker openlijk als transvrouw uit de kast en gelijk hebben ze.

Het verschil met homo´s is dat homo´s juist die confrontatie aandurven. Ze durven: ´Ik ben homo,´ te zeggen. Klassieke transgenders zijn opgegroeid in de kast en durven daarom die confrontatie niet aan. Ze durven niet te zeggen: ´Ik ben travestiet.´ Wanneer ze tenslotte uit de kast komen, komen ze met ingewikkelde verhalen dat ze eigenlijk vrouw zijn, terwijl iedereen weet dat ze dat duidelijk niet zijn. Het zijn bange mannen, die graag vrouw hadden willen zijn, maar dat niet durven te zeggen en daarom met allerhande ingewikkelde verhalen komen.

Maar in de buitenwereld is het soms beter om niet weg te kruipen, niet weg te hollen, om niet vol te houden dat je eigenlijk vrouw bent, terwijl je dat niet bent, maar om je gewoon om te draaien, stil te blijven staan en te zeggen: ´Ja, ik ben travestiet. Heb je daar een probleem mee?´

8. Meer vooroordelen over drag-queens en andere showgirls

Hedy weet over ´drag queens´ op te merken dat het gaat om de overdrijving, de show, de karikatuur, het hilarische. ´Drag queens zijn -- meestal homoseksuele -- mannen die er een ´sport´ van maken zich als een meestal (zwaar) overdreven vrouwelijke karikatuur uit te dossen, compleet met stilettohakken, zwaar aangezette make up, theatrale kleding en superkapsels.´ Verder zouden deze drag queens vaak leven als (homoseksuele) man en niet of weinig genderdysfoor zijn. Verder noemt ze daarna nog de ´female impersonators´, ´she-males´, ´sissies´, ´katoi´ en ´lady boys´.

Voor mijn idee zijn dat heel veel termen, terwijl het wezenlijke onderscheid gemist wordt. We hebben klassieke transgenders die ook wel ´niet-homoseksuele´ transgenders worden genoemd. Hedy behoort tot die categorie kun je uit haar artikel merken, net als trouwens de meeste Nederlandse transgenders. Daarnaast heb je wat ik ´showgirls´ noem en wat ook ´volledig homo-seksuele´ transgenders genoemd worden. Dat die twee groepen daadwerkelijk bestaan, wordt door verschillende onderzoeken bevestigd.

Het verschil is in feite simpel. Showgirls zijn mannen die hun uiterlijk (als vrouw) mee hebben. Daardoor gaan ze al jong naar buiten en ontwikkelen zich in die buitenwereld (op straat, in kroegen, disco´s, en soms ook in de prostitutie). Klassieke transgenders ontwikkelen zich in de kast, dus bijvoorbeeld thuis met de gordijnen dicht. Als showgirl weet je dat je voor mannen aantrekkelijk bent, want die komen op je af als vliegen op de stroop. Het resultaat van dat verschillende ontwikkelingsproces is dat showgirls gericht zijn op (een emotioneel effect bij) andere mensen, terwijl klassieke transgenders gericht zijn op zichzelf en op de eigen emoties.

Al deze verschillende termen van Hedy hebben dus in feite betrekking op showgirls. De beschrijving die ze dan geeft van ´drag queens´ vind ik wat kort door de bocht net als de eerdere beschrijving van ´she male´ waarmee dit stuk begon. Ik ben geen karikatuur van een vrouw als ik verkleed ben, tenminste dat is niet het doel. Ik ben dan eigenlijk vooral man die wat (erg) vrouwelijk gekleed is. Stiletto-hakken draag ik nooit, wel hoge blokhakken, soms maak ik me wat zwaarder op, maar meestal helemaal niet. Theatrale kleding heb ik niet, wel veel mooie kleren. Superkapsels draag ik ook al nooit, hoewel ik wel een asblonde Lady Gaga pruik heb. Ik leef inderdaad gewoon als man (de meeste Nederlandse transgenders doen dat overigens) en ik ben inderdaad niet gender-dysfoor.

Ook de Amerikaanse beschrijving ´sissie´ sloeg vroeger toen ik jong was, wel op me. Volgens Hedy zou ik dan ´bizar´ en ´fetisjistisch´ zijn en zit ik ook nog ´in de pornografiehoek´. Nou, nou! Voorlopig moet ik haar nog even teleurstellen. Wordt hier informatie gegeven of worden er vooral vooroordelen de wereld ingeslingerd? Bij dit soort passages is het helaas vooral het laatste.

9. Transgenders zien er soms niet uit

Daarna maakt Hedy een opmerking over het soms wat bizarre uiterlijk van sommige transgenders. Ik vind dat wel moedig en ook wel terecht. Maar die opmerking slaat in feite vooral op het uiterlijk van klassieke transgenders dat in sociaal opzicht sterk negatieve emoties kan oproepen. Dat is inderdaad soms een probleem. (Ik ken overigens ook klassieke transgenders die er prachtig en perfect uitzien.)

Is dat probleem oplosbaar? Hedy voert in dit verband Maarten ´t Hart op die gezegd zou hebben: ´Ik doe het niet meer. Met zo´n ouwe kop als die van mij, het is geen gezicht.´ En qua uiterlijk en op basis van wat ik verder weet, zou ik inderdaad denken dat Maarten een typische klassieke transgender is. Het merkwaardige is echter dat dit een typische showgirl-uitspraak is. Je maakt je druk over hoe iemand anders je vermoedelijk ziet. Een normale klassieke transgender zou zeggen: ´Ik zie er misschien niet uit, maar ik voel me er fantastisch bij en daar gaat het toch om.´

Wat je dus ziet, is dat die ogenschijnlijk klassieke transgender Maarten ´t Hart ondertussen denkt als een echte showgirl. Misschien is het dus zo, dat als je jong genoeg en lang genoeg in travestie in die buitenwereld bent, je vanzelf oog krijgt voor de sociale consequenties (op korte termijn) van je uiterlijk. Op zich zou dat niet zo vreemd zijn, want gewone vrouwen en gewone mannen hebben dat ook.

Met andere woorden: dat vreemde travestie-uiterlijk ontstaat vermoedelijk volledig doordat mannen te lang in de kast blijven en te weinig en te kort als vrouw in de buitenwereld zijn. De oplossing is dan dus in feite simpel: als vrouw verkleden? Prima, maar dan niet in huis, maar naar buiten en mensen ontmoeten.

10. Als vrouw willen passeren

Tenslotte maakt Hedy nog een opmerking over er als vrouw acceptabel en passabel uitzien. Dat is ook weer een typisch probleem van klassieke transgenders. Ze willen voor vrouw kunnen doorgaan en als vrouw kunnen passeren.

Showgirls zijn er vaak trots op van origine man te zijn. De reden is simpel. Er zijn veel knappe vrouwen, dus dat is geen echte verdienste, maar er zijn weinig mannen die er als vrouw toch mooi of leuk kunnen uitzien, dus dat is wel een verdienste. Het vergroot dus het emotionele effect dat een showgirl heeft op haar publiek als dat publiek weet: het is in feite een man. Maar bij klassieke transgenders werkt het idee dat men in feite man is, juist verstorend in op de eigen emoties.

Op veel punten in haar stuk gaat Hedy dus uit van klassieke transgenders. Van showgirls heeft ze weinig kaas gegeten en daar heeft ze nogal bizarre opvattingen over die kennelijk uit internet-bronnen afkomstig zijn. Dat ze zich vooral richt op klassieke transgenders, vind ik niet zo erg, maar ze vermeldt het nergens. Ze maakt zelfs het onderscheid helemaal niet. Showgirls en klassieke transgenders worden volledig doorelkaar gekieperd en daardoor komt veel niet goed uit de verf, denk ik.

11. Moeilijk hebben met zichzelf

Tenslotte merkt Hedy dan onder het kopje Partners van transgenders op: ´Niet alleen transgenders hebben het moeilijk met zichzelf.´ Ze bedoelt het vast goed en het staat er maar terloops, maar de stelling, klopt volgens mij lang niet altijd. Ook past die stelling weer bij het beeld van de zielige transgender.

Misschien ben ik wel een geluksvogel. Maar zelf heb ik het bij mijn weten nooit zo´n probleem gevonden. Ik vond het leuk, opwindend, spannend, knap, bijzonder en mooi.

Waar ik het wel moeilijk mee gehad heb en wat ik eerst niet wilde zien, waren de reacties van mensen. Ik heb het dus moeilijk gehad met het feit, dat veel mensen, ook mensen waarvan ik het nooit verwacht had, me op een of andere manier niet als normaal konden zien omdat ik me wel eens wat vrouwelijk kleedde.

Hedy legt hier weer de problemen bij de transgenders zelf. Maar de meeste problemen waar je als transgender uit de kast mee geconfronteerd wordt zijn lullige reacties van andere mensen. En in mijn geval echt niet vanwege mijn uiterlijk, maar puur vanwege het simpele feit dat men weet, dat je anders bent, dat je afwijkt, althans zo ziet men dat.

Samenvatting

Het is tijd om samen te vatten en te ordenen. Wat kunnen we nu zeggen over de denkwereld van klassieke transgenders als we op dit artikel afgaan? Ik beperk me niet tot Hedy, want ik denk dat dit artikel vrij goed weergeeft, hoe klassieke transgenders (wat ik zelf ooit ook geweest ben) de zaken zien en dat is eigenlijk waar het me om gaat. Verder betrek ik ook de onderschriften van de foto´s in mijn conclusies.

1. Over showgirls heeft men allerhande vooroordelen. Die deugen niet. Ze zijn exhibitionistisch, fetisjistisch, ze hebben iets met porno en seks, ze zien er niet uit. En zo gaat het maar door.

2. Ondanks die bezwaren tegen showgirls, gebruikt men vervolgens wel hun foto´s als promotie-materiaal.

3. Men is niet op de hoogte met het fundamentele onderscheid tussen ´showgirls´ en ´klassieke transgenders´ of wil daar niet mee op de hoogte zijn.

4. Men gebruikt een groot aantal vage en moeilijke woorden uitgesmeerd over een groot aantal bladzijden, om duidelijk te maken hoe we de transgenders kunnen begrijpen.

5. Men heeft een bijna fetisjistische en vermoedelijk typisch mannelijke fixatie op de (uiterlijke) geslachtsorganen. Men ziet die als het kenmerk voor het echt man of echt vrouw zijn. In werkelijkheid spelen die in het normale sociale verkeer natuurlijk geen rol, omdat ze normaal niet zichtbaar zijn.

6. Men hanteert een verknipte logica om de wens voor een GAB te rechtvaardigen en realiseert zichzelf niet dat het een het ander niet impliceert.

7. Men vindt genderdysforie geen ziekte, maar men vindt het vervolgens wel normaal om zich tot een arts te wenden om uit te leggen dat men in ernstige mate aan ´genderdysforie´ leidt en dus een GAB nodig heeft.

8. De wens om als lid van het andere geslacht door het leven te gaan, rechtvaardigt men met een pseudo-redenering, kennelijk omdat men het zelf een vreemde en verkeerde wens vindt. In werkelijkheid is er natuurlijk geen reden om aan te nemen dat dit een vreemde of verkeerde wens zou zijn. Kennelijk zit men dus zo vast in de aangeleerde stereotypen dat men zich daar niet meer los van kan maken.

9. Men vindt, dat men aan die wens om vrouwenkleren te dragen of vrouw te zijn niets kan doen. Het is allemaal echt niet de schuld van de transgender, vindt men.

10. Men vindt, dat men als transgender, behoort tot de zwakken, zieken en gehandicapten van de samenleving en daarom recht heeft op extra begrip en zorg.

11. Men vindt, dat transgenders niet moeten provoceren en niet moeten uitdagen, want dan zouden de mensen boos kunnen worden.

12. Men vindt wel dat men ´travestiet´ is, maar durft dat niet te zeggen, omdat het zo´n beladen woord is.

13. Men vindt zelf ook dat travestieten er soms niet uitzien.

14. Men vindt, dat transgenders het moeilijk hebben met zichzelf. Maar men durft niet hardop te zeggen dat transgenders vaak te maken hebben met een ´gebrek aan acceptatie´ dus dat ze gediscrimineerd worden.

Meta-samenvatting

Kunnen we deze 14 punten nog verder samenvatten?

Het meest fundamentele punt is punt 4 hierboven, denk ik. Het artikel is een soort geloofsbelijdenis, het vertelt hoe we vanuit het standpunt van een klassieke transgender, de wereld moeten zien. Als je dat begrijpt, is het ook begrijpelijk dat sommige punten daarna misschien niet helemaal logisch zijn of niet echt kloppen met wat we nu weten.

Vervolgens gaan heel veel punten over showgirls. Die hebben kennelijk iets intrigerends, iets dat aantrekt, maar ook iets dat volstrekt verwerpelijk is. Het zijn de zondige zusters. Ze leven er maar op los. Foei! Men kent eigenlijk geen showgirls, maar men heeft er al genoeg over gehoord en weet er dus eigenlijk alles al vanaf.

Vervolgens hebben heel veel punten te maken met logica en met zuiver denken. De ene keer is men ziek, de andere keer is men beslist niet ziek, al naar gelang het uitkomt. Men voelt zich niet gewoon erg aangetrokken tot de rol van de andere sekse, nee, men is genderdysfoor. Het klinkt fraaier, maar het betekent hetzelfde. Dat soort zondes tegen de logica zijn in geloofsbelijdenissen vrij normaal, lijkt me. Men wil de wereld op een bepaalde manier zien en dan gaat het er niet altijd even streng en logisch aan toe.

Hoewel men showgirls van alles en nog wat beschuldigt op seksueel gebied, heeft men zelf een ongezonde fixatie op de (uiterlijke) geslachtsorganen. Net alsof daar de basis van de persoonlijkheid zou zetelen, om even in het jargon te blijven.

Tenslotte hebben we een heel stel punten die laten zien hoe men zichzelf ziet en hoe men zich opstelt tegenover anderen. ´Wij kunnen er ook niets aan doen, dat we zo zijn. We zijn niet ziek, maar we behoren wel tot de zieken en zwakken van de samenleving. We hebben daarom recht op begrip en extra zorg. Door een foutje in onze hersenen zijn we zo.´

Men wil niet provoceren of uitdagen, maar in feite durft men dat ook helemaal niet. Men is ´travestiet,´ maar dat vindt men zo´n afschuwelijk woord dat men niet durft te zeggen: ´Ik ben travestiet´. En voor het geval men het nog niet wist: ´Inderdaad, vaak zien we er gewoon niet uit´.

Welkom in de buitenwereld

Wat moet ik, als afgedwaalde zondige zuster, hierop zeggen? Om te beginnen ben ik als afgedwaalde, zondige zuster helemaal niet in de positie om de echte transgender-gelovigen toe te spreken. Maar als ik het toch mocht doen, zou ik dit zeggen.

´Beste mede-transgenders,

Jullie hebben het niet gemakkelijk, maar wij, zondige showgirls, hebben het ook niet altijd gemakkelijk. Als jullie verstandig zijn en jullie het emotioneel kunnen volhouden, blijf dan lekker in de kast en leef daar je eigen leventje. Het is misschien niet ideaal, maar het is tenminste veilig: je hebt er te eten en je kunt er oud worden.

Als jullie dat niet meer kunnen volhouden, wees dan welkom in de buitenwereld waar wij al op jonge leeftijd als transgenders in terecht zijn gekomen. Die buitenwereld is misschien wel spannend, maar niet veilig en niet leuk. Het enige dat je hier kunt doen als transgender is proberen zo goed mogelijk te overleven. Zo lang dat lukt, doe je het goed.

Maar maak je geen illusies. Het leven hier is hard en soms kort. Als je daar niet tegen kunt, heb je pech gehad en kun je altijd nog uitstappen. Jullie vinden je gevoelens heel belangrijk, maar hier kun je je vaak niet al te veel gevoel veroorloven. Jullie willen nog wel eens wat krom denken, maar als je hier krom denkt, kan dat, behoorlijk fout uitpakken. O ja, en dat uiterlijk... Ach, dat wijst zich tenslotte vanzelf met wat geluk en anders merk je dat echt wel. Nog een laatste tip: je voelt je misschien zielig en zwak, maar daar kom je hier niet echt verder mee.

Welkom in de buitenwereld.

Over Miks travestie-notities

2010-03-28T04:47:00.002+02:00

Travestie-notities is ooit begonnen als mijn openbaar, online aantekenboekje op het gebied van travestie.

Het doel van de notities is het verzamelen, weergeven, ordenen en bespreken van informatie (wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke) over travestie, transseksualiteit en gerelateerde gebieden.

Het doel is niet de promotie van travestie of het bevorderen van de acceptatie van transgenders, maar puur het proberen vast te stellen wat de (soms misschien onaangename) feiten zijn en hoe deze te verklaren en te begrijpen zijn.

Het doel is ook niet zoveel mogelijk lezers te trekken met korte stukjes waar iedereen het mee eens kan zijn.

Het doel is wel voortdurend en gratis on-line beschikbaar te zijn voor iedereen die op dit gebied serieuze informatie zoekt.

Indien één enkele transgender of partner daarvan dankzij deze notities beter kan omgaan met de problemen op dit gebied, ben ik tevreden. Naar wat ik begrepen heb, is dat doel inmiddels een aantal malen bereikt.

Reacties en kritische opmerkingen zijn anoniem en onder naam mogelijk en welkom. Echte onzin-reacties en reacties met spam worden door mij verwijderd.

Mik van Es

Extra sterfte onder transseksuelen

2010-02-22T05:13:00.002+01:00

Onderstaande reactie plaatste ik op travestie.org naar aanleiding van krantenberichten waarin hoogleraar Gooren meldde dat hij onder transseksuelen een sterk verhoogde sterfte had gevonden (hier).

-----
Ik begrijp dat iedereen graag wil dat de GAB (Geslachts Aanpassende Behandeling) veilig is en niet al te veel problemen geeft. Ik begrijp ook dat het voor veel van de transgenders op deze site een heel emotioneel onderwerp is dat aan de eigen persoon raakt. En natuurlijk gelooft iedereen uiteindelijk wat hij/zij graag wil geloven, want we moeten ook nog wat van het leven maken en dat kan zonder al die verontrustende berichten al lastig genoeg zijn.

Maar als ik de informatie in de Volkskrant en de reactie van de VU (hier nog te vinden) daarop goed lees, ben ik er niet erg gerust op dat de GAB echt zonder al te grote risico´s zou zijn. Ik heb ook het eerdere artikel van Gooren nagelopen en ook het evaluatie-artikel op basis waarvan men stelt dat die GAB vaak zo goed uitpakt qua resultaat. Ook dat komt op mij niet echt overtuigend over, maar dat is een ander probleem.

De informatie in het artikel houdt in dat Gooren e.a. constateren dat de behandelde M-V transseksuelen in hun patiëntengroep een bijna 50% hogere kans hebben om te overlijden. Uit het artikel kun je afleiden dat die transseksuelen gemiddeld 15 jaar werden gevolgd. In die 15 jaar gingen er dus anderhalf maal zoveel transen dood als in de vergelijkingsgroep. Dat is nog al wat en Gooren zelf is daar dan ook behoorlijk van geschrokken, kunnen we lezen.

Verder hebben de onderzoekers geprobeerd te kijken waardoor die extra sterfte ontstaat. Ze wijzen dan op drie factoren: zelfmoord, AIDS en hart- en vaatziekten. Dat zelfmoord veel vaker voorkomt, wisten ze kennelijk al en dat zien ze dus niet als echt nieuwe informatie.

Let wel, je hebt een behandeling waardoor mensen het leven daarna veel fijner vinden. Eindelijk zijn ze wie ze willen zijn en vinden ze het echte geluk. En dan plegen ze zelfmoord. Goed, de onderzoekers wisten dat al, maar in dat evaluatie-artikel zie ik het niet erg prominent terugkomen. Die zelfmoord-gevallen konden natuurlijk niet meer ondervraagd worden over hoe gelukkig ze nu waren en die zijn dus uit het onderzoek gevallen. Als je verder de aantallen in dat evaluatie-onderzoek bekijkt, zie je een gigantische selectie. Maar goed, dit terzijde.

AIDS zou een belangrijke factor kunnen zijn. Maar ik dacht dat de selectie in de VU vooral zo werkte, dat als je daar kwam met het verhaal dat je als vrouw meer geld hoopte te verdienen in de prostitutie, men daar niet echt stond te trappelen. Nee, de selectie was vooral dat men mensen behandelde waarvoor die transformatie een emotionele noodzaak was. Dat blijkt ook duidelijk uit het verhaal dat Gooren gaf bij zijn afscheid. Maar die klassieke transgenders die doen het niet voortdurend met jan en alleman, integendeel die zijn vrij terughoudend op dat gebied. Er zullen dus best een paar AIDS slachtoffers tussen zitten, maar of dat er heel veel zijn?

Na de extra zelfmoorden zit de bulk van de extra-sterfte kennelijk in de hart- en vaatziekten. Dat kan in beginsel ook heel goed omdat die heel veel als doodoorzaak voorkomen.

Maar nu grijp ik terug op dat eerdere artikel van Gooren e.a uit 1997. Daar werd geen verhoogd sterfterisico gevonden. En het verschil tussen die twee artikelen is vermoedelijk vooral dat nu de groep iets langer gevolgd werd. In die groep werd de trans gemiddeld 9,1 jaar gevolgd. Over een periode van zo´n 9 jaar vindt men geen problemen, maar bij een periode van 15 jaar ontstaat er een totaal ander plaatje. Dat betekent dus dat de problemen pas komen na zo´n jaar of 10 maar dan zijn ze ook verantwoordelijk voor een 50% extra sterfte. Dat betekent dus dat in die periode de sterfte niet een 50% te hoog moet zijn, maar minstens het dubbele en misschien nog wel meer. (Over de hele periode vind je 50% meer sterfte, maar de eerste 10 jaar is de sterfte gelijk. De laatste 5 jaar moet dus heel veel verschil maken.)

In dat artikel is ook nog een passage te vinden, waaruit blijkt dat de eventuele problemen die er wel zijn, vaak gewoon niet gemeld en niet genoteerd worden omdat ze worden afgehandeld door de huisarts of door een andere specialist. Met andere woorden: op het moment dat dat artikel verscheen, wist Gooren in feite nog helemaal niets zeker over de veiligheid of onveiligheid van de GAB.

Wat we dus vrij zeker lijken te weten, is dat behandelde transen ongeveer 10 jaar na de behandeling opeens een veel hogere kans hebben om de pijp uit te gaan. Nu is een stevige hartaanval waarna het afgelopen is, misschien nog niet zo´n slechte dood, maar een beroerte waarbij je verlamd en hulpbehoevend in leven blijft, is niet leuk om het zachtjes te zeggen. (Die gevallen vallen trouwens in deze cijfers weg, want dan ben je niet dood.)

Ik zou graag de tekst van het gepubliceerde artikel zien waar Gooren het in de Volkskrant over had, maar op dit moment heb die nog niet gelocaliseerd.

Wat me dan niet erg bevalt, is dat men onmiddellijk ook al de oplossing weet. ´De boosdoener is vermoedelijk het vrouwelijke hormoon ethinylestradiol, zegt Henk Asscheman.´ Men schrijft nu andere hormonen voor en hup, het probleem is opgelost. Maar waar is dan het onderzoek waarin dat wordt aangetoond? Dat onderzoek is er dus nog niet. Men veronderstelt dat het wel aan dat hormoon zal liggen. Maar veronderstellen is gemakkelijk en klopt vaak niet met hoe het werkelijk zit.

Eerst doet men degelijk onderzoek. Daarna bevallen de uitkomsten niet en hup, men weet de verklaring al. Maar wetenschappers en ook gewone, kritische mensen, vinden het wel fijn als zo´n idee eerst ook even echt aangetoond wordt als zijnde juist.

We hoeven ons zogenaamd dus gelukkig geen zorgen te maken, want: ´Al sinds 1989 schrijven endocrinologen dat hormoon bij voorkeur niet meer voor vanwege de verhoogde kans op trombose.´

Ho, wacht even. Als dat hormoon al sinds 1989 niet meer wordt voorgeschreven en de gemiddelde periode dat de transen gevolgd werden was in 2009 een 15 jaar, dan zou ik denken dat er amper transen in de onderzoeksgroep zitten die dat hormoon echt en lang geslikt hebben. Het is het een of het ander, lijkt me. Maar als je in ´89 echt gestopt bent met dat hormoon, kan het moeilijk die sterfte nu verklaren.

Een hormoon is een signaalstof. Na 10 jaar en vermoedelijk al na een paar maanden is dat hormoon echt wel uit je lichaam verdwenen. Het is dus moeilijk voorstelbaar dat zo´n niet aanwezig hormoon na 20 jaar nog sterfte zou kunnen veroorzaken.

Dan vind ik de reactie van de VU uitermate vreemd. Gooren vindt verontrustende uitkomsten. Eerst worden die weggerationaliseerd met dat verhaal over dat hormoon waar men al lang geleden mee gestopt is. En verder krijgt Gooren een veeg uit de pan. Hij praatte voor zijn beurt: het onderzoek was nog niet gepubliceerd.

Stel je voor er stort een vliegtuig neer. En de directeur van de KLM zegt vervolgens dat alle berichtgeving daarover prematuur is, omdat het onderzoek nog niet is afgerond.

Vervolgens gaat de VU nog een stap verder, begrijp ik van Gooren. Men houdt de database met patientgegevens niet langer actueel. Mocht iemand nu ooit op het idee komen om de zaak verder uit te zoeken, dan wordt dat effectief onmogelijk gemaakt. Rust in de tent en als die rust gekocht moet worden door gegevens kwijt te maken, is de oplossing simpel.

Het enige wat we op dit moment dus afgaande op Gooren zeker weten, is dat na iets van 10 jaar de sterfte onder behandelde transen omhoog knalt en dat in ieder geval een belangrijk deel daarvan komt door hart- en vaatziekten en een ander deel door zelfmoorden. Alle geruststellende opmerkingen van de VU doen daar niets aan af.

Je zou dan verwachten dat de VU zich zou inspannen om de patienten duidelijkheid op dit punt te verschaffen. Nou, mooi niet dus. In plaats daarvan komt men met een slap en misleidend verhaal. Vervolgens begint men gegevens weg te moffelen.

We zijn inmiddels alweer een hele tijd verder en in al die tijd heeft de VU op dit punt nog helemaal niets verder op tafel gelegd. En onze transen vinden het wel best, want het idee dat die felbegeerde GAB misschien toch niet zo onschuldig is, vinden ze maar eng.

Maar als ethinylestradiol de verklaring niet is, wat is dan wel de verklaring?

Dat valt natuurlijk nooit zonder verder onderzoek met zekerheid te zeggen, maar bekend is wel dat langdurige psychosociale stress voor hart- en vaatziekten heel slecht is.

Een mogelijke verklaring zou dus kunnen zijn dat behandelde transseksuelen door dat uit de kast komen en door dat leven als vrouw uiteindelijk zoveel stress ervaren dat ze er onderdoor gaan. Niet onmiddellijk, maar na een jaar of tien.

Ik ben zelf geen trans, maar wel al heel lang uit de kast als travestiet en als man-in-rok. Dat lijkt simpel, maar blijkt toch een stuk minder simpel dan ik vroeger ooit had durven denken. En dan vind ik die verklaring dus zo gek nog niet. Je weet niet wat er over je heen komt. Op een bepaald moment realiseerde ik me dat ik er onderdoor dreigde te gaan. Het was een voortdurende en zware aanslag op mijn gezondheid.

Kort geleden sprak ik met iemand die net aan de transitie is begonnen en net uit de kast is. Het leven lacht haar toe. Ik ken dat, want het was bij mij niet anders nadat ik net uit de kast was gekomen. We wisselden wat verhalen uit en toen zei ze: ´Het is net alsof we in totaal verschillende werelden leven.´

´Dat doen we ook,´ zei ik. Want ik leef al heel lang in die harde buitenwereld en zij denkt dat die buitenwereld net zo fijn en veilig zal zijn als de binnenwereld waarin ze als transgender is opgegroeid. Ik zei: ´Over tien jaar praten we verder. Als het goed is, begin je me dan een beetje te begrijpen, als je dan tenminste nog leeft.´

Tien jaar uit de kast en in de buitenwereld. Precies de periode die ook uit die twee onderzoeken rolt. Daarna begin je iets te begrijpen van wat het wil zeggen om transgender te zijn. Voor die tijd weet je niet waar je over praat. Sorry,

Bij mij heeft het heel lang geduurd. Ik zag geen problemen. Tenslotte werd ik op een dag wakker en vielen de stukjes op hun plaats. Daarna is je leven nooit meer hetzelfde.

Je hebt soldaten die uit Uruzgan terugkomen en die door de stress die ze daar hebben meegemaakt, hier niet meer normaal in de burger-maatschappij kunnen functioneren. Maar die stress is voorbij. Hier ben je als soldaat in veiligheid. Je hoeft dus alleen die stressende ervaring achter je te laten.

Maar als transgender kom je nooit terug. Je bent iedere dag opnieuw transgender en dat krijg je iedere dag weer te merken ook. In het begin wil je het niet zien. Je wilt het niet horen. Je denkt het weg. Maar tenslotte kun je er niet omheen.

En als je dan wilt overleven, zul je moeten leren leven met die voortdurende stress. Dat kunnen heel simpele dingen zijn waardoor je merkt dat je net even anders gezien en behandeld wordt dan normale mannen en vrouwen. Het kan een meisje achter de kassa zijn dat iedere klant even aankijkt, maar bij jou toevallig net de andere kant uitkijkt. Dat soort kleine dingen. Maar die stress is er en die is er iedere dag weer en gaat nooit weer weg.

En dan zijn er de grote dingen. Vrienden die geen interesse meer hebben. Je relatie die je net even anders behandelt dan vroeger. Kinderen die je niet meer ziet of die je anders zien dan eerst. Werk dat je kwijt raakt. Dat soort dingen.

Met een duur woord heet dat psychosociale stress. Daar word je niet vrolijk van en dat leidt soms tot zelfmoord. Verder is het slecht voor hart- en bloedvaten.

Ik zeg niet dat dit de verklaring is voor die veel hogere sterfte. Maar op zich klopt deze verklaring ook met de verhalen die je hoort en leest van transgenders.

We weten kortom dat die psychosociale stress er is en we weten dat het gerelateerd is aan zelfmoord en hart- en vaatziekten. Wat we niet zeker weten, is of die psychosociale stress de volledige verklaring is voor die veel hogere sterfte na tien jaar.

Maar een hormoon-preparaat dat al een twintig jaar niet meer wordt voorgeschreven is dus in ieder geval geen plausibele verklaring ook al wil de VU ons dat graag laten geloven.
--------

Queer-theorie

2010-01-21T00:07:00.002+01:00

Min of meer bij toeval kwam ik laatst op mijn eigen communicatie-blog terecht en vond daar dit artikeltje over queer-theorie. Omdat ik weet dat sommige transgenders daar interesse voor hebben, link ik het hier.

Bollman & Bollman

2010-01-19T03:34:00.010+01:00

Een roman over een travestiet. Een man die zich vrouw voelt. Het boek 'Bollman & Bollman' is geschreven door Marga Claus en uitgegeven bij de Friesche uitgeverij Afuk. Het is geschreven in het Fries. Voor de meeste Nederlanders zal het daardoor altijd een gesloten boek blijven, tenzij het vertaald wordt in het Nederlands. Maarten 't Hart schreef er een kort stukje over kennelijk op verzoek van de uitgever.

Ik ben van origine Fries, Fries is mijn moedertaal en ik wist, dat ik met wat moeite, Fries kon lezen. Als je dan zo'n boek in het Fries hebt gelezen, merk je hoe belangrijk dat is. Als je nooit iets leest in het Fries dan ontwikkel je ook je woordenschat niet meer, je hebt geen schriftbeeld en wat je aan kennis had, zakt geleidelijk weg. Maar goed, dit is een blog over travestie. Toch een klein voorbeeld: 'It is fan belang dat dyn bûtenkant oerienkomt mei wat him oan de binnenkant ôfspilet' (p. 13). Het is belangrijk dat je buitenkant overeenstemt met wat zich aan de binnenkant afspeelt. In de Nederlandse vertaling een stuk minder sappig. Ik kan nog wel mooiere voorbeelden vinden, maar die zijn iets te lang om hier te vermelden.

Het is niet echt gemakkelijk de problemen van een travestiet zo te beschrijven dat een buitenstaander zich die kan voorstellen. Marga Claus doet dat door een vriendin van Bollman op te voeren, Alide, die bij stukje en beetje zijn geheim blootlegt. De relatie tussen Bollman en Alide blijft, zoals je bij een travestiet min of meer kunt verwachten, volledig platonisch.

De vrouw van Bollman is weg. Ze kon niet langer met hem leven toen ze het wist. Niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk had ze de deur voor hem dichtgeslagen. Het was zijn probleem en hij moest maar zien, hoe hij het oplossen zou. Net alsof er een oplossing was. (p. 26)

Bollman heeft een volle snor. Dat zou je misschien niet verwachten, maar genoeg transgenders hebben dat inderdaad. Ze hebben een lange baard of een volle snor. Op die manier is het voor de buitenwereld onmiskenbaar: dat kan geen transgender zijn.

Bollman zit ziek thuis want hij heeft ontstekingen in de handen. Die klachten zijn begonnen nadat hij door de nieuwbouw-wijk liep als vrouw en daar onverwachts zijn dochter tegenkwam. Hij weet niet zeker of ze hem nu wel of niet herkend heeft.

In het boek zit ook een masturbatie-scene. Bollman ligt op een zijden rokje, doet de ogen dicht, raakt dan opgewonden en komt tenslotte klaar. Maar in werkelijkheid fantaseren transgenders vaak uitgebreid over zichzelf als vrouw. Ze spelen zelf de vrouwen of in fantasie of verkleed en komen dan klaar. Al te realistisch vind ik die scene dus niet, terwijl dat wel vaak bij het transgender zijn hoort.

Hoe moet je die vreemde relatie beschrijven die een transgender met zichzelf heeft. Claus doet dat wel knap. Bollman leest de brieven die hij aan zijn geheime liefde Ina, zijn vrouwelijke alter ego, geschreven heeft. Bollman schrijft aan Bollman.

Hoe ziet de man Bollman zichzelf? 'Eerlijk gezegd vind ik mezelf maar een triest figuur. Leven met een droom die nooit uitkomen zal. Wat moet ik doen? Blijven? Of moet ik jou volgen, mijn diepste zelf?'

De pakketdienst bezorgt een pakje. Alide leest op de pakbon: 'Lakleren rokje, zwart, maat 42'. Een tijd later ziet ze dat hij zijn polsen geschoren heeft. En wat bewaart hij toch op die logeerkamer waar geen mens komen mag?

Tenslotte komt het hoge woord eruit. 'Want ik..., ik ben..., ik ben niet alleen man, Alide. Soms voel ik mij vrouw. Soms ben ik een vrouw.' (...) 'Ik ben travestiet.'

Het boek bestaat uit twee duidelijk aangegeven delen en dit is het einde van deel I. Bollman is uit de kast gekomen tegenover zijn collega en vriendin Alide.

Alide heeft travestieten altijd vreselijk gevonden. Travestieten vond ze vieze mannetjes. Maar nu haar geestesvriend Bollman bekent travestiet te zijn, moet ze haar standpunt bijstellen.

Bollman voelt zich aangetrokken door de vrouwelijke kleding, de make-up en de vrouwelijke manier van bewegen. Zo af en toe zelf vrouw te zijn, vindt hij opwindend. Maar het idee om het als vrouw met een man te moeten doen, vindt hij niets. Dat is inderdaad hoe transgenders het vaak zien. Tegelijkertijd ziet hij die travestie als een afwijking. 'Want een afwijking is het natuurlijk.'

De relatie met zichzelf omschrijft hij heel simpel, maar ook treffend: 'Ik ga vreemd met mezelf.' Zijn mooiste fantasie durft hij echter niet te vertellen: als vrouw vrijen met zijn vriendin.

Bollman moet niets hebben van die 'showtravestieten'. Maar zijn psycholoog merkt dan op: 'Met alles in het diepste geheim te doen, hou je wel het taboe in stand.'

Ook de termen veranderen nu. Bollman wil genieten van zijn 'genderexpressie'. Hoe zit het met zijn 'mannelijke identiteit' en de 'vrouwelijke identiteit'. En in plaats van 'travestiet' lijkt het Engelse 'crossdresser' wel wat.

Volgens de psycholoog bestaat er geen pil om er vanaf te komen. Hij moet het maar leren accepteren. Hoe zit het met de acceptatie van de buitenwereld? 'Daar kun je niets aan veranderen. Je kunt alleen jezelf veranderen door er zo gewoon mogelijk over te doen.'

Bollman krijgt weer die vreemde drang. Die behoefte om zich als vrouw te verkleden. Hij doet de achterdeur op slot. Claus beschrijft stap voor stap de urenlange transformatie tot vrouw. Dan rammelt er iemand aan de achterdeur. 'Ik kan zien dat je er bent. Waarom doe je niet open?' Het is zijn dochter.

Alide beschrijft het tegenover haar eigen man zo: 'Hij schept zelf de vrouw die hij hebben wil. Eigenlijk heeft hij helemaal geen partner nodig.' Ik denk dat dat een correcte beschrijving is voor klassieke transgenders. Die zoeken niet echt een partner omdat ze die al hebben. 'Crossdressers scheppen hun eigen lustobject. Het kan niet anders of hij kickt op zichzelf als vrouw.'

Hoe ziet Bollman er als vrouw uit? 'Ze wil graag positiever reageren, maar wat ze ziet is zo minimaal: een man in vrouwenkleren, een verklede Yasper...' 'Alsof hij meedoet aan een tweederangs toneelstuk.' 'Moet het echt zo extreem en sexy?'

Claus gaat ook ander minder leuke dingen niet uit de weg. In Travolook kun je je laten opmaken en kleden als vrouw. Bollman hoort over een Irakees die zich heeft laten opmaken en kleden als vrouw. Als dat in zijn cultuur bekend raakt, wordt hij vermoord.

Bollman krijgt daar ook te horen dat je een echte travestiet, niet ziet. Dat klopt als het een klassieke travestiet is, maar niet voor een showtravestiet, maar dat staat er natuurlijk niet bij.

'Een mens lijdt dikwijls het meest door het lijden dat hij vreest.' Mijn moeder had hier een variant op: 'Een mens lijdt het meest door het lijden dat nooit op komt dagen.' De laatste vind ik eigenlijk mooier, maar goed.

Bollman begint steeds meer uit de kast te komen. Het wordt tijd dat hij zichzelf accepteert. Het leven lacht hem weer toe.

Dan zijn er opeens twee jongens op brommers. Ze vinden hem vies en maken dat kenbaar. Ze gaan niet weg, maar gaan achter hem aan. Tenslotte lukt het hem het park in te gaan. Daar kunnen de brommers niet komen. Maar de jongens parkeren hun brommers en gaan achter hem aan.

Bollman laat zich door deze gebeurtenis niet afschrikken. Zijn besluit staat vast. Hij komt uit de kast. Hij wil de volgende maandag als vrouw naar zijn werk gaan. Hij wil als vrouw verder door het leven ongeacht de gevolgen, schrijft hij in een mail aan Alide.

Maar die maandag komt hij niet. En als zijn vriendin hem tenslotte probeert op te zoeken, zwaait de deur open en staat er een man in een blauw uniform.

Wat vind ik van dit boek? In heel veel opzichten is het heel realistisch. Wat niet zo duidelijk wordt in het boek is het leuke van klassieke travestie. Klassieke travestie is opwindend en ontspannend. Bijna als een echte vriendin en misschien wel -- in bepaalde opzichten -- beter dan dat. Door die positieve gevoelseffecten is het ook zo verslavend.

Deel I vind ik erg lang, eigenlijk te lang. Er zit te weinig vaart in. Het zeurt maar door. In de opzet van Marga Claus was het vermoedelijk zo, dat je wist dat Bollman een geheim had, maar dat je niet precies wist wat voor geheim. Maar door de foto op het titelblad, de tekst op de achterkant en door de publiciteit weet je als lezer al lang wat dat geheim is, zodat het de spanning wegvalt.

Deel II is totaal anders. Daar gaan de zaken soms akelig snel en zit je je echt af te vragen hoe het met Bollman zal aflopen. En ook voor travestieten zelf is dat een bekende vraag. Ze zijn ingestapt in een rijdende trein en weten niet precies waar die hen naar toebrengt en waar die zal stoppen.

Die clash op het einde van het boek is heel realistisch, denk ik. Iemand komt uit de kast en voelt zich fantastisch. Een last valt van je af. Een tijd later valt er een loden last op je, in welke vorm dat dan ook precies gebeurt. Dat kan bijna niet uitblijven. Voor transgenders, of dat nu klassieke transgenders zijn of showtravestieten, geldt nu eenmaal: 'There is no easy way out.' Er is geen gemakkelijke oplossing.

----------------
Gepubliceerd: 21/01/2010

Houden vrouwen niet van travestieten?

2009-12-28T04:52:00.001+01:00

In een mail schrijft de knappe en verzorgde transgender X, die ook vaak uitgaat:

"Tsja, ik weet eerlijk gezegd niet of veel vrouwen de vrouwelijke kant in een man kunnen waarderen. Ik ben er nog geen tegengekomen in elk geval."

Mijn reactie op die mail volgt hieronder. Een alinea over de relatie met mijn vrouw heb ik om privacy-redenen verwijderd.

------------------------
Hallo X,

het heeft ook een tijd geduurd voordat ik dat doorkreeg. Eerst vond ik het wel wat vreemd, maar de simpele verklaring is volgens mij dat de meeste vrouwen zich prettiger voelen bij een vrouw dan bij een man. Heel veel vrouwen vinden mannen in feite wat eng en bijna alle vrouwen hebben negatieve ervaringen met mannen gehad. Verder zijn vrouwen dol op mooie, goed geklede en verzorgde vrouwen. De aanwezigheid van zo'n vriendin verhoogt hun status. En dat het in feite een man is, vinden ze vaak alleen maar leuk. Een man mag immers als relatie voor een vrouw. Juist als het een echte vrouw is, bekent ze zich als lesbisch. Iets dat lang niet iedere vrouw wil.

Het uiterlijk maakt in dit opzicht dus weer alles of in ieder geval heel veel uit. Tenminste voor de eerste indruk. Ik heb je in Y gezien en gesproken en ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat je met zo'n uiterlijk en die persoonlijkheid op de dames van Z niet een behoorlijke indruk zou maken. In ieder geval ben je een ervaring rijker.

Mijn ervaringen met vrouwen zijn dat een behoorlijk percentage het leuk vindt, maar natuurlijk niet iedereen. Maar als het 10% is, is dat voor alle praktische doeleinden meer dan genoeg. Wanneer ik volledig verkleed ben, trek ik wel in doorsnee een iets ander soort vrouw aan, dan wanneer ik als man-in-minirok loop. Maar in beide gevallen zitten daar leuke vrouwen bij. En ik kan dat moeilijk toeschrijven aan mijn mannelijke kant, want als ik niet verkleed ben, krijg ik gewoon als man veel moeilijker contact met vrouwen. Ik word verkleed gemakkelijker als vriendin gezien in plaats van als man.

(...)

Een andere vriendin waar ik nooit zo close mee geweest ben, kwam er een keer per ongeluk op een erg vervelende manier achter. We hadden niet echt iets, maar ze hield het door die vervelende ervaring wel voor gezien. Ondanks dat, kwam ze een paar jaar later weer aanzetten. Dus kennelijk was die travestie uiteindelijk toch niet voldoende belemmering.

Maar ik heb ook een hele serie leuke vrouwen gekend, die om 'onduidelijke' redenen de boot heel stellig afhielden. Tja, dat hoort er ook bij.

Ik denk dat je je wat moet verplaatsen in het probleem waar vrouwen mee zitten. De meeste vrouwen zoeken een leuke man, die ook een soort vriend voor hen is, waar ze mee kunnen kletsen, waar ze op terug kunnen vallen, die betrouwbaar is, die ze niet in de steek laat, die er goed uitziet, goed opgeleid is. Probeer dan maar eens als vrouw een leuke man te vinden. Dat zal je niet meevallen. De meeste mannen zien er niet uit, kunnen alleen over zichzelf praten, zijn niet leuk, hebben niets te melden, zijn onbetrouwbaar, zijn alleen uit op seks, etc. Om een of andere reden moet je leuke mannen met een lampje zoeken. En dat een leuke man er uitziet als vrouw... Ach, een hele hoop zelfbewuste, hoog-opgeleide, goed-verdienende, verzorgde, goed-uitziende vrouwen zal het worst zijn.

Kortom, give it a try. Maar voor alle duidelijkheid: met een leuke man is natuurlijk ook niets mis. Het is maar wat je prefereert. Maar in ieder geval is het idee dat een goed uitziende t bij vrouwen niets te zoeken heeft, volgens mij niet juist.

Groet,

Mik

------------------------------
Geplaatst: 28-12-2009

Twee verschillende werelden: klassieke transgenders en showgirls

2009-12-20T04:23:00.113+01:00

'Ik ben een beetje een showgirl,' zeg ik. 'Laat dat 'beetje' maar weg,' zegt mijn mede-transgender. In haar ogen ben ik een showgirl. Toch ligt de zaak minder simpel dan dat, want ooit ben ik begonnen, net als de meeste andere transgenders, in de kast.

Je hebt twee soorten transgenders volgens Bailey: klassieke transgenders en showgirls. Klassieke transgenders vallen qua uiterlijk amper op of ze zien er als vrouw wat merkwaardig uit. Bailey zegt zelfs dat ze meestal overkomen als verklede mannen. Klassieke transgenders groeien op en voelen ze zich het beste thuis in de kast, dus thuis met de gordijnen dicht.

Showgirl is een beter klinkend woord dan 'showtravestiet' en ´drag queen´ en verder is 'showtravestie' te beperkt. Je denkt aan shows en aan travestie. Maar 'showgirls' vind je in kroegen, bars en op straat. En natuurlijk soms in shows en op tv. Maar niet in de kast, want een showgirl heeft daar niets te zoeken.

Meestal zijn klassieke transgenders en showgirls twee aparte groepen die elkaar zelden raken en en ook niet goed samen gaan. Showgirls vinden klassieke transgenders vaak maar niets en klassieke transgenders vinden showgirls vaak maar niets. Beide groepen hebben hun eigen normen en leven in feite ook in verschillende werelden.

Een tijdje geleden zat ik met een klassieke transgender die net uit de kast is gekomen, ervaringen uit te wisselen. Onze ervaringen verschilden volledig. Op een gegeven ogenblik zei ze: ´Het is net alsof we in twee totaal verschillende werelden leven.´ ´Dat doen we ook,´ zei ik. Want klassieke transgenders leven in de veilige binnenwereld van de kast en denken daardoor dat de buitenwereld een uitbreiding van die veilige en fijne binnenwereld zal zijn. Maar showgirls groeien op in die buitenwereld en leren daardoor al jong dat de buitenwereld voor een transgender hard en moeilijk kan zijn.

Ledenvergadering T&T

Zaterdag 28 november 2009 was in Groningen de ledenvergadering van de LKG T&T (Landelijke Kontaktgroep Travestie & Transseksualiteit).

Ik had me al dagen eerder afgevraagd: 'Wat moet ik aan?' In een shot in de clip Pokerface draagt Lady Gaga een nauwsluitend rubberen pak op de rand van een zwemband. Ook aan het begin van die clip draagt ze die outfit. Dat leek me qua kleding goed na te doen. Een paar zwarte laarzen, een zwarte legging, een zwarte body, een zwart jack en mijn lange Lady Gaga-pruik. Simpel, zwart, en sexy. Een soort catwoman.

Ik dacht dat het een leuk idee was om op zaterdagmiddag in mijn Lady-Gaga-catwoman-outfit dwars door Groningen te lopen. Eigenlijk leek dat me leuker dan het bijwonen van de ledenvergadering van de LKG T&T waar toch vooral veel gepraat wordt in een besloten ruimte met transgenders onder elkaar, terwijl er daarna meestal niet zoveel gebeurt. Na al dat kleden en opmaken vind ik de reacties op dat uiterlijk interessant. Ook dat is typerend voor showgirls. Ze houden van aandacht, ze willen opvallen, in het middelpunt staan en zijn vol interesse voor de reacties die ze opwekken.

Als ik in het Platform-theater aankom, is het bijna pauze. Jeanine was verkiesbaar als voorzitter voor een tweede termijn. Een aantal leden vindt dat er te weinig gebeurt en steunt Vera als tegenkandidaat, maar komt daar pas tijdens de vergadering mee, wat volgens de reglementen niet juist schijnt te zijn. Vera zelf is niet aanwezig en komt ook nog één geldige handtekening te kort.

Ik ben niet verrast. Iedere ledenvergadering spelen er zich dit soort zaken af. Uiteindelijk gebeurt er meestal niets. Ik denk dat dat ook komt doordat veel leden druk zijn met hun travestie of transseksualiteit. Een klassieke transgender wil zich vrouw voelen en is daar druk mee. Het vergaderen vervult dus een soort dubbelfunctie. Men kan verkleed zijn en de vrouwenrol spelen en daarnaast wordt er ook nog vergaderd.

Juist wat er wel zichtbaar is, intrigeert me, deze ledenvergadering. Wat me opvalt, is het uiterlijk van sommige aanwezige transgenders. Misschien intrigeren die klassieke-transgender-uiterlijken me ook wel doordat mijn Lady-Gaga-catwoman-outfit nogal contrasteert.

Een andere transgender merkte later op, dat ik wel wat erg opviel. Maar ik ga me toch niet vijf uur lang verkleden en optutten om daarna niet op te vallen?

Na mijn tocht door de zaterdag-drukte van het centrum, denk ik door de reacties en opmerkingen te weten wat voor indruk mijn outfit maakt: sexy, brutaal, zelfbewust en dominant. En dat is dus onmiskenbaar heel anders dan hoe mijn klassieke medetransgenders overkomen.

Als iemand er als klassieke transgender uit wil zien, is dat prima. Maar al die klassieke transgenders stralen niets uit van: kijk mij eens, ik ben een trotse transgender, ik ben een mooie transgender. Nee, je ziet eerder vaak iets verlegens. Iets van: kijk maar even niet naar mij. Ik hoop dat ik niet opval. Laat mij even met rust. En dat is ook wat klassieke transgenders zichzelf expliciet als norm stellen: niet opvallen wanneer ze 'vrouw' zijn.

Op een bepaald moment tijdens de vergadering denk ik bij mezelf: 'Als ik er zo uitzag, zou ik me niet laten zien en wegkruipen in mijn eigen wereldje.' En dat is ook precies wat klassieke transgenders vaak doen. Wegkruipen in hun eigen wereldje. ´Maar ze zijn hier toch naar toe gekomen? Ze hebben toch een tocht door het land gemaakt?´ denk ik. Dan realiseer ik me, dat de afstand tot de parkeergarage 200 meter is.

Die gedachte ´Als ik er zo uitzag, dan zou ik lekker wegkruipen...´ geldt niet voor de paar aanwezige showgirls. Een enkele, in feite erg mooie, showgirl heeft -- heel doortrapt -- geprobeerd zich te vermommen, zodat ze niet al te veel uit de toon valt tussen deze klassieke transgenders. Ze wist in wat voor gezelschap ze kwam en heeft haar kleding daarop aangepast. Echte showgirls doen als dat zo uitkomt, moeiteloos dit soort dingen.

Ook is er een klassieke transgender die er uitziet als een mooie showgirl, maar de straat mijdt, omdat ze daar niet opgegroeid is en zich daar niet thuis voelt. Vaak kun je aan het uiterlijk wel zien, waar je mee te maken hebt, maar een enkele keer gaat dat niet op. Het zijn klassieke transgenders die het uiterlijk wel hebben, maar nooit op jonge leeftijd die stap naar buiten hebben gezet.

Dan is er nog een klassieke transgender die er niet uitziet als showgirl, maar ook niet meer als echte klassieke transgender en wel veel in de buitenwereld leeft als vrouw.

Het beslissende onderscheid

Dit soort tussengevallen roept de vraag op, waar je de grens precies moet leggen. Soms heb je een klassieke transgender die showgirl wordt of tenminste stevig die indruk weet te wekken. Wat is het dan? Valt er inderdaad zo´n duidelijk onderscheid te maken als Bailey stelt?

De vrouw die je begeert, ben jezelf. Als klassieke transgender transformeer je je tot vrouw of wil je vrouw zijn om bij jezelf positieve emoties op te wekken. Als showgirl transformeer je je tot vrouw om bij andere mensen een emotie op te wekken. Showgirls willen aandacht, belangstelling, contact, en soms geld en liefde. Klassieke transgenders zijn op zichzelf en de eigen emoties gericht, showgirls op de reacties van de buitenwereld.

Dat heeft in de praktijk vergaande gevolgen. Klassieke transgenders zijn hun eigen relatie. Ze hebben daardoor niet een dwingende behoefte aan een seksuele relatie met iemand anders. Vrouwen van klassieke transgenders klagen erover dat hun man tijdens het vrijen meer fantaseert over zichzelf als vrouw dan dat hij gericht is op hen.

Showgirls daarentegen zien een seksuele relatie met iemand anders als het ultieme doel. Zo als klassieke transgenders druk kunnen zijn in de kast met zich verkleden en verkleed rondlopen, zo kunnen showgirls druk zijn met het leggen van contacten en het zoeken van een relatie.

Klassieke transgenders dromen over zichzelf als vrouw en zijn daar voortdurend mee bezig. Showgirls zoeken de ideale partner die bij hen past en zijn daar druk mee.

Wat gebeurt er nu, wanneer een transgender zijn eigen evenbeeld tegenkomt? Je droomt van jezelf als vrouw. Dan kom je iemand tegen die er vrijwel precies zo uitziet als jij wanneer je 'vrouw' bent. Klassieke transgenders vallen inderdaad vaak op andere (klassieke) transgenders. Op dat uiterlijk zijn ze geconditioneerd. Dat is het uiterlijk waar ze verliefd op zijn.

Of dat inderdaad tot een stabiele relatie leidt, valt te betwijfelen. Beide klassieke transgenders zijn immers al verliefd en wel op zichzelf en zijn niet fanatiek op zoek naar een relatie met iemand anders. De basis voor een echte relatie ontbreekt.

Een showgirl trekt normaal heteroseksuele mannen aan. Ik denk dat dat de juiste omschrijving is. Die zien er dus totaal anders uit dan de showgirl zelf en spelen automatisch de rol van 'jagende' man. Over showgirls die vrouwen aantrekken, weten we weinig met zekerheid. Op basis van het kleine aantal gevallen dat ik ken, zijn het vaak knappe, zelfstandige, intelligente, zelfbewuste vrouwen die op showgirls vallen. Vermoedelijk treedt er in dit soort gevallen dus iets van rolwisseling op.

Showgirls gaan dus normaal relaties aan met mensen die er totaal anders uitzien dan zijzelf of die in ieder geval een andere rol spelen dan zijzelf. Klassieke transgenders vallen daarentegen vooral op zichzelf of op een andere transgender die er overeenkomstig uitziet.

Halve showgirls

In de keurige wereld van Bailey bestaat geen twijfel en bestaan geen tussengevallen. In de echte wereld wel. Ik kom twee prachtige showgirls tegen, afgaande op het uiterlijk.

Maar zijn het echt showgirls? Ze hebben veel werk gemaakt van hun uiterlijk en met succes. Afgaande op dat uiterlijk zijn het onmiskenbaar showgirls. Maar ze gaan slechts beperkt uit. In ieder geval niet naar kroegen, bars, disco's en dergelijke. Ze zijn ook niet echt uit de kast. Aan hun uiterlijk kun je zien dat ze belangrijk vinden, hoe ze overkomen. Showgirls dus. Maar deze showgirls vallen vooral op andere showgirls en daarmee dus vermoedelijk ook op zichzelf.

Het interessante is dus dat in dit geval het uiterlijk kennelijk sociaal aangepast en geoptimaliseerd is, maar het eigen uiterlijk nog steeds opwindend wordt gevonden. Volgens het criterium hiervoor zijn dit dus (nog) klassieke transgenders, maar tegelijkertijd neemt men niet langer genoegen met zichzelf, maar zoekt men actief een (tijdelijke) partner.

Ik denk dat deze halve showgirls wel heel duidelijk laten zien, hoe glijdend het allemaal is. Hun bestaan vormt ook een ondersteuning voor een leermodel. Zodra deze halve showgirls wat meer zelfvertrouwen krijgen, is het nog maar een kleine stap om op de toenaderingspogingen van gewone mannen en vrouwen in te gaan. En is in dat geval die klassieke travestie nog wel interessant genoeg?

Showgirl-problemen

Showgirls durven dus op te vallen en zich te laten zien, dit in tegenstelling tot de meeste klassieke transgenders die op straat vooral proberen niet op te vallen. Maar er zijn ook een heel stel punten waarop showgirls negatiever scoren.

1. Allereerst heb je voor klassieke transgenders allerhande soorten clubs die als sociaal vangnet fungeren. Voor showgirls heb je dat niet op die manier. Showgirls zijn op zichzelf en op hun contacten met de buitenwereld en eventueel andere showgirls aangewezen, maar ze hebben niet echt hun eigen clubjes. Soms zijn ze lid van het C.O.C., maar in feite is dat niet echt gericht op transgender-problemen. Natuurlijk kunnen ze ook terecht op de T&T-bijeenkomsten, maar vaak doen ze dat niet of hebben ze het idee dat ze daar weinig te zoeken hebben. Forums op internet als travestie.org hebben vaak weinig op met showgirl-transgenders omdat die de verkeerde opmerkingen maken, een andere kijk op veel zaken hebben en qua aantal sterk in de minderheid zijn.

2. Showgirls krijgen doordat ze vaak vrij openlijk en al jong de vrouwenrol spelen, al snel te maken met een 'gebrek aan acceptatie'. Als klassieke transgender zit je normaal in de kast. Dat is misschien lastig, maar daardoor speel je in de buitenwereld de rol van normale hetero-man en heb je niet te maken met negatieve sociale consequenties. Voor klassieke transgenders betekent dat een goede baan, een mooi huis, een vrouw en vaak kinderen. In materieel opzicht hebben klassieke transgenders vaak niets te klagen. Voor showgirls ligt dat moeilijker. Als showgirl moet je zelf de kost verdienen, terwijl veel banen voor je gesloten zijn omdat mensen je zien als afwijkend, waardoor je vaak niet geaccepteerd wordt en mensen gemakkelijk hun slechtste kanten tonen.

3. Een derde probleem voor showgirls is dat wat travestie en het over jezelf denken als vrouw zo leuk en positief maakt voor klassieke transgenders, voor showgirls niet bestaat of is weggevallen. Je als vrouw verkleden is voor een showgirl geen ontspanning en niet opwindend, maar werk of sociale noodzaak. Het hoort er nu eenmaal bij. Ook die verliefdheid op jezelf die je als klassieke transgender vaak hebt, heb je als showgirl (niet meer). Het past niet, het botst met je showgirl-zijn. Als showgirl zijn leuk is, komt dat door de sociale effecten. Maar die sociale effecten geven ook problemen vooral op sociaal gebied. Showgirls wijken af van de norm, worden gezien als afwijkend en hebben voor de meeste mensen een lage sociale status. Dat betekent dat showgirls veel vaker dan normaal te maken krijgen met geweld, discriminatie, uitsluiting en andere negatieve sociale consequenties.

Door de voortdurende confrontatie met de buitenwereld ontwikkelen showgirls een bepaalde hardheid. Een Braziliaanse showgirl: ´Als iemand een vinger naar ons uitsteekt, slaan we ´m in elkaar' en 'Je moet sterk in je schoenen staan om dit leven te kunnen leiden.' Een andere showgirl, al wat ouder en Nederlands, zei het zo tegen me: ´Ik laat niet met me sollen.´ Vermoedelijk door die bijna agressieve hardheid speelden showgirls bij de ´Stonewall Riots´ (het begin van de homo-emancipatie in de VS) een belangrijke rol.

4. Een vierde probleem voor showgirls zijn de moeizame relaties. Een belangrijk verschilpunt met klassieke transgenders is dat showgirls fanatiek op zoek zijn naar een relatie met iemand anders. Als showgirl neem je in beginsel geen genoegen met een relatie waarbij jezelf de ander bent. Dat is niet nodig, er zijn immers genoeg anderen die graag een relatie met je willen,.... lijkt het.

Vooral heteroseksuele mannen vallen op showgirls. Doordat showgirls er behoorlijk overtuigend uit kunnen zien als vrouw, hebben homoseksuele mannen nooit belangstelling. Showgirls leren daardoor al jong dat heteroseksuele mannen hun aandacht, liefde, belangstelling, cadeautjes en geld kunnen leveren. Heteroseksuele mannen zijn echter erg statusgevoelig, omdat status voor hen gerelateerd is aan vrouwen en seks. Openlijk een relatie aangaan en onderhouden met een showgirl ligt daardoor moeilijk. Showgirls blijven daardoor uiteindelijk toch vaak alleen.

5. Als showgirl presenteer je jezelf aan de buitenwereld in een vrouwelijke verschijning. Dat betekent dat de showgirl met andere vrouwen vergeleken wordt. Voor een man is dat een uit-wedstrijd. In de praktijk is het voor showgirls moeilijk of ondoenlijk om er altijd tip top uit te zien. Echte vrouwen besteden vaak al behoorlijk veel tijd aan hun uiterlijk, maar als showgirl ben je -- om in de buurt te komen -- een veelvoud van die tijd kwijt. Dat betekent dat je of voortdurend ontzettend hard aan je uiterlijk moet werken en dan nog tijd tekort komt, of dat je slechts soms --als het echt nodig is -- je showgirl-uiterlijk toont en de rest van de tijd niet al te moeilijk doet. De kosten qua tijd van het instand houden van het uiterlijk zijn hoog.

Wanneer je de problemen van uit de kast gekomen showgirls overziet, gaat het vooral om gebrek aan acceptatie, gebrek aan veiligheid, het vinden van werk en het vinden van inkomsten. Daarna speelt de zoektocht naar een stabiele relatie, terwijl het bijna niet te doen valt om er steeds optimaal uit te zien.

Problemen van klassieke transgenders

Nu idealiseer ik misschien het leven van klassieke transgenders wat. Klassieke transgenders die in de kast zitten, hebben natuurlijk ook hun problemen.

1. Allereerst zit je met de voortdurende angst en kans op ontdekking. Je bent net verkleed en dan staat een collega of je baas voor de deur. Of je dochter. Of je vrouw komt onverwachts thuis. Dat geeft allemaal veel stress.
2. Verder voelen klassieke transgenders zich vaak schuldig. Wat ze doen mag eigenlijk niet, hebben ze als idee, het moet stiekem. Ze voelen zich minderwaardig. Vaak duurt het heel lang voordat je als klassieke transgender die travestie of die wens om vrouw te zijn, kunt accepteren van jezelf.
3. Wanneer de vrouw erachter komt, betekent dat soms het einde van de relatie. Als het niet het einde van de relatie betekent, kan de positie van de man binnen de relatie er door aangetast worden: hij telt niet meer volledig mee. Hij is een probleem.
4. Heel vaak hebben klassieke transgenders ook te weinig gelegenheid tot omkleden en tot vrouw zijn, vinden ze zelf. Mijn ervaring is dat je als showgirl daar uiteindelijk nog veel minder gelegenheid voor hebt, maar je zit dan in een situatie dat je je daar niet meer druk over kunt maken. In feite is dat dus vooral een idee, maar zo ervaart de klassieke transgender het wel en daar gaat het uiteindelijk om.
5. Het grootste probleem van klassieke transgenders is echter dat je dolgraag voortdurend die vrouw zou willen zijn. Het is die verliefdheid op jezelf. Er is maar één manier om het geluk te vinden en dat is voortdurend die vrouw zijn. Als het behoorlijk uit de hand loopt, kun je de hele dag nog maar aan één ding denken. Maar als je tot over je oren op iemand verliefd bent en als die ander tegelijkertijd ook vaak onbereikbaar ver af is, voor je idee, ben je niet meer gelukkig. Het geluk is daar waar zij is. Je wilt naar haar toe. Je moet naar haar toe. Je wilt steeds bij haar zijn. Die onmogelijke liefde is de zwaarste last, die de klassieke transgender, met zich mee moet sjouwen.

Als je deze problemen van klassieke transgenders overziet, zijn het vrijwel allemaal emotionele problemen. Men heeft de stress van het geheim, men voelt zich schuldig over de travestie, men wil dolgraag vaker vrouw zijn en men wil/moet beslist die vrouw worden. Aan de ene kant geeft het klassieke transgender zijn negatieve emoties, aan de andere kant geeft het sterk positieve emoties. Tegelijkertijd hebben klassieke transgenders het in materieel opzicht vaak prima voor elkaar.

Showgirls zijn vrouw in de buitenwereld, zoeken een relatie in die buitenwereld en proberen in die buitenwereld te overleven en hebben daar hun handen vol aan. Klassieke transgenders zijn man in de buitenwereld, maar zijn en voelen zich in de binnenwereld vrouw. Waar klassieke transgenders het moeilijk mee hebben, is het emotionele conflict tussen dat leven in binnen- en buitenwereld. Als je gewoon als vrouw kon leven in die buitenwereld net zo als je in de binnenwereld deed, zou het ideaal zijn.

Van binnenwereld naar buitenwereld

Beide groepen hebben dus hun problemen. Maar beide groepen hebben ook hun voordelen. Showgirls hebben het voordeel van hun vrouwelijke uiterlijk dat eventueel al een royaal inkomen kan opleveren. Klassieke transgenders hebben het voordeel van hun geheime relatie die opwindend en ontspannend is.

Wat gebeurt er nu wanneer die wens om voortdurend vrouw te zijn, zo sterk wordt, dat de klassieke transgender zich tenslotte laat transformeren en uit de kast komt.

1. Vaak hebben klassieke transgenders een probleem met hun uiterlijk. De transitie verandert daar in beginsel niet veel aan. Men heeft vaak ook verkeerde kleed-gewoonten. Men voelt zich wel vrouw, maar men komt niet echt over als vrouw. Dat betekent dat het normaal functioneren daardoor lastiger gaat. Men heeft de handicap van het in sociaal opzicht niet-optimale uiterlijk. Klassieke transgenders zien dat echter niet als probleem. Zij zijn vertrouwd met dat uiterlijk en hebben daar positieve emoties bij. Ze weten ook niet goed hoe ze dat uiterlijk moeten aanpassen en verder hebben ze geen zin om hun uiterlijk aan te passen. Ze voelen zich daar als het ware goed bij en de buitenwereld moet dat maar accepteren. De buitenwereld reageert natuurlijk wel op dat uiterlijk, maar omdat dat uiterlijk vrij constant is, merkt de klassieke transgenders het tenslotte niet meer. Het is iets dat hoort bij hoe de buitenwereld nu eenmaal reageert.

2. Klassieke transgenders worden nu voor het eerst openlijk geconfronteerd met ´gebrek aan sociale acceptatie´. Showgirls kennen dat ook, maar zijn daarmee opgegroeid. Ze waren nog jong toen ze uit de kast kwamen en hebben geleerd zich in te stellen op een gebrek aan acceptatie. Klassieke transgenders zijn opgegroeid in de veilige kast en zijn eerst niet echt voorbereid op de afwijzende reacties die ze tegenkomen en het gebrek aan acceptatie dat tenslotte duidelijk wordt. Men reageert met boosheid, agressie. Men voelt zich niet geaccepteerd en men kan reageren met depressieve gedachten of erger.

3. Doordat men uit de kast is gekomen, valt de stress en het schuldgevoed over het transgender-zijn weg. In plaats daarvan voelt men zichzelf nu 'vrouw'. Voor klassieke transgenders is dat een positief iets. De negatieve emoties van stress en schuld zijn vervangen door de positieve emotie dat men 'vrouw' is.

Men is vermoedelijk vaak druk bezig met zichzelf en de rest van de wereld te overtuigen dat men in feite ´vrouw´ is. Omdat normaal het label ´vrouw´ wordt toegekend op basis van het uiterlijk en het uiterlijk in dit opzicht vaak niet overtuigend is, overtuigt men uiteindelijk vooral zichzelf. Klassieke transgenders zien dat echter niet als een probleem omdat ze door hun jarenlange verblijf in de kast geleerd hebben zichzelf als het belangrijkste publiek te zien en de eigen emoties als het belangrijkste doel.

4. Voor showgirls is het opwindende en ontspannende effect van de vrouwenrol al jong weggevallen. Hetzelfde treedt nu geleidelijk op bij de uit de kast gekomen klassieke transgenders. Doordat de klassieke transgender een veel langere periode heeft doorgemaakt waarin die vrouwenrol wel sterk positief werkte, duurt het een lange tijd voordat de positieve gevoelens die aan het ´vrouw´ zijn gekoppeld zitten, afnemen.

5. De showgirl is fanatiek op zoek naar een relatie en ervaart daarbij vaak grote problemen, maar is daardoor ook sterk gericht op het leggen van contacten. Maar voor de uit de kast gekomen klassieke transgender speelt dat relatieprobleem niet omdat men zelf de relatie is. De keerzijde daarvan is dat de uit de kast gekomen klassieke transgender soms vereenzaamt ook al doordat het uiterlijk het leggen van contacten vaak bemoeilijkt.

6. De relaties worden gezuiverd. Mensen die het niet te accepteren vinden, vallen af als partner, als werkgever, als kennis of als vriend. Daar tegenover staat natuurlijk het verlies van die partner, werkgever, kennis of vriend. Showgirls hebben dit ook meegemaakt, maar op een veel jongere leeftijd. Het voordeel van de oudere leeftijd kan zijn dat men al een vrouw heeft, die haar partner niet wil opgeven. Maar het omgekeerde -- scheiding -- komt vermoedelijk minstens zo vaak voor.

De problemen van uit de kast gekomen klassieke transgenders overziend, gaat het om een probleem met het uiterlijk en een probleem met de sociale acceptatie. Klassieke transgenders zien het eerste punt echter niet als een probleem en kunnen omdat ze zichzelf zien als 'vrouw' ook moeilijk toegeven dat de buitenwereld dat niet altijd doet.

Gemiddeld een 10 jaar na de transitie stijgt het overlijdensrisico ten opzichte van een vergelijkingsgroep drastisch. Door twee onderzoeks-uitkomsten te combineren, kwam ik zelf tot meer dan een verdubbeling van het overlijdensrisico voor de periode van gemiddeld 9 tot 15 jaar na de transitie. De belangrijkste oorzaken: zelfmoord en hart- en vaatziekten. Volgens de VU en niet ondersteund door enig onderzoek, zouden die hart- en vaatziekten het gevolg zijn van een vrouwelijk hormoonpreparaat dat al 20 jaar niet meer wordt voorgeschreven. Dit lijkt echter niet echt waarschijnlijk. Vermoedelijk worden de zelfmoorden en de hart- en vaatziekten veroorzaakt door psychosociale stress. Iets waarvan we denken te weten dat het bij transgenders die uit de kast zijn een belangrijke rol speelt en waarvan we verder weten dat het inderdaad een sterk verband heeft met hart- en vaatziekten.

Samenvatting

Showgirls zijn (af en toe) vrouw in de buitenwereld, zoeken een relatie in die buitenwereld en proberen in die buitenwereld te overleven en hebben daar hun handen vol aan. Showgirls ontwikkelen een bepaalde hardheid, maar hebben die hardheid ook nodig in de strijd om te overleven. Op basis van wat er bekend is, leiden showgirls in vrijwel iedere cultuur een moeilijk en vaak marginaal bestaan.

Klassieke transgenders in de kast, zijn man in de buitenwereld en hebben het daardoor materieel vaak goed, maar ervaren een groot emotioneel conflict: konden ze maar voortdurend vrouw zijn.

Klassieke transgenders die tenslotte besluiten tot een transitie, ervaren dat in eerste instantie als een grote bevrijding, maar krijgen ook te maken met het probleem van het uiterlijk, met een gebrek aan sociale acceptatie en hebben tenslotte een aanzienlijk grotere kans te overlijden dan voor hun leeftijd normaal is.

Kortom, klassieke transgenders zijn ingesteld op een leven in de binnenwereld en showgirls op een leven in de buitenwereld. De klassieke transgenders waarvoor de binnenwereld tenslotte te benauwd wordt, moeten daar uiteindelijk vaak een hoge prijs voor betalen.

Daarmee wil ik niet zeggen dat showgirls en klassieke trangenders die in de kast blijven geen hoge prijs betalen. Ik noemde al de hardheid van showgirls die ze ontwikkelen om te overleven. Een ander punt dat ik vaak tegengekomen ben bij showgirls is een bepaalde triestheid. Showgirls zijn gericht op de reacties van andere mensen, maar voor die mensen is de showgirl uiteindelijk een minderwaardig wezen. Klassieke transgenders die in de kast blijven, spelen hun leven lang een rol waar ze ongelukkig mee zijn. Maar het verschil is dat beide groepen geen transitie op latere leeftijd doormaken naar de andere wereld. Ze kunnen oud worden in de wereld waarin ze hebben leren overleven.

Transgender-emancipatie: Moeten transgenders zichtbaarder worden?

2009-12-12T00:46:00.040+01:00

Transgender zijn

Man of vrouw? Vroeger had ik geantwoord dat ik 'man' was. Ik had en heb immers een mannelijk lichaam. Tegenwoordig antwoord ik op die vraag soms: 'transgender'. De reden om dat te zeggen, is dat ik me een enkele keer vrouwelijk of zelfs helemaal als vrouw kleed. Het is geen kwestie van me vrouw voelen of zo, nee, het is voor mij puur een kwestie van kleden. Persoonlijk heb ik het nooit zo'n punt gevonden. Ik vond het leuk en grappig man te zijn en wat vrouwelijk of eventueel zelfs helemaal als vrouw over te komen. Ik dacht ook dat je best man en vader zou moeten kunnen zijn, ook al kleedde je je misschien soms wat vrouwelijk. We hebben in Nederland toch al lang niet meer wettelijke normen voor mannen- en vrouwenkleding?

Dat dacht ik een dertig jaar geleden. Nu -- ongeveer dertig jaar later -- denk ik dat het simpele feit, dat ik me soms vrouwelijk kleed, voor mensen soms een belangrijk verschil maakt. Ik wil misschien 'man' zijn op mijn manier, maar in hun opvatting ben ik geen normale, echte man. Tegelijkertijd ben ik natuurlijk ook geen vrouw. Ik ben kortom geen 'echte' man en geen 'echte' vrouw, maar iets vreemds, iets daar tussenin. Daar waar eigenlijk niets zou moeten zijn. Een soort afwijking van wat volgens onze culturele normen een man zou moeten zijn. Ik ben kortom 'transgender', hoewel veel mensen dat woord amper kennen.

Het woord 'transgender' geeft in mijn geval het probleem ook goed aan. Biologisch gezien ben ik gewoon man en is er geen enkel probleem. Maar qua 'gender', de manier waarop we de mannenrol cultureel invullen, wijk ik af doordat ik me -- in de opvatting van onze cultuur -- soms vrouwelijk kleed. Qua gender kleed ik me dan even als vrouw. Ik ben dus van de ene gender (mannenrol) in dat geval even naar de andere gender (vrouwenrol) gegaan. Echt transgender dus.

Het heeft lang geduurd voordat ik kon toegeven dat dat voor veel mensen een belangrijk punt, een afwijking was. In mijn idee was het niet iets om je echt druk over te maken en ik ging er vanuit dat andere 'normale' mensen daar net zo over zouden denken. Dat het zo lang duurde, voordat ik dat kon toegeven, kwam doordat ik het als een positief punt zag. Ik kon iets dat gewone mannen niet gegeven was.

Negatieve reacties wilde ik daardoor niet zien. En als ik ze wel zag, schreef ik ze gewoon toe aan iets anders. Het was volstrekt onmogelijk dat zo iets simpels als je uiterlijk voor normale, weldenkende mensen een serieus punt zou kunnen vormen.

Ik denk dat je als man met een passie voor vrouwenkleding in de eerste plaats niet kunt accepteren dat je travestiet bent. 'Travestiet' is een beladen woord en je bent alles, maar dat niet. Je vindt het toevallig leuk vrouwenkleren te dragen. Wanneer je tenslotte voor jezelf en anderen kunt toegeven 'travestiet' te zijn, ga je het voorstellen als iets dat er eigenlijk niet echt toe doet. Het is eigenlijk volstrekt onbelangrijk. Tenminste zo ging het mij.

Vervolgens moet je uit de kast komen. Bij mij gebeurde dat door omstandigheden in feite al rond mijn twintigste. Nadat je uit de kast bent gekomen, moet je uit de kast blijven. Na mijn studententijd kroop ik echter weer in die veilige kast. Wat had ik in die boze buitenwereld te zoeken? Ik deed mijn travestie-verleden dat vrij algemeen bekend was, af als een soort jeugdzonde.

Omdat je opnieuw in de kast leeft, ga je er vanuit dat niemand het weet. Alles wat er gebeurt kan dus door van alles komen, maar niet door dat ene.

Maar in feite is er na het uit de kast komen, geen weg terug. Te veel mensen weten het doordat ze het gehoord hebben. En je merkt tenslotte dat er geruchten de ronde doen.

Nadat ik tenslotte opnieuw uit de kast gekomen was, leef je eerst in een soort roes. Een last is van je af gevallen. Het leven lacht je weer toe. Dan komen de problemen. Eerst wil je ze niet zien. Daarna wil je ze niet koppelen aan je travestie.

Ik denk dat je pas weet wat het is om transgender te zijn, een jaar of tien nadat je volledig uit de kast bent gekomen en toch volop hebt meegedaan aan het normale leven. Dus zaken als: werk, relatie, kinderen. In ieder geval dat soort dingen. Dus alle tijd dat je transgender bent, maar zonder werk zit, zonder kinderen bent, zonder relatie zit, krijg je geen goed beeld van wat het betekent transgender te zijn. Transgender zijn en dan wegkruipen in een veilige omgeving is begrijpelijk, maar op die manier kom je er nooit echt achter. Je moet met beide voeten in de modder staan.

Ik denk ook dat je jezelf moet accepteren als transgender of als travestiet of als transseksueel. Wanneer je jezelf hardnekkig ziet als 'vrouw' of als 'man' ben je niet in staat te zien dat je maatschappelijke status als transgender problemen kan geven. In je eigen optiek ben je immers normaal 'man' of 'vrouw' en niet 'transgender' en dat betekent dat je eventuele problemen nooit zult koppelen aan dat transgender zijn. Pas wanneer je kunt erkennen dat je tot een maatschappelijke categorie behoort, waar niemand bij wil horen, accepteer je jezelf als lid van die categorie.

Dus jezelf accepteren als transgender, volledig uit de kast komen en blijven, de confrontatie met de echte wereld aangaan en het een jaar of tien volhouden, voordat je echt kunt inschatten wat het betekent -- in jouw unieke geval -- om transgender te zijn. En zelfs dan geldt nog steeds: resultaten behaald in het verleden vormen geen garantie voor de toekomst.

Reacties op transgenders

Hoe reageert de echte wereld op transgenders? Op 20 november was er in Utrecht de Nederlandse herdenking van Transgender Day of Remembrance 2009. Volgens een filmpje op YouTube waren er op 22 oktober 95 transgenders en/of hun partners vermoord in 2009. Volgens het mondelinge verslag van Monica van Transgender Netwerk Nederland waren dat er op 20 november al meer dan 120.

De meeste vermoorde transgenders komen nooit op die lijst, denk ik. De familie zit er niet op te wachten. De politie heeft er geen belang bij. De weinige vrienden en kennissen weten vaak niet eens van het bestaan van die lijst. In veel landen heeft men maar beperkt toegang tot internet of is men daar amper mee vertrouwd. Die lijst is dus vermoedelijk maar het topje van de ijsberg.

Vaak is het in veel landen de familie zelf die de moord voltrekt. Dat is beter dan dat de hele familie in het verderf wordt gestort, denkt men. Voor de betrokken transgenders is dat extra zuur, lijkt me. Je wordt vermoord door de mensen die je het naast staan. Maar ook dat is iets dat helaas bij het transgender-zijn hoort. In landen als Irak worden op systematische wijze transgenders (vrouwelijke 'homo's') opgespoord, vervolgd en vermoord.

Zo erg kan het toch niet zijn? Daar misschien, maar Nederland is gelukkig anders. Natuurlijk is Nederland anders, maar de basis-emotie niet. Dat transgenders dat soms moeilijk vinden te accepteren, komt omdat bijna alle Nederlandse transgenders opgegroeid zijn in de veilige kast. Ze doen het thuis met de gordijnen dicht of ze dromen erover onder de dekens. Prima, maar denk niet dat als je de straat op gaat en als transgender alles wil doen wat een normaal mens doet, ieder ander mens ALTIJD net zo begrijpend zal zijn. Als één op de duizend mannen er serieus aanstoot aanneemt en ik denk dat dat een veel te lage schatting is en dat omzet in enigerlei actie, heb je als transgender of geen leven meer of een heel problematisch leven. Bovendien zijn het echt niet alleen mannen die op allerhande subtiele manieren ellende kunnen veroorzaken. Vrouwen zijn in dit verband misschien nog wel gevaarlijker, hoewel er meer vrouwen zijn die het niet zo'n probleem vinden dan mannen.

Een bio-vrouw vertelde me dat ze stukjes schrijft voor een tijdschrift over transgenders. Toen een vriendin toevallig op haar monitor keek en zag dat ze werkte aan een interview met een transgender, was dat het einde van het onderlinge contact. Dus ook al ben je zelf gewoon vrouw en op geen enkele manier transgender, het feit dat je erover schrijft is voor sommige mensen al te veel. De vriendin heeft als het ware gedacht: Wie met pek omgaat, raakt er mee besmeurd. Ik zou dit voorval hier niet aanhalen als het voor mij niet zo herkenbaar was en als ik niet meer van dit soort verhalen had gehoord.

Studenten die onderzoek moeten doen, zoeken een onderwerp. Bij het onderwerp 'transgenders' haakt men echter af en kiest men liever een 'veilig' onderwerp dat minder beladen is. Voor officieel onderzoek naar transgenders is het beeld hetzelfde. Dat bestaat namelijk niet. Voorzover er serieus onderzoek gedaan wordt op dit gebied gebeurt dat door transgenders vrijwel altijd in eigen tijd en voor eigen rekening.

Laat ik het voorgaande samenvatten met de voorzichtige conclusie dat je als transgender te maken kunt krijgen met negatieve sociale consequenties zodra bekend raakt dat je transgender bent.

Oorzaken

Waarom dat zo is, is bij mijn weten niet precies bekend. Hoewel er wel duidelijke verschillen zijn tussen culturen, schijnen transgenders het in vrijwel iedere cultuur moeilijk te hebben. Een simpele verklaring zou kunnen zijn, dat wij mensen de wereld willen verdelen in 'mannen' en 'vrouwen' en dat transgenders daar niet goed in passen. En iets dat niet past, is vervelend en lastig.

Een andere verklaring zou kunnen dat transgenders een belangrijke maatschappelijke norm overtreden. Mannen moeten eruit zien als mannen en vrouwen moet vrouw zijn. Iemand die zich van die norm niets aantrekt, overtreedt dan een belangrijke norm en mag en moet tot de orde geroepen worden.

Nog weer een andere verklaring is dat transgenders qua uiterlijk een klein beetje afwijken van wat wij normaal vinden en dat we juist in dat soort gevallen heel sterk en heel emotioneel reageren en die persoon eng vinden en mijden. Want iemand die iets afwijkt, kan ziek zijn of tot een andere groep dan onze eigen behoren. In ieder geval is dit effect voor mensachtige robots aangetoond. Als de robot te veel op een mens gaat lijken, vinden we het niet meer leuk, maar doodeng.

Maar voor showgirls (showtravestieten) gaat die verklaring niet op, want mensen ervaren hun uiterlijk over het algemeen als positief en toch krijgen ook zij te maken met negatieve reacties.

Transgender-emancipatie

Wordt het niet tijd dat transgenders emanciperen en voor hun rechten opkomen en dat er iets gedaan wordt aan het gebrek aan acceptatie? Op zaterdag, 5 december, zond de regionale TV Friesland een kringgesprek uit in het programma Sneons over het onderwerp: Mannen in vrouwenkleren. Jeanine van de Transgendergroep Groningen en tegelijk ook voorzitter van de Landelijke Kontaktgroep Travestie en Transseksualiteit (LKG T&T) was daarbij aanwezig en stelde: "Het ontbreekt transgenders aan zichtbaarheid en rolmodellen."

Transgenders in het tv-programma Sneons.

De minimaal 240.000 Nederlandse mannen die (klassiek) transgender zijn, zoals we uit bevolkingsonderzoek weten, zie je namelijk nooit. Ze zitten nog in de kast. Ze laten zich liever niet zien uit vrees voor problemen en negatieve gevolgen. Maar als je je in een democratie niet laat zien, ben je er ook niet. En verder blijft iedereen transgenders daardoor maar vreemd vinden omdat je ze nooit of bijna nooit ziet. Kortom: transgenders moeten uit de kast, vindt Jeanine.

-----------------------------------------------------------------------------------
De aankondiging van het programma op de website van Sneons

Sneons -- 5 december 2009 om 18:20

Deze week in Sneons: mannen in jurken.

Het is al lastig lopen op pumps, maar helemaal als er een zwaar geheim meegedragen wordt. Zo’n 5% van de samenleving is transgender. Dat betekent dat ze zich niet helemaal man of helemaal vrouw voelen, maar beide. Een combinatie van verschillende chromosomen zorgt daarvoor.

Voor vrouwen is het niet moeilijk om een spijkerbroek en een jasje aan te trekken, maar de mannen is dat een heel ander verhaal. Want in een jurk met pumps aan en lippenstift op de weg op? Dat doen de meesten niet. Helemaal niet als je in een klein dorp woont, of in een provincie waar ‘gewoon doen’ de norm is. Maar transgender wegstoppen kan veel ellende geven.

Hoe zitten transgenders in elkaar, wat voor problemen hebben ze en wat is er nodig om zichzelf te kunnen zijn? Kijk op 5 december naar Sneons en laat u op sinterklaasavond bijpraten over die andere mannen in een jurk.

Gasten
- Marga Claus, schrijfster van het boek Bollman en Bollman
- Arnold Helmantel, voorlichter bij Tûmba
- Jeanine, travestiet en gastvrouw van Transgendervereniging Nederland voor Fryslân
- Anne Russchen, transgender, iedere dag vrouw, maar is niet geopereerd
------------------------------------------------------------------------------------

Jezelf accepteren

Voordat je uit de kast kunt komen, moet je jezelf eerst accepteren als lid van die groep waar niemand bij wil horen. Zo lang je alleen zegt: 'Ik ben man' en niets zegt over dat graag dragen van dameskleding of het graag spelen van de vrouwenrol, ontken je in feite het probleem en kun je daardoor niet echt uit de kast komen. Vergelijk het met een homo die alleen zegt 'man' te zijn, zonder dat hij iets durft te vertellen over dat vrijen met andere mannen.

Ook wanneer je zo volledig mogelijk vrouw wilt zijn, maar je mannelijke afkomst ontkent of negeert, speelt hetzelfde probleem. Een transvrouw die zegt 'echt vrouw' te zijn, accepteert zichzelf niet voor wat ze werkelijk is.

Zo zijn er mannen die zich volledig verkleden als vrouw, maar vervolgens stellen: 'Luister eens, ik ben echt geen travestiet hoor, maar gewoon man.' Ze kunnen op dat moment nog niet erkennen dat ze door hun manier van kleden in maatschappelijke zin afwijken.

Natuurlijk gaat het niet om dat specifieke woord 'travestiet'. Als je zegt dat je 'transseksueel' bent of 'transgender' lijkt dat me ook vrij duidelijk. Maar wanneer je zegt gewoon man te zijn die toevallig wel eens vrouwenkleren draagt, druk je het wel heel voorzichtig uit. Andere mensen labelen je dan als 'travestiet', terwijl jezelf dat woord niet in de mond durft te nemen en nog niet zover bent dat je dat tegenover anderen durft toe te geven.

De term 'man-in-rok' vind ik in dit verband een twijfelgeval. Je noemt jezelf dan in feite gewoon een man-in-rok. Met andere woorden: niets om je druk over te maken. Toevallig een man die een rok draagt. Maar hoe noemen andere mensen je? Ik denk dat de term 'travestiet' ook wel eens valt. Je kiest dus zelf een neutrale formulering, terwijl andere mensen een geladen woord voor je gebruiken. In feite durf je of wil je dus niet zeggen dat je 'travestiet' bent, omdat jezelf nog niet zo ver bent.

Ook wanneer je op de sites van mannen in rok gaat kijken, zie je dat er voor die mannen een zwaar taboe ligt op het dragen van een rok, terwijl ze er tegelijkertijd positieve emoties bij hebben. Dat is typerend voor klassieke travestie en iets heel anders dan een man die vanwege puur modische redenen een rok draagt.

Maar ook een man die om puur modische redenen een rok draagt, kan daar in onze cultuur op aangekeken worden. Waarom draagt hij een rok? Is hij travestiet?

Bovendien ligt het dragen van een rok uit puur modische redenen, heel dicht aan tegen showtravestie. Je probeert een bepaalde vrouwelijke indruk te wekken bij je publiek. En ook mannen die om puur modische redenen een rok dragen, vinden het moeilijk toe te geven dat ze in onze cultuur aan travestie doen. Zij zullen zeggen dat ze alleen vooruitstrevende, mode-bewuste mannen zijn.

Ook (M-V) transseksuelen hebben nogal een mooi verhaal. Je wilt graag zo veel mogelijk vrouw zijn en je identificeert je met die vrouwenrol. Tot dat punt is alles duidelijk, lijkt me, en is er geen probleem. Maar vervolgens krijgen we het verhaal dat men voelt vrouw te zijn, terwijl voorzover we weten, mensen daar geen apart zintuig voor hebben. Je krijgt dan de constructie dat men eigenlijk vrouw is, maar dat het lichaam mannelijk is en dat lichaam moet dan dus nog even aangepast. Waarom niet eerlijk en ronduit stellen dat je de vrouwenrol veel opwindender en bevredigender vindt dan de mannenrol en daarom kiest om zoveel mogelijk als vrouw te leven?

Zo weten biologische mannen die zich vrouw voelen ook nog uit te leggen waarom ze geen travestiet zijn. Ze zijn in feite vrouw, zitten in een verkeerd lichaam en het is dus volstrekt logisch dat ze vrouwenkleren dragen.

Waarom is het zo moeilijk van jezelf te accepteren dat je travestiet of transgender bent? De verklaring ligt voor de hand. Zodra bekend raakt dat je travestiet, transgender of man bent, die graag vrouw wil worden, val je van je voetstuk in een diep gat. In het ergste geval loopt je leven gevaar. In minder erge gevallen kan het je je baan kosten, je vrouw, de relatie met je kinderen of je vrienden.

Zichtbaar en uit de kast zijn

Zichtbaar zijn en uit de kast zijn vallen niet altijd samen. Zo kun je heel zichtbaar zijn in een tv-programma zonder dat je je echte naaam gebruikt. Andere M-V transgenders gaan als vrouw op vakantie, terwijl het op het werk niet bekend is dat ze transgender zijn.

Ook het omgekeerde kan gebeuren. Je hebt een geslachts-aanpassende behandeling ondergaan, de mensen in je naaste omgeving weten dat je transgender bent, je doet je werk, je doet je boodschappen, maar je probeert niet onnodig op te vallen en je hebt ook weinig behoefte aan uitgaan. Je bent wel uit de kast, maar niet erg zichtbaar.

Stand van zaken

Hoe staat het met de zelf-acceptatie, de zichtbaarheid en het uit de kast zijn van transgenders? Ik probeer dit eerst na te gaan voor de klassieke transgenders, de transgenders die opgegroeid zijn in de kast met de gordijnen dicht.

1. Klassieke transgenders die nog in de kast zitten. Dit is veruit de grootste groep en omvat vermoedelijk meer dan 99% van alle klassieke transgenders.

Dit zijn mannen die zich verkleden en zich vrouw voelen in de beslotenheid. Vaak thuis met de gordijnen dicht, soms wanneer men op een hotelkamer is, soms door een T&T-bijeenkomst te bezoeken. Soms is de eigen vrouw tientallen jaren onkundig van de travestie of de vrouw-wens van haar man. Wanneer men de straat op gaat, is dat stiekem of zo dat men moeilijk herkenbaar is. Men is zich zeer bewust van het taboe dat op travestie ligt. Vaak vindt men het moeilijk zichzelf als transgender te zien en te accepteren. Vaak heeft men meerdere mislukte pogingen tot stoppen achter de rug. Als men toch overdag op straat komt, probeert men dit zo te doen dat men niet opvalt en niet gemakkelijk herkenbaar is. Deze groep is dus niet of amper zichtbaar en volledig in de kast. Wel heeft een deel zichzelf tenslotte min of meer geaccepteerd als transgender.

2. De groep klassieke M-V transgenders die een geslachtsaanpassende behandeling (GAB) hebben ondergaan. Ik heb geen recente cijfers over de grootte van deze groep kunnen vinden, maar eerder werd deze geschat op minder dan 1/13.000 van de mannelijke bevolking. Deze groep vormt dus maximaal een half procent van alle klassieke transgenders. Een eis voor toelating tot de GAB is dat men tenminste een jaar als vrouw heeft geleefd (Real Life Test). Om in aanmerking te komen voor de GAB moet men dus zichtbaar geweest zijn en uit de kast gekomen zijn. Wat dat precies inhoudt, is daarbij niet altijd duidelijk.

Deze groep ziet zichzelf vaak niet als transgender, maar als vrouw. Men probeert zoveel mogelijk als vrouw te leven, waar niets mis mee is, maar men vindt het ook moeilijk toe te geven dat men van origine en biologisch gezien man was. In feite accepteert men zichzelf dan niet als transgender.

Verder is men als transgender opgegroeid in de kast en daar lang in gebleven. Men heeft daardoor weinig behoefte om zich te laten zien of om op te vallen.

Deze kleine groep heeft dus problemen met de zelf-acceptatie, durft zich vaak niet als transgender te manifesteren en is vaak niet erg zichtbaar.

Een klein deel van deze groep durft echter wel haar geschiedenis te vertellen ('Ik ben transvrouw'), zoekt publiciteit en durft zich ook te laten zien.

3. Klassieke transgenders die zichzelf accepteren, die zichtbaar zijn en die uit de kast zijn. In eerste instantie dacht ik voor deze groep geen voorbeelden te kunnen vinden. Klassieke transgenders groeien op in de kast en wanneer ze tenslotte naar buiten treden en uit de kast komen, is dat meestal om zo volledig mogelijk als vrouw te gaan leven. Op die regel zijn maar weinig uitzonderingen. Deze groep is dus nog vrijwel leeg.

Een voorbeeld is Maarten 't Hart. Als transgender was hij zichtbaar en uit de kast, terwijl hij zichzelf identificeerde als man en als travestiet. Mogelijk heeft het omkleden en vrouw zijn doordat hij uit de kast was gekomen, geleidelijk aan een andere functie bij hem gekregen, maar dit doet niets af aan het gegeven dat hij klassiek transgender was en vervolgens zichtbaar werd en uit de kast kwam.

4. Zogenaamde 'mannen in rok' ervaren het dragen van een rok als iets dat een positief gevoel geeft. Tegelijkertijd ervaren ze een sociaal taboe: een man hoort of mag niet een rok dragen. Veel 'mannen in rok' hebben een (klassiek) travestie-verleden.

Het grootste deel van de 'mannen in rok' wil graag een rok dragen, maar durft dat niet of mag dat niet. Tegelijkertijd vindt men het moeilijk om te accepteren dat het dragen van een rok door een man nog iets is dat maatschappelijk afwijkt. Men ziet zichzelf dus niet als afwijkend, maar juist als volstrekt normaal. Men heeft dus moeite met het accepteren van het sociaal afwijkende karakter. Verder is men niet of amper zichtbaar en meestal niet uit de kast.

5. Een enkele 'man in rok' is uit de kast en zichtbaar. Accepteren dat het rok dragen maatschappelijk (nog) afwijkt, wil men in dat geval nog steeds niet of vindt men moeilijk.

6. Show-girls die zichzelf accepteren als transgender, zichtbaar zijn en uit de kast zijn. Show-girls zijn transgenders die al snel opgegroeid zijn met publiek, waardoor de vrouwelijke presentatie een sociale functie heeft gekregen. Doordat show-girls aandacht willen en gezien willen worden, zijn ze bijna automatisch zichtbaar. In ieder geval is een aantal van deze groep uit de kast en accepteert zichzelf als transgender. Hoe groot deze groep is, is niet duidelijk, maar vermoedelijk gaat het om minder dan een duizendtal. Een bekend voorbeeld is Kelly van der Veer waarvan de foto hieronder staat. Er zijn ook transgenders in deze categorie (waartoe ik ook mezelf reken) die lichamelijk niet of slechts gedeeltelijk aangepast zijn aan de vrouwenrol.

7. Show-girls die niet uit de kast zijn en zichzelf niet altijd accepteren als transgender. Een man die zich met succes omkleedt als vrouw om uit te gaan, heeft er geen belang bij om uit de kast te komen en doet dat dus vaak anoniem. Ook is hij geneigd zichzelf te zien als normale man. Ook dit is vermoedelijk een betrekkelijk kleine groep, maar harde cijfers ontbreken.

Een andere kleine groep show-girls heeft een geslachts-aanpassende behandeling ondergaan en is dermate overtuigend vrouw dat men geen belang heeft bij het vermelden van het transgender-zijn en juist volledig als vrouw door het leven probeert te gaan. Ook over de grootte van deze groep ontbreken cijfers.

8. Vrouwelijke homo's. Naast de kleine groep hiervoor van transgenders die voortdurend of af en toe in het sociale leven een vrouwenrol spelen, is er een veel grotere groep vrouwelijke mannen die zich in het sociale verkeer opmaakt en zich wat vrouwelijk kleedt en vaak homoseksueel is of daarvoor doorgaat zonder volledig een vrouwenrol te spelen. Men zou deze groep kunnen zien als een voorstadium van de echte showgirls. Sommigen uit deze groep zullen zich vermoedelijk ontwikkelen tot echte showgirls. Ook voor deze groep zijn geen cijfers over de omvang beschikbaar. Belangrijk is dat deze groep niet voldoet aan het klassieke stereotype van man en dat deze groep lijkt te groeien. Deze groep is zichtbaar en uit de kast. Vermoedelijk definieert men zichzelf vaak als 'homo' en niet als 'transgender'.

Uit de kast komen?

Is het verstandig om als (klassieke) transgender uit de kast te komen? Het leven in de kast is veilig, opwindend en ontspannend. Het leven buiten de kast is voor transgenders vaak moeilijk, niet-veilig, niet-opwindend en problematisch. Het leven in de kast lijkt misschien niet ideaal, maar is het dat in veel opzichten wel. Klassieke transgenders hebben vaak goede banen, mooie huizen, leuke vrouwen, gezonde kinderen en daarnaast nog hun geheime, opwindende en ontspannende 'hobby'.

Verder vormt het uiterlijk van de klassieke transgender zoals dat in de kast gevormd is, in het sociale verkeer buiten de kast niet altijd een aanbeveling.

De grote groep klassieke transgenders die nog in de kast zit, doet er vermoedelijk het verstandigst aan daar zo lang mogelijk in te blijven.

Conclusie

1. Klassieke transgenders zijn vrijwel volledig niet zichtbaar en niet uit de kast en hebben ook nog problemen zichzelf als transgender te accepteren.

2. Klassieke transgenders die een geslachts-aanpassende behandeling hebben ondergaan zien zichzelf bij voorkeur als vrouw in plaats van als transgender. Verder is deze groep beperkt zichtbaar en beperkt uit de kast.

3. Klassieke transgenders die zichzelf accepteren als transgender en die zichtbaar durven te zijn en die uit de kast zijn, komen (nog) vrijwel niet voor.

4. Mannen in rok durven zichzelf niet te accepteren als maatschappelijk afwijkend, zijn amper of niet zichtbaar en zijn vrijwel nooit uit de kast.

5. Een klein aantal showgirls is zichtbaar, uit de kast en accepteert zichzelf als transgender.

6. Vrouwelijke 'homo's' zijn zichtbaar, uit de kast en accepteren zichzelf als homo of als vrouwelijke man.

Als ik deze uitkomsten samenvat, lijkt het duidelijk dat de revolutie niet van de klassieke transgenders zal komen. Ze zitten in de kast en zijn daar relatief gelukkig of ze zijn uit de kast, maar voelen zich dan vrouw en hebben vaak weinig behoefte aan nadrukkelijk zichtbaar zijn.

Mannen in rok zullen ook geen revolutie veroorzaken. Ze durven niet goed uit de kast te komen, ze zijn te weinig zichtbaar en ze durven zichzelf niet te omschrijven als mannen met een afwijking. Verder worstelen ze met hun verleden van klassieke travestie.

Voor showgirls en vrouwelijke 'homo's' ligt dit allemaal anders. Ze laten zich van nature graag zien, ze durven (minstens voor een deel) uit de kast te komen en ze durven zichzelf te accepteren als 'transgender' of als 'homo'. Verder zijn ze met hun uiterlijk gericht op het sociale effect daarvan: ze proberen er in de ogen van andere mensen op een bepaalde manier mooi en goed uit te zien.

Ik denk dus dat het vooral de showgirls en de vrouwelijke 'homo's' zullen zijn, die zich durven laten zien, die uit de kast zijn en die zichzelf durven te zien als afwijkende minderheidsgroep. Verder zijn deze twee groepen in staat zich op een positieve manier zichtbaar te maken, wat in dit tijdperk van mooie plaatjes, de acceptatie van transgenders bevordert.

Grappig is dan misschien, dat juist klassieke transgenders vaak niets moeten hebben van showgirls. Ze zijn te nadrukkelijk aanwezig, ze zijn te sexy, ze zijn te brutaal, ze zijn te zelfbewust en flirten te openlijk met mannen. Maar juist die eigenschappen maken deze groep misschien extra geschikt voor die emancipatie-taak.

Valt homoseksualiteit te genezen?

2009-10-21T01:13:00.004+02:00

"Homoseksualiteit valt niet te genezen." Dit schrijft hoogleraar neurobiologie Dick Swaab in zijn column Geen keus in de bijlage Zaterdag &cetera (p. 19) van NRC Handelsblad (5/10/2008). "Niet met gebeden, met elektroshocks en ook niet met braaktherapie." De bedoeling van het stukje is uit te leggen dat wij en speciaal kerken homoseksualiteit beter kunnen accepteren als iets dat vastligt en niet meer te beïnvloeden is.

Ik vind dat een sympathieke gedachte, toch twijfel ik op sommige punten aan het verhaal van Swaab.

Homoseksualiteit en travestie

Dit is een blog over travestie en transgenders. Heeft een onderwerp als homoseksualiteit dan zin? Waarom zou ik in mijn travestienotities aandacht besteden aan iets dat amper iets met travestie en transgenders te maken heeft?

Natuurlijk, mensen die van niets weten, associëren travestie en homoseksualiteit vaak, het kabinet inbegrepen, maar dan moet je inderdaad wel bijna letterlijk niets weten van en over travestie.

De reden om toch op de column van Swaab in te gaan is anders. Op basis van wat we weten over travestie lijkt een leermodel vrijwel alles dat we weten, te kunnen verklaren. Travestie ontstaat soms heel plotseling nog op latere leeftijd. Wanneer het eenmaal is ontstaan, kan het gemakkelijk groeien. Wanneer het er eenmaal is, verdwijnt het vaak niet weer, wat de betrokkene ook probeert of doet. Of het echt in alle gevallen nooit weer verdwijnt, is iets waar ik ondertussen niet meer zo zeker meer van ben, want in sommige gevallen -- die misschien minder zeldzaam zijn dan we denken -- lijkt het soms ook weer te kunnen verdwijnen. En ook dat zou in overeenstemming met het leermodel kunnen zijn.

Gedrag dat we geleerd hebben, hangt immers van de omstandigheden af. Als de omstandigheden wijzigen, wijzigt ook het gedrag. Juist dat flexibele, is kenmerkend voor leergedrag. Als de koppeling handig is, blijft hij bestaan. Zodra hij zijn nut verloren heeft, verdwijnt hij tenslotte. Maar wanneer de omstandigheden gelijk blijven, blijft de koppeling bestaan, wat je ook probeert.

Travestie heeft in eerste instantie een seksuele lading. Travestieten vinden dat niet prettig, ontkennen dat ook vaak, maar in onderzoek zoals van Vennix (maar ook in ander onderzoek) komt dat duidelijk naar voren. Doordat het in beginsel seksueel gedrag is, heeft het ook invloed op de relatie. Ook dat wordt door onderzoek bevestigd. Wanneer de travestie zich verder ontwikkelt en meer normaal wordt, wordt de koppeling met seks minder duidelijk en verschuift die naar de achtergrond. In extreme gevallen kan die koppeling tenslotte soms vrijwel volledig verdwijnen.

Normaal werd/wordt travestie door artsen en psychiaters dan ook gezien als een 'parafilie' evenals tot voor kort homoseksualiteit. Met de term 'parafilie' wordt bedoeld dat het gaat om abnormaal seksueel gedrag. Normaal was dat een man op een vrouw viel en al het andere vond men abnormaal, afwijkend en dus ziekelijk.

Travestie en homoseksualiteit op deze manier opgevat, zijn dus allebei voorbeelden van 'abnormaal' seksueel gedrag. Het is natuurlijk maar wat je 'normaal' vindt. Zo wordt 'homofilie' niet langer gezien als abnormaal, maar travestie in de DSM-IV (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) nog steeds wel.

Ik denk dat dat meer zegt over de DSM en de psychiaters en medici die deze lijst hebben opgesteld, dan over travestie en (vroeger) over homoseksualiteit. In ieder geval getuigt het van een weinig wetenschappelijke houding om op alle gedrag dat je als afwijkend ziet, gemakshalve maar te labelen als 'ziek' of 'afwijkend'. Je zou gezien het woord 'statistical' in de titel ook verwachten dat men zich zou realiseren dat deze 'afwijkingen' veel te frequent voorkomen in de populatie om 'abnormaal' genoemd kunnen te worden, maar dat veronderstelde kennelijk meer statistische kennis dan waar de betrokkenen over beschikten.

Wanneer je dus bereid bent travestie in beginsel te zien als seksueel gedrag (wat niet alle travestieten willen toegeven) en homoseksualiteit ook, dan zou het heel vreemd zijn wanneer het leermodel wel travestie kan verklaren, maar niet homoseksualiteit. Het is in beide gevallen seksueel gedrag, het is beide sociaal taboe (of was dat in ieder geval heel lang). Verder is er in beide gevallen opeens die 'hinderlijke' en vrijwel 'onbeheersbare' drang en vervolgens geldt dat wat je ook doet en probeert, je er vrijwel niet weer van af komt.

De vraag waar het me dus om gaat, is: Kan het leermodel ook homoseksualiteit verklaren en wat zijn dan de consequenties? Welke voorspellingen kunnen we dan op basis van dat model doen?

Column van Swaab

Terug naar de column van Swaab. Samengevat heeft Swaab 2 verschillende stellingen en een conclusie.
1. Homoseksualiteit is aangeboren doordat deze bepaald wordt in de baarmoeder.
2. Homoseksuele gerichtheid is dus niet te veranderen en dat klopt met alles wat wij weten.
Conclusie: wij en kerken in het bijzonder, moeten daarom homoseksualiteit van mensen accepteren als een gegeven en niet proberen deze mensen te behandelen of te genezen.

Die laatste conclusie vind ik heel sympathiek en lijkt me ook heel verstandig. Met die conclusie heb ik geen problemen, maar dat maakt de veronderstellingen 1 en 2 nog niet waar. En juist die veronderstellingen zijn twijfelachtig.

Ik zal hierna laten zien dat je ook zonder deze twijfelachtige veronderstellingen uiteindelijk toch tot dezelfde conclusie komt: homoseksuele gerichtheid valt niet effectief te behandelen.

Verklaringen voor homoseksualiteit

Laten we eerst kijken naar de bepalende factor. Waardoor wordt een mens homoseksueel? In grote lijnen zijn er 2 mogelijkheden en Swaab voegt daar een derde aan toe.

1. Het is voorgeprogrammeerd in je genen. Die mogelijkheid is niet realistisch omdat het homogen (en ook het travestiegen) zichzelf dan in enkele generaties had weggeselecteerd. Er zijn gewoon te veel homoseksuelen en te veel travestieten in dat opzicht. (Dat neemt natuurlijk niet weg dat iemand altijd een bepaalde aanleg kan en zal meekrijgen via zijn genen.)

2. Het is in de baarmoeder ontstaan. Dit is de favoriete verklaring van Swaab die hij zowel geeft voor homoseksualiteit als voor transseksualiteit. Ik kan me moeilijk voorstellen dat de natuur zulke belangrijke zaken voor de voortplanting (waar val je op?) overlaat aan een minieme variatie in de hormoonspiegel. Bovendien, als dat echt zo was, waarom worden vrouwen dan niet behandeld? Zo leuk is het in de praktijk niet voor een kind om homoseksueel of travestiet te zijn.

Het idee dat het hormoonniveau tijdens de ontwikkeling van de vrucht in de baarmoeder van belang is voor een normale geslachtelijke ontwikkeling van de vrucht, is op zich niet vreemd en niet onjuist. We weten uit onderzoek dat het toedienen van extra hormonen tijdens de zwangerschap invloed kan hebben. Dit klopt ook met wat we weten over de manier waarop de vrucht uitgroeit tot jongentje of meisje. Ook die ontwikkeling wordt in belangrijke mate gestuurd via hormonen die normaal vooral door het mannelijke Y gen worden aangemaakt.

Wanneer je nu echter omgekeerd redeneert dat dus afwijkingen in het hormoonniveau verantwoordelijk moeten zijn voor 'afwijkingen' in het seksueel gedrag, maak je een redeneerfout. Het toedienen van extra hormonen gedurende de zwangerschap is niet hetzelfde als de natuurlijke hormonen die door de vrucht zelf en eventueel door de moeder worden aangemaakt. Als je suiker in je benzinetank gooit, komt die auto gegarandeerd tot stilstand. Maar dat betekent nog niet dat alle auto's die de ANWB langs de weg aantreft, suiker in de benzinetank hebben.

Er is nog een ander argument om aan te tonen dat de redenering van Swaab onzin is. Wanneer de natuurlijke variatie in het hormoonniveau in de baarmoeder verantwoordelijk zou zijn voor alle homoseksualiteit, was dat probleem door de evolutie binnen een aantal generaties weggeselecteerd (ervan uitgaande dat homoseksuelen minder nakomelingen produceren dan heteroseksuelen).

Precies dezelfde reden waarom homoseksualiteit niet puur genetisch kan zijn, is dus ook de reden waarom natuurlijke variaties in het hormoonniveau in de baarmoeder nooit die 3% of meer homoseksuelen kan verklaren.

Wanneer je je realiseert dat travestie en transseksualiteit sterk verbonden zijn en dat het percentage travestieten ook minimaal een 3% van de mannelijke bevolking bedraagt, zie je hier exact hetzelfde probleem. Er zijn er gewoon veel te veel. De natuur had zo'n drastische 'afwijking' al lang weg geselecteerd.

Hier wreekt zich het emotioneel geladen taalgebruik. Artsen, psychiaters en ook Swaab zien homoseksualiteit en transseksualiteit als een afwijking van het normale. Als iets ziekelijk dat er eigenlijk niet zou moeten zijn. Maar waar is de evidentie om te denken dat het iets ziekelijk zou zijn? Er is geen bekende ziekteverwekker. Het is ook helemaal niet zo zeldzaam als dat mensen vroeger gemakshalve dachten. En het geeft wel problemen, maar die problemen ontstaan voor het grootste deel door de idiote en overtrokken maatschappelijke reacties zoals in de gevangenis gooien, bespottelijk maken, opsluiten in inrichtingen, elektroshocks toepassen, chemische castratie, uitschelden en soms gewoon: vermoorden.

Er is dus logisch gezien helemaal geen reden om bij voorbaat aan te nemen dat homoseksualiteit, transseksualiteit en travestie afwijkingen of ziektes zouden zijn. En wat nog belangrijker is: ook de natuur zelf ziet het kennelijk niet als afwijkingen, maar als vrij irrelevante nevenproducten van een belangrijk voortplantings/overlevingsmechanisme. Maar dat kan alleen als homoseksualiteit, transseksualiteit en travestie kennelijk helemaal niet zo absoluut zijn, als wij graag denken.

3. Als de vorige twee verklaringen afvallen, blijft alleen de derde verklaring over. Die houdt in dat mensen leerdieren zijn. Van alle diersoorten is de mens een soort die het langste en het meeste leert en kan leren. De sociale reacties op homoseksualiteit en op travestie vormen daar prachtige voorbeelden van. Mensen leren al heel snel en gemakkelijk dat mannen die het met mannen doen, vreemd zijn, homo zijn, fout zijn. Hetzelfde geldt zo mogelijk nog sterker voor travestie. Een man in vrouwenkleren is vreemd en ziek, ook al ontbreekt iedere logische onderbouwing voor die stelling.

Eén van de dingen die ook geleerd wordt door mensenmannen, is een koppeling tussen de stimuli die aanwezig zijn bij het klaarkomen en het klaarkomen zelf. Dat een dergelijke koppeling gelegd wordt, is normale operante conditionering. Omdat klaarkomen bij mannen een sterk reïnforcerende werking heeft, is het conditioneringseffect drastisch. Wanneer de bekrachtiging onregelmatig is, is de geleerde koppeling zeer hardnekkig en raakt deze pas na uiterst lang niet bekrachtigen, uitgedoofd.

Tot zover veronderstelt deze derde verklaring dus niets bijzonders. We weten dat mensen over een groot en goed ontwikkeld leervermogen beschikken. We weten hoe operante conditionering werkt en dat het ook werkt bij mensen. En het is duidelijk dat klaarkomen een sterk reïnforcerend effect heeft. We hoeven voor deze derde verklaring dus niets nieuws te veronderstellen.

Wanneer we zouden willen stellen dat deze derde verklaring niet juist is, zouden we juist wel iets nieuws moeten veronderstellen. We zouden dan moeten uitleggen waarom de natuur in het geval van klaarkomen opeens het normale leermechanisme heeft afgezet.

Stel je voor: je rust mensen uit met gigantische hersenen die een groot deel van de beschikbare zuurstof nodig hebben om te functioneren. Vervolgens schakel je die hersenen weer uit zodra het om seks gaat, dus om voortplanting. Dat is natuurlijk niet erg voor de hand liggend.

Gaydar en femdar

Laten we even verder denken. Stekelbaarzen reageren op een rode vlek die als sleutelstimulus werkt. Veronderstel dat de venusheuvel van de vrouw voor mensenmannen dezelfde functie zou hebben en dat er geen leermechanisme zou werken. Na de uitvinding van de kleding was het dan hopeloos fout gegaan: mannen zouden de vrouwtjes niet meer vinden. De mensheid was in een paar generaties uitgestorven. Juist dat leermechanisme biedt dus voor het lokaliseren van de beschikbare vrouwtjes grote voordelen en het is dus moeilijk voorstelbaar dat de natuur dat bij seksueel gedrag opeens zou afzetten.

Een kleine anekdote om de werking te illustreren. Ik hou van wandelen over rustige landweggetjes. Als man gaat dat normaal altijd probleemloos. Op een keer was ik echter in volledige travestie en de mooie avond lokte. Wanneer ik me eerst nog douchte en verkleedde, zou het bijna donker zijn. Ik trok dus een stevig mannenjack aan en een paar sportieve schoenen. Binnen een kwartier stopte er op mijn rustige landweg een auto met daarin een opdringerige man. Ook latere pogingen leverden altijd hetzelfde resultaat op. Je houdt het niet voor mogelijk. Ze verschijnen uit het niets, maar ze zijn er vrijwel onmiddellijk. Mijn vrouw kon deze ervaring herkennen en bevestigen. Als 'normale' man heb je echter nergens last van.

Het is dus alsof mannen een soort ingebouwde radar hebben voor vrouwen en alles dat er voldoende uitziet als vrouw. (Bij homo's werkt het net zo maar dan voor mannen en noemen we het 'gaydar'.) Maar die radar werkt alleen optimaal als ook nieuwe, onbekende stimuli de betekenis 'seks' kunnen krijgen. Die radar is uiterst flexibel en uiterst belangrijk voor de voortplanting. Afzetten is dus niet snel een haalbare optie voor de natuur.

Parafilieën

Doordat die radar zo flexibel is, kunnen in beginsel de meest onmogelijke stimuli geconditioneerd raken. Men moet zich hierbij realiseren dat operante conditionering normaal werkt in combinatie met klassieke conditionering. Bij klassieke conditionering kan puur door koppeling van betekenisvolle stimuli al een koppeling worden aangebracht zonder dat de betrokkene daar verder iets voor hoeft te doen. Zo kan door het aanbieden van erotische plaatjes waarin een man en een vrouw voorkomen, al leiden tot koppeling van het plaatje man aan seksuele gevoelens die eerst door de vrouw werden opgeroepen. Dit gebeurt automatisch en onwillekeurig. Alleen het kijken naar de plaatjes is in beginsel voldoende.

Een andere mogelijkheid is dat de man opgewonden raakt van (plaatjes van) vrouwen. Meestal zijn dat in onze cultuur geklede vrouwen. Het gevolg is dat dameskleding een seksuele betekenis krijgt of men wil of niet. Dat die seksuele betekenis inderdaad tot stand komt, kan men eenvoudig checken door de reacties van mannen op een zwarte b.h. te observeren.

Zo kan dus ook verklaard worden dat een man geconditioneerd raakt op vrouwenschoeisel. Of op dominant gedrag van een vrouw. Of op onderworpen gedrag van een vrouw. Of op kinderen. Of op vernedering. Of op gemutileerde personen. Of op invalide personen. Of op zeemeerminnen. Of op mannelijk uitziende vrouwen. Of op hoerig uitziende vrouwen. Of op porno. Of op damesachtig uitziende vrouwen. Of op truttige vrouwen. Of op bejaarde vrouwen. Of op een bepaald type man. Je kunt het niet zo vreemd bedenken, of het is seksueel conditioneerbaar.

Dat er in werkelijkheid inderdaad heel veel van dit soort 'bizarre' conditioneringen voorkomen, is al lang bekend. In de geneeskunde en seksuologie staan ze bekend als parafilieën. De man is niet geconditioneerd op normale vrouwen, maar op iets dat er (net even) naast zit.

Je zou dus verwachten dat als dit leermechanisme inderdaad werkt, er een veelheid van bizarre koppelingen kunnen ontstaan en dat is ook precies wat er bekend is.

Effecten van seksuele conditionering

Hoe ernstig zijn die 'foute' koppelingen? In een normale samenleving hebben ze vermoedelijk weinig effect. Wanneer de man klaarkomt met een damesschoen, is dat op zich geen enkel probleem. Het wordt pas -- biologisch gezien -- een probleem op het moment dat hij die echte vrouw volledig en voortdurend negeert.

Wat we zien onder de grote groepen afwijkend geconditioneerde mannen (homo's en travestieten), is dat heel veel van deze mannen wel kinderen hebben verwekt. Kennelijk was de koppeling met de nevenstimulus dus niet zo krachtig en sterk dat die gezonde vrouw volledig en voortdurend over het hoofd werd gezien. Die homoseksualiteit en die travestie/transseksualiteit zijn dus in biologisch opzicht helemaal niet zo absoluut als ze vaak worden voorgesteld.

Dit is ook wat je zou verwachten. Die radar is natuurlijk uiteindelijk bedoeld een vrouw te vinden en niet bedoeld om voortdurend een nevenstimulus daarvoor te gebruiken of aan te zien.

Er is nog een tweede reden voor de seksuele conditionering van mannen. Mensenkinderen hebben in verhouding erg lang verzorging nodig. Een taak die de moeder alleen vaak niet aankon. Die mensenman was dus nodig bij de verzorging van de kinderen. Het vrouwtje camoufleerde haar vruchtbare periode en het mannetje kreeg een continue seksdrive. Op zich zou die combinatie niet goed werken. Het mannetje krijgt dan immers ook meer behoefte aan vreemde vrouwtjes. Maar in combinatie met die seksuele conditionering raakt het mannetjes ingespeeld, geconditioneerd op het eigen vrouwtje. Uiteraard werkt die oplossing van de natuur alleen als het mannetjes frequent seks kan hebben en heeft met het eigen vrouwtje. Het eigen vrouwtje zit dan als het ware verankerd in het seksuele repertoire. Vrachtwagen chauffeurs die seks zoeken op verre reizen, zoeken in eerste instantie daardoor een prostitué die op hun eigen vrouw lijkt.

Het afzetten van die normale conditioneringsprocessen bij seksueel gedrag zou dus een zeer fundamentele ingreep in onze normale manier van functioneren betekenen en daarnaast twee belangrijke voordelen van die seksuele radar teniet doen. Beide voordelen zijn voor de voortplanting bijna onmisbaar.

Het gevolg van die conditioneringsprocessen kan dus ook zijn dat mannen in seksueel opzicht andere mannen prefereren. Dat mannen geconditioneerd raken op vrouwenkleding, of een vrouwelijk uiterlijk of op het spelen van de vrouwenrol d.w.z. het vrouw zijn. Andere mogelijkheden zijn dat men een sterk positief gevoel ervaart (geconditioneerd is op) wanneer men zeemeermin is. Ja, ook dat komt met een zekere regelmaat voor. Weer een andere optie is dat men geconditioneerd geraakt is op een beperking. B.v. op mensen die een arm of been missen en vervolgens zelf die rol is gaan spelen en daar geconditioneerd op geraakt is. Ook dit komt veel vaker voor, dan de meeste mensen voor mogelijk houden. De meest exotische koppelingen zijn via dit flexibele mechanisme mogelijk.

Voor 'normale' mensen is dit allemaal uitermate verwarrend en 'ziek' omdat ze het achterliggende mechanisme niet kennen en niet begrijpen. Men komt daardoor met allerhande overbodige behandelingen aanzetten om de betrokkene toch maar vooral weer 'normaal' te maken. Het 'afwijkende' gedrag interpreteert men helaas vaak als een bedreiging.

Biologisch gezien maakt die abnormaliteit echter niets of weinig uit, zo lang de betrokkene zich wel voortplant en wel de vaderrol speelt en zichzelf niet al te zeer verminkt. Er zijn echter ook, maar in verhouding veel minder, gevallen waarin wel problemen optreden. Dit is ook precies wat je op basis van zo'n flexibel leermechanisme zou verwachten. Meestal werkt het perfect, maar soms schiet het door.

Andere voorbeelden

Dat het leermodel inderdaad de beste verklaring vormt, kunnen we ook nog zien aan twee andere voorbeelden.

1. Iedere travestiet heeft zijn/haar eigen stijl. Een beeld van het soort vrouw dat hij/zij graag wil zijn. Vaak blijft dat beeld of idee het hele leven van een travestiet een soort leidende rol spelen. Zo is van Maarten 't Hart bekend dat hij graag een Haags dametje uitbeeldde. Zelf had ik een zwak voor broodmagere Vogue modellen met oneindig lange benen die tijdens mijn puberteit het mode-ideaal vormden.

Worden die complexe beelden in de baarmoeder via minieme concentratieverschillen in het testosteron naar de vrucht gecommuniceerd? Dat lijkt moeilijk voor te stellen. Maar de leertheorie heeft met de conditonering van zulke complexe plaatjes geen enkel probleem. Het is bij wijze van spreken secondenwerk mits het juiste plaatje voor handen is en dat inderdaad gevolgd wordt door opwinding en (seksuele) bekrachtiging.

2. Dan is er nog een ander voorbeeld dat ons idee van homoseksualiteit wat relativeert. Travestieten die er vrij overtuigend uitzien als vrouw, worden geconfronteerd met een merkwaardig verschijnsel dat aan de andere kant erg voor de hand liggend is, als je die leertheorie accepteert. Het verschijnsel is dat goed uitziende M-V transgenders een grote aantrekkingskracht op heteroseksuelen hebben, maar niet op homoseksuelen. Dit verschijnsel wordt in de onderzoeksliteratuur ook beschreven. Zie bijvoorbeeld het onderzoek onder transgender-hoeren van Vennix dat ik eerder op deze blog besprak.

Deze heteroseksuele mannen vallen dus in feite op verklede mannen, terwijl de homoseksuele mannen die juist op mannen zouden moeten vallen, het volledig laten afweten. Deze situatie geeft leken dan ook veel hoofdbrekens. Zijn die hetero's nu verkapte homo's?

Wie echter even doordenkt, ziet dat alles precies zo gaat als dat het zou moeten gaan. Mensen hebben geen geheimzinnig zintuig om de sekse van hun partner vast te stellen. Zij gaan af op uiterlijke indrukken. Wanneer die uiterlijke indrukken in voldoende mate de suggestie 'vrouw' oproepen wordt de seks-drive geactiveerd.

Vervolgens kunnen deze heteroseksuele mannen die het met een transgender gedaan hebben, een seksuele voorkeur ontwikkelen voor trangenders. Eerst was die voorkeur er niet, later wel. Volgens het leermodel is dit allemaal heel begrijpelijk, maar volgens het baarmoedermodel kan die verandering in voorkeur helemaal niet. Of we zouden moeten veronderstellen dat de betrokken man 's nacht in een gigantische kunstbaarmoeder wordt gestopt waar hij met hormonen behandeld wordt.

Waarom bestaande therapieën niet werken

Laten we nu eens kijken naar de door Swaab besproken therapieën. Gebeden werken niet, schrijft hij. Nee, dat lijkt mij ook. Waarom zou God iets dat hij zelf in het leven heeft geroepen, nu opeens met veel moeite weer moeten verwijderen? Alleen omdat een stel idioten indringend tot hem bidt? Juist als God inging op dit soort belachelijke verzoeken, zou het een wezen zijn zonder veel overzicht.

Elektro-shocks werken niet. Uiteraard niet. Waarom zou dat wel werken. Sla gewoon het hoofd eraf en het hinderlijke gedrag stopt.

Braak-therapie werkt niet. Geloof ik graag en dat is precies wat de leertheorie voorspelt. Gevangenisstraf werkt niet. Verbaast me niets. Skinner was de eerste die al rond 1950 experimenteel aantoonde dat straf niet effectief is. Alle aangeleerde responsen komen uiteindelijk toch naar buiten, het duurt alleen een tijd langer. Ondertussen wordt er door de straf wel allerhande ongewenst gedrag aangeleerd dat zich later vrijwel niet laat verwijderen.

Volgens Swaab heeft niets ooit gewerkt. Bij travestie hebben we precies soortgelijke opmerkingen. Wat men ook probeert, het lukt niet eraf te komen. Maar wanneer je beter gaat kijken, zie je vervolgens wel, dat iedereen het op een bepaalde manier geprobeerd heeft. Een altijd op een manier waarvan het leermodel voorspelt dat die niet werkt.

Gedragstherapie als oplossing?

De uiteindelijke vraag waar het allemaal mee begon: Is het mogelijk een homoseksueel te veranderen in een heteroseksueel? De meeste 'oplossingen' die men geprobeerd heeft, hebben betrekking op het koppelen van iets negatiefs aan het homoseksuele gedrag. Dat werkt als straf en juist straf is op de langere termijn volstrekt niet-effectief, zegt leertheorie/gedragstherapie.

Andere oplossingen die men geprobeerd heeft, zijn het achterwege laten van het homoseksuele gedrag. Ook die oplossing is niet effectief omdat op die manier de aanwezige koppeling homoseksueel gedrag--seks intact blijft en er op die manier geen extinctie (uitdoving) optreedt.

Wat je dus in beginsel moet doen, is onze homoseksuele man op een eilandje te zetten met allemaal mooie, leuke jongens, die helaas op het laatste moment volstrekt kuis blijken te willen blijven. Verder moeten we zorgen voor enkele leuke en begrijpende vrouwen, die seks geen enkel probleem vinden en ook een bepaalde handigheid hebben in de omgang met mannen. Vermoedelijk helpt het ook als de vrouwen een mannelijke uitstraling hebben. Voor een tv-station van enig formaat, lijkt me dit geen enkel probleem. Ik denk ook dat er dan wel vrijwilligers te vinden zijn. Zaak is dan natuurlijk wel alle verkapte hetero- en biseksuelen die zich aanmelden vooraf te ontmaskeren.

Werkt dat? Als het masturberen onder controle wordt gehouden, in sommige gevallen wel, lijkt me. Bij sommigen zal het ook niet werken omdat veel mensen bij 'afwijkende' seksuele stimuli een soort blokkade ervaren.

Hoe lang werkt het? Wel, in ieder geval op ons eilandje waar we de homoseks en het masturberen effectief onmogelijk hebben gemaakt en de leuke, gemotiveerde en seksueel handige vrouwen overvloedig.

Persoonlijk ben ik geneigd te denken dat ook kerken hun homo-leden voortdurend en gratis dit soort therapie-eilandjes zouden moeten aanbieden, want voor de goede zaak moet men wel wat over hebben.

Maar is deze therapie effectief? Niet echt. Hoewel je wel mag verwachten dat sommige homo's positiever zijn komen te staan tegenover seks met vrouwen, heeft die homo ook nog steeds positieve ervaringen met mannen op dit gebied gehad. Hoewel de conditionering op vrouwen behoorlijk effectief kan zijn, verdwijnt daarmee de eerdere koppeling tussen mannen en seks nog niet. Op het moment dat vrouwen schaars worden en leuke jongens overvloedig...

Het merkwaardige is dus, dat ook al accepteer je het leermodel als verklaring voor homoseksualiteit, er toch geen echt effectieve 'therapie' blijkt te bestaan. Je kunt iemand met de juiste omgeving soms misschien wel ander seksueel gedrag aanleren, maar het is niet mogelijk de koppeling tussen mannen en seks weer effectief kwijt te raken.

Mensen begrijpen vaak niet, waarom dat niet kan. Ze veronderstellen dat je dingen kunt leren en kunt afleren. Het eerste klopt, het tweede niet. Eens geleerd is altijd geleerd totdat het tenslotte vergeten wordt of tot de betrokkene overlijdt. Er zijn dus --voorzover bekend-- geen effectieve methodes om mensen en dieren iets echt af te leren. Straf lijkt te werken, maar blijkt tenslotte totaal niet te werken. Iets dat vreemd lijkt, maar in laboratorium-onderzoek simpel en overtuigend valt aan te tonen. Iets dat verder ook door praktijkervaringen ondersteund wordt.

Zelf heb ik het idee dat bij seksueel gemotiveerde travestie de zaak mogelijk iets gemakkelijker ligt. Travestie heeft een hoge kosten kant. Het kost veel tijd en inspanning en levert uiteindelijk vaak ook problemen of ongewenste effecten op. In die situatie is alternatief seksueel gedrag dus soms goedkoper/voordeliger. Bijna alle transgenders gaan er vanuit dat travestie en transseksualiteit niet-behandelbaar zijn. Ze baseren dit onder andere op hun soms herhaalde vruchteloze pogingen er mee te stoppen.

Bij travestie spelen echter na verloop van tijd vrijwel zeker vaak ook nog andere bekrachtigingsbronnen een rol. Het tutten doet men in de vrije tijd. Daardoor ontstaat een koppeling met rust, ontspanning en leuk en anders bezig zijn. Zodra men verkleed is, voelt men zich bevrijd van de dwingende mannenrol. Door in travestie uit te gaan, wordt de travestie gekoppeld met drinken, eten en sociale contacten. Door die bijkomende bekrachtigingen wordt de koppeling met seks minder duidelijk en kan die tenslotte zelfs vrijwel volledig verdwijnen. Het gevolg is dat het seksuele gedrag volledig kan veranderen, terwijl het (soms) dragen van vrouwenkleding aanwezig blijft.

Bij homoseksualiteit versus heteroseksualiteit is die verhouding echter precies andersom: mannen zijn op seksueel gebied gemotiveerd, vrouwen daarentegen terughoudend en moeilijk. Biologen zeggen in dat verband: Zaad is goedkoop, eitjes kostbaar.

Samenvattend: de baarmoeder-hypothese om homoseksualteit te verklaren is niet aannemelijk en niet nodig. Het leermodel verklaart homoseksualiteit eenvoudiger en vollediger.

Ook lijkt het niet nodig om homoseksualiteit en travestie als iets absoluuts op te vatten. Beiden zijn in de eerste plaats gedragingen en in de tweede plaats voorkeuren. Dat ze vaak gezien worden als onveranderlijke persoonlijkheidskenmerken is vermoedelijk vooral het gevolg van de overdreven en afwijzende sociale reacties.

Als het inderdaad absolute persoonlijkheidskenmerken waren, zouden homo's en travestieten er nooit in geslaagd zijn kinderen te verwekken. Uit het gegeven dat ze dat vaak wel doen, volgt dat het geen absolute kenmerken zijn. Homo's en transgenders kunnen het in beginsel ook op andere manieren.

Voor de rest heeft Swaab gelijk: als je eenmaal die koppeling geleerd hebt (en dat is maar zo gebeurd) raak je hem nooit weer kwijt.

De andere kant van het verhaal is dat niets je belet, een volgende koppeling te leren en daarna te gebruiken. Maar kijk uit met wat je precies doet, want ook die nieuwe koppeling raak je daarna nooit weer kwijt. Het gedragsrepertoire wordt dus door nieuwe ervaringen alleen maar groter, terwijl het voor een succesvolle 'therapie' niet groter, maar totaal anders zou moeten worden. De ene koppeling zou moeten verdwijnen en een andere koppeling zou daarvoor in de plaats moeten komen.

Treedt er dan geen uitdoving (extinctie) op? Normaal is dat een signaalstimulus die voortdurend niet bekrachtigd wordt tenslotte haar werking verliest. Dat lukt alleen als alle aantrekkelijke jongens en mannen en alle niet-aantrekkelijke jongens en mannen voortdurend geen zin zouden hebben. Maar als dat zo was, kenden we het hele begrip homoseksualiteit niet.

Ook het leermodel en de daaruit afgeleide gedragstherapie lijken in dit geval dus voorlopig met lege handen te staan.

Vrouwelijke hersenen?

2009-10-20T04:02:00.001+02:00

Het volgende stukje is van Asha ten Broeke en heb ik gecopieerd van haar site Mars en Venus: Zin en onzin over het verschil tussen man en vrouw (hier). Het stukje staat hier.

Er wordt ontzettend veel onderzoek gedaan naar man-vrouw verschillen in de hersenen. Hyde heeft in haar artikel maar liefst 46 metaonderzoeken (die elk dus ook weer veel verschillende onderzoeken bevatten) onder de loep genomen en gekeken naar welke sekseverschillen er nu eigenlijk echt bestaan. Haar antwoord: mannen en vrouwen zijn op bijna alle gebieden gelijk, een paar uitzonderingen als werpafstand en -snelheid (van een bal) en hoe vaak men masturbeert daargelaten. Als Brizendine dus inderdaad wil bewijzen dat “het verschil tussen mannen en vrouwen begint in de hersenen” dan is het dus niet erg netjes van haar om bewijs dat dit verschil er uberhaupt niet is zomaar te negeren.

T's geloven graag dat de verklaring voor hun 'afwijkende' gedrag gesitueerd zou zijn in hun hersenen die per ongeluk wat te vrouwelijk zouden zijn uitgevallen. Eerder opperde ik al dat mannenhersenen in een vrouwenlichaam inclusief de gewijzigde hormoonhuishouding vermoedelijk vrijwel perfect zou functioneren. Dit stukje van Ten Broeke bevestigt opnieuw die minimale verschillen. Op een enkel punt bestaat er wel een kenmerkend onderscheid, weten we nu. Biologische mannen reageren seksueel op een specifieke stimulus (of man, of vrouw of wat je maar wilt) terwijl vrouwen die specificiteit missen. Zij reageren op een breed spectrum van seksueel geladen stimuli. Op dit punt blijken t's echter gewoon mannen.

Het mechanisme achter transgender-discriminatie

2009-10-20T03:06:00.009+02:00

‘In Iran zijn geen homoseksuelen.’ Deze uitspraak deed de Iraanse president Ahmadinejad alweer een tijd geleden aan de Columbia University in New York (Wikipedia). Dat er in Iran geen homoseksuelen zijn, is natuurlijk niet echt waar, maar als je de doodstraf hanteert voor homo's of ze op andere manieren het leven zuur maakt, laten de homo's die er nog zijn, zich liever niet al te duidelijk zien.

Weinig transgenders?

Op ongeveer dezelfde manier kun je gemakkelijk denken dat er in Nederland amper transgenders (travestieten, transseksuelen en alles daar tussenin) zijn. Uit bevolkingsonderzoek weten we echter dat dat bepaald niet het geval is. In totaal moeten er iets van 240 duizend in Nederland rondlopen, maar als het er belangrijk meer zouden zijn, zou me dat ook niet echt verbazen.

Travestiete en transseksuele mannen laten zich bij voorkeur niet zien. Zelfs bekende en soms goed uitziende transgenders zijn vaak niet volledig uit de kast gekomen uit angst voor negatieve consequenties. Zo is het te woord staan van pers en tv bij publieke evenementen vaak een probleem. Opeens blijken de officiële woordvoerders dan bang voor herkenning door bekenden. Op Internet en tijdens bijeenkomsten worden normaal zelf gekozen vrouwennamen gebruikt. Tijdens een demonstratieve happening op straat in Amsterdam mocht ik het meemaken dat een charmante en goed uitziende transgender zich opeens afwendde. Even later verontschuldigde ze zich: er kwam net een collega langs en die mocht haar eens herkennen.

De kleine fractie transseksuele mannen die tenslotte een geslachtsaanpassende behandeling ondergaat, probeert daarna meestal zo onopvallend mogelijk als vrouw over te komen en door het leven te gaan. Ook die zie je dus -- als het goed is -- niet echt.

Uiteindelijk is er slechts een kleine groep transgenders die openlijk voor hun geaardheid durven uitkomen.

Meer acceptatie

Op de ledenvergadering van de LKG T&T (Landelijke Kontaktgroep Travestie en Transseksualiteit) van 17 mei 2008 in Nieuwegein passeerden een groot aantal punten. Ogenschijnlijk totaal verschillende zaken. Maar uiteindelijk kwam steeds één punt terug: acceptatie. Hoe kan de acceptatie van transgenders in Nederland bevorderd worden? Misschien denken niet alle transgenders gelijk over een beladen term als 'discriminatie'. Maar van de noodzaak voor meer acceptatie was voor iedereen doordrongen.

Wat is het probleem bij die acceptatie? De meeste transgenders zitten veilig in hun kast. Ze doen aan travestie, maar ze durven zich niet te laten zien. Ze durven het niet te vertellen en niet te bekennen. Het zijn normale mannen, waar niks mis mee is, behalve dan dat onzegbare: ze zijn travestiet (Ook transseksuelen doen/deden aan travestie). Van alle Nederlandse transgenders is maar één op de duizend (ongeveer) lid van de LKG T&T, de enige organisatie met rechtspersoonlijkheid op dit gebied. En zelfs van de LKG transgenders is maar een enkeling volledig uit de kast gekomen.

De weinige transgenders die wel uit de kast komen, staat vaak een koude douche te wachten. En in sommige gevallen kan die koude douche erg lang duren. Als je bijvoorbeeld bij de Commissie Gelijke Behandeling zoekt, vind je 1 geval op het trefwoord travestie. Je vindt een veelvoud op transseksualiteit. Toch is het aantal transseksuelen in verhouding tot het aantal travestieten uiterst klein. Dat kleine aantal transseksuelen kan zich echter niet langer verschuilen achter het masker van 'ik ben een doodgewone man'. En dat zullen ze weten.

Discriminatie-gronden

Wat is er mis met transgenders? Ik probeer te kijken met de ogen van een buitenstaander.
1. Ze zien er niet uit.
2. Ze doorbreken een sociale norm.

Homo's doorbreken ook een sociale norm. Als man word je geacht met een vrouw te vrijen, niet met een andere man. 'Het zou anders een mooie boel worden'. Toch worden homo's veel meer geaccepteerd dan transgenders (hoewel echt nog lang niet overal en door iedereen). Hoe kan dat?

Een belangrijk punt is dat homo's er meestal volstrekt normaal uitzien. Het zijn echte mannen, het zijn keurige mannen. Misschien niet altijd en overal, maar de overgrote meerderheid wel. En dat sociaal afwijkende gedrag zie je niet. Ze doen het thuis, in de bosjes, in de sauna of in de darkroom. Maar niet in het publiek. Je weet dat het er is, maar je ziet het niet. Wat je ziet, is normaal. Homo's passen -- afgezien van dat gedrag -- perfect in het normale manbeeld.

Beeldvorming en negatieve selectie

Bij transgenders kun je dat vaak moeilijk volhouden. Wat je ziet, wijkt juist af. Je kunt op grond van dat uiterlijk moeilijk volhouden dat het normale mannen zijn, of normale vrouwen. En het afwijkende gedrag dat je bij homo's normaal niet ziet, dat zie je bij transgenders vaak levensgroot voor je in de vorm van dat afwijkende uiterlijk.

Helemaal waar is dat niet. Sommige transgenders kunnen moeiteloos voor vrouw en soms zelfs leuke vrouw doorgaan. Een enkeling die ik ken, is zelfs zo 'goed' dat ze een soort supervrouw zijn geworden. Ze zijn net iets te perfect vrouw om helemaal biovrouw te kunnen zijn. Maar voor een normaal mens zijn dat echte vrouwen. Zoals een vriendin eens zei over een T: 'Ja, maar dat is geen transgender, dat is gewoon een knappe vrouw.' De in dat opzicht succesvolle T's associeer je dus normaal niet met transgenders.

Het gevolg is dat 'succesvolle' transgenders voor het beeld dat de buitenwereld heeft van transgenders, geen enkele rol spelen. Vooral de transgenders die niet overtuigend overkomen bepalen daardoor voor de buitenwereld het beeld.

Van het relatief kleine aantal transgenders dat zich daadwerkelijk laat zien, wordt vooral dat deel onthouden en geassocieerd met travestie en transseksualiteit dat minder geslaagd overkomt.

Deze negatieve selectie zorgt ervoor dat transgenders normaal vooral geassocieerd worden met de meest extreme en de meest negatief overkomende uiterlijken. Door die associaties krijgen begrippen als 'travestiet' en 'transseksueel' een extreme en een negatieve lading.

Voor normale vrouwen werkt het mechanisme precies andersom, namelijk met positieve selectie. Er zijn veel vrouwen die er niet echt geweldig uitzien. Maar we richten onze aandacht normaal vooral op de mooie, knappe vrouwen. Zowel mannen als vrouwen kijken liever naar knappe vrouwen. Het gevolg is dat we bij een begrip als 'vrouw' bij voorkeur associëren met het plaatje van een mooie vrouw. Het gevolg daarvan is weer dat veel vrouwen het gevoel hebben onmogelijk aan dat soort overdreven verwachtingen te kunnen voldoen.

Ook transgenders zelf maken zich druk over hun uiterlijk en hechten daar vaak veel belang aan. Het onderwerp 'passabiliteit' (overkomen als vrouw) scoort onder transgenders hoog. Het trekt op sites als www.travestie.org veel hits. Ook veel transgenders realiseren zich dus vaak het belang van het eigen uiterlijk.

Maar dat eigen uiterlijk is vooral relevant voor de directe discriminatie. Voor de manier waarop onbekenden je op basis van je uiterlijk behandelen. Natuurlijk is dat belangrijk.

Indirecte discriminatie

In de praktijk vormt indirecte discriminatie uiteindelijk vermoedelijk een minstens zo'n groot probleem. Bekenden hebben via via gehoord dat iemand travestiet of transseksueel is, zich op basis daarvan een voorstelling gevormd en vervolgens weet men genoeg. Men is niet langer welkom, men hoort er niet langer bij, men wijkt af, etc.

Die indirecte discriminatie vindt dus niet plaats op grond van het eigen uiterlijk als transgender, maar op basis van de voorstelling die mensen hebben van 'travestieten' en 'transseksuelen'. En dat beeld berust door dat mechanisme van negatieve selectie weer vooral op wat men van de meest extreme en minst geslaagde transgenders gezien heeft.

Het gevolg is dat een transgender uiteindelijk nooit alleen op het eigen uiterlijk wordt beoordeeld, maar ook op het uiterlijk van de meest extreme en minst geslaagde transgenders die er te vinden zijn. Hoe oneerlijk dat ook mag lijken.

Valt dit mechanisme te doorbreken?

Nu zullen er altijd minder geslaagde T's blijven wat we als transgenders ook proberen te verzinnen. Op dat punt valt er dus vermoedelijk niet veel vooruitgang te bereiken. Toch is het belangrijk op een of andere manier die beeldvorming te wijzigen. De vraag is hoe?

Het plaatje dat een transgender neerzet/vormt, kun je op twee verschillende aspecten beoordelen. Het ene aspect is of de trangender als man of vrouw overkomt of iets daar tussenin, voorzover dat mogelijk is. Het andere aspect is of de transgender leuk, positief overkomt of juist vervelend, negatief. Transgenders zijn vaak sterk gericht op het eerste aspect en veel minder op het tweede.

In onderstaande tabel heb ik alle mogelijkheden systematisch weergegeven. In de linker kolom staat hoe men beoordeeld wordt. In de bovenste regel of men als man, vrouw of ambigu wordt gezien.

Alle transgenders die overkomen als vrouw vallen voor de beeldvorming van transgenders weg. Dat is dus de hele laatste kolom met de categorieën 3, 6 en 9. De transgenders die neutraal overkomen, veroorzaken geen emotioneel effect van betekenis en hebben daarom voor de beeldvorming ook weinig betekenis. Er blijven dus slechts 4 categorieën over die wel van invloed kunnen zijn op de beeldvorming. Dat zijn de categorieën 1, 2, 7 en 8.

Bij categorie 1 moet men denken aan een man die een jurk heeft aangetrokken. Ik moet in dit verband denken aan het verhaal dat iemand me toevertrouwde die voorzover ik weet geen transgender is. Hij had zich samen met een vriend eerst moed ingedronken en daarna hadden ze beide een jurk aangetrokken. Vervolgens waren ze beide een Thaise travestietenbar uitgegooid. Hoewel Thailand bekend staat als uiterst t-vriendelijk, werd dit uiterlijk dus negatief beoordeeld.

Maar ook genoeg transgenders komen ondanks alle inspanningen toch gemakkelijk als man over terwijl de voor een man afwijkende kleding snel negatief beoordeeld wordt en vallen dan toch in categorie 1. Bij categorie 2 is het minder duidelijk dat het om een man gaat, maar komt men ook weer niet overtuigend over als vrouw. Verder wordt ook in dit geval de kleding negatief geëvalueerd. De persoon komt ambigu over en de kleding negatief.

De negatieve selectie ontstaat doordat transgenders in categorie 9 wel positief worden beoordeeld, maar niet worden gezien als man of transgender. Zij komen over als vrouw. Men zou zich kunnen afvragen, hoe categorie 8 dan werkt. Mijn ervaring is dat zodra mensen het plaatje / het uiterlijk leuk vinden, dus positief beoordelen, ze de werkelijke sekse niet zo'n punt meer vinden en geneigd zijn mee te gaan in de suggestie. Die ervaring wordt voor deze categorie bevestigd door andere transgenders. Categorie 8 werkt daarom ook niet effectief in de beeldvorming van trangenders.

De categorieën 1 en 2 geven dus een sterk negatief emotioneel effect en worden gemakkelijk aan begrippen als 'travestie' en 'transseksualiteit' gekoppeld. De categorieën 8 en 9 geven een positief emotioneel effect maar worden niet aan 'travestie' en 'transseksualiteit' gekoppeld.

........................ man ............. ? .......... vrouw
-------------------------------------------------------------------
negatief .............. 1 ............... 2 ............... 3
neutraal ............. 4 ............... 5 ............... 6
positief ............... 7 ............... 8 ............... 9
-------------------------------------------------------------------

Ik denk dat er uiteindelijk slechts op één manier een opening in het systeem valt te maken en wel via categorie 7. Men komt als man over terwijl men via de (vrouwelijke) kleding toch positief wordt geëvalueerd.

Dit klinkt misschien wat abstract, maar er zijn ondertussen genoeg voorbeelden dat dit inderdaad heel goed mogelijk is. Men draagt als man vrouwenkleding op een leuke manier. Of men blijft duidelijk man, maar vervrouwelijkt het uiterlijk wat.

Voor transgenders is dit een beetje een vreemde categorie. Transgenders willen immers het liefst als vrouw gezien worden. De bedoeling is meestal niet als man over te komen. Maar op het moment dat mannen openlijk en op een leuke manier vrouwenkleren gaan dragen of hun uiterlijk vervrouwelijken, valt het sterke stigma dat aan travestie en transseksualiteit kleeft, geleidelijk weg.

Voor een andere beeldvorming van transgenders zijn dus mannen in rok of mannen in jurk die en als man overkomen en er in de ogen van het publiek leuk uitzien, dus misschien wel onmisbaar.

Dertig kenmerken van klassieke travestie?

2009-10-18T02:59:00.002+02:00

Wanneer is er sprake van 'klassieke travestie' en wanneer niet? Wat moeten we precies verstaan onder 'klassieke travestie'? Welke definitie van 'klassieke travestie' moeten we hanteren? Dit zijn simpele vragen die echter niet altijd zo simpel te beantwoorden zijn. Dat lijkt misschien vreemd. Travestie is toch het dragen van kleding van de andere sekse?

Ja, maar vrouwen die mannenkleren dragen, zien we meestal niet als travestiet. En een man kan volledig in travestie zijn terwijl hij een mannenpak draagt. Sommige jonge mannen kunnen in een korte mannenbroek en een mannenpolo met opzet extreem vrouwelijk overkomen. Andere jonge mannen hoeven soms helemaal niets bijzonders aan te trekken om toch als vrouw over te komen.

En om het helemaal ingewikkeld te maken: je hebt soms mannen die volledig verkleed zijn als vrouw en er ook nog eens prachtig uitzien als vrouw die van zichzelf denken dat ze travestiet zijn, maar geen klassieke travestiet zijn. Het geval waar ik op doel, is een voorbeeld van een showgirl (showtravestie).

De vraag 'Wel of niet klassieke travestie?' werd weer actueel door ontmoetingen met mannen in rok en een aantal bezoeken aan de site rokvoormannen.nl (hier).

Veel mannen in rok zien zichzelf nadrukkelijk niet als travestiet. Wat mij betreft, is daar geen probleem mee. Een man die een rok draagt, is volgens mij niet automatisch een travestiet. Maar de standpunten, de plaatjes en wat men zoal vertelde, brachten me toch vaak aan het twijfelen. Ik dacht vaak dingen te zien en te horen waarvan ik denk te weten, dat ze typerend zijn voor travestie.

Travestie is als het ware vaak een beetje een ijsberg. Je ziet het kleine stukje dat boven water uit steekt. Je ziet die man in rok of jurk. Of je ziet die man die probeert als vrouw over te komen. Soms heb je ook helemaal niet in de gaten dat je in feite naar een biologische man zit te kijken. Maar in al die gevallen zie je alleen het uiterlijk. Wat er allemaal aan vooraf ging, wat er allemaal achter zit, zie je niet. Maar als je dan met de betrokkenen praat, krijg je geleidelijk aan stukjes informatie en naarmate je meer weet van travestie ga je eerder een patroon zien of denk je dat patroon te zien.

Is het mogelijk in plaats van een korte, simpele definitie een soort lange definitie te geven van de kenmerken die horen bij 'klassieke travestie': travestie die normaal thuis begint met de gordijnen dicht? Ik dacht van wel. Hieronder het resultaat van mijn poging. (Deze kenmerken gaan niet op voor showgirls, showtravestieten, 'homoseksuele' travestieten en eventuele heteroseksuele showgirls. Ze gaan ook niet op voor vrouwelijk overkomende mannen die zo vrouwelijk overkomen dat ze als vrouw minder sociale problemen hebben.)

Vooraf. Van travestie is alleen sprake als we te maken hebben met een biologische man. Misschien loopt een enkele vrouw ook wel eens in travestie, maar dat vinden we normaal geen punt en dat herkennen we niet als travestie, dus het heeft geen zin ons daar druk over te maken. Deze lijst kenmerken is dus alleen van toepassing op (van origine) biologische mannen.

1. De man wordt aangetrokken door dameskleding. Dameskleding heeft voor hem een positieve gevoelswaarde.

2. De man heeft dergelijke positieve gevoelen niet voor mannenkleding. Die vindt hij maar saai of niets.

3. Als de man de kans en de gelegenheid heeft, bezit hij tenslotte kasten vol dameskleding. Veel meer dan zijn vrouw en veel meer dan hij eigenlijk ooit 'normaal' zal dragen als hij dameskleding tenminste ooit normaal draagt.

4. De man ervaart een sterke drang tot verkleden in die dameskleren. Tenslotte bezwijkt hij voor die drang, hoewel het soms een paar jaar 'goed' gaat.

5. Eenmalig verkleden is niet genoeg. Nadat de man bezweken is voor die drang, komt die drang terug. Hij moet zich opnieuw verkleden. Op dezelfde manier zijn er 'mannen in rok' die snakken naar het moment dat ze weer een rok kunnen dragen.

6. Vrijwel altijd probeert die man na verloop van tijd te stoppen met dat verkleden. Voorzover bekend lopen al die pogingen tenslotte op niets uit. De behoefte tot verkleden komt terug en nu sterker dan ooit tevoren. Sommige mannen proberen meerdere malen te stoppen, altijd met hetzelfde negatieve resultaat voorzover bekend.*

7. De man draagt die dameskleding vooral thuis of stiekem of in het geheim of onder de bovenkleding.

8. De man weet dat het dragen van dameskleding door een man verkeerd is, taboe is, eigenlijk niet hoort of dat werd hem door zijn sociale omgeving indringend verteld. (Misschien is het dragen van dameskleding door mannen sociaal inderdaad niet erg geaccepteerd, maar dat is niet het punt waar het hier om gaat. Het gaat om wat de man denkt of wat zijn omgeving hem indringend vertelde.)

9. De man streeft naar verdere vervrouwelijking van zijn uiterlijk, bijvoorbeeld door de baard weg te werken, door zich op te maken, door een pruik te gebruiken, door lichaamshaar te verwijderen of door zich vollediger vrouwelijk te kleden.

10. De man voert blijvende lichamelijke aanpassingen door of denkt daar op zijn minst soms over. Populaire aanpassingen zijn blijvende verwijdering van baard- en haargroei. Stimuleren van borstgroei. Gaatjes in de oren voor oorhangers. Ook verder gaande aanpassingen worden overwogen of komen voor tot en met volledige geslachtsaanpassingen.

11. Het verkleden is seksueel opwindend of heeft op zijn minst een seksuele ondergrond/lading.

12. Er werd (of wordt) soms in vrouwenkleren gemasturbeerd.

13. Als vrouw verkleed vrijen vindt de man opwindender dan vrijen gekleed als man.

14. Het verkleed zijn wordt als ontspannend en rustgevend beleefd.

15. De man komt niet of zelden of moeilijk klaar bij zijn eigen vrouw of andere vrouwen.

16. De man waardeert het verkleed zijn positief. Het is fijn. Het is prettig. Het is iets positiefs.

17. De man vindt zichzelf verkleed mooier, aantrekkelijker, opwindender dan als man.

18. De man voelt zich in de vrouwenkleren vrouw of ziet zichzelf (een beetje) als vrouw.

19. De man zegt (verkleed of niet verkleed) zich (een beetje) vrouw te voelen of vrouw te zijn.

20. De man is erg betrokken op zichzelf en bezig met zichzelf in die dameskleding.

21. Die betrokkenheid heeft de man niet met zijn uiterlijk als man of met de mannenrol.

22. De man gaat heimelijk in vrouwenkleding naar buiten of denkt daar over. In latere stadia gebeurt dit soms min of meer openlijk, maar normaal nooit volledig openlijk.

23. De man maakt foto's van zichzelf in vrouwenkleding en heeft behoefte die te laten zien of te verspreiden of te publiceren.

24. De man heeft een stereotiep vrouwbeeld waarin bepaalde uiterlijke elementen overdreven worden. Als vrouw of in vrouwenkleding draagt hij bijvoorbeeld liever typisch vrouwelijke kleding als rokken en jurken in plaats van broeken. Andere overdrijvingen: te korte rokken, fel gelakte nagels, overdadig veel sieraden, extreem hoge hakken, etc.

25. Het verkleden wordt vaak gekenmerkt door kleine of grote slordigheden. Berucht in dit verband is onder andere niet volledig verwijderd lichaamshaar op zichtbare plekken waar men dat bij een vrouw niet zou verwachten zoals op de armen, op de rug, tussen de borsten, op de neus.

26. De man heeft een preoccupatie met het uiterlijk dat hoort bij de vrouwenrol of met het overkomen als vrouw maar niet of veel minder met zaken waar vrouwen zich normaal ook druk over maken of mee te maken hebben als: een partner, kinderen krijgen, kinderen verzorgen, huishouden, geld verdienen, loopbaan, ongesteld zijn. Wel: overkomen als vrouw, kleding, schoenen, lingerie, make-up, sieraden, zwemmen in een bikini of badpak, een rok dragen, sexy zijn, etc.

27. Het verkleden wordt gezien als een middel om de eigen emoties te bevredigen. Het is een manier om je fijn of beter te voelen. Als dat lukt, is het verkleden gelukt.

28. Het verkleden wordt niet gezien als een middel om een positieve indruk te maken op anderen. Het oordeel van andere mensen over het uiterlijk wordt niet of nauwelijks relevant gevonden of alleen als het positief is.

29. De man is soms jaloers op echte vrouwen vanwege hun uiterlijk en lichaam.

30. De man heeft een beroep dat verband houdt met computers, wiskunde, techniek, machines, cijfers, administratie, geld, of een functie in het leger of bij de politie.

Als ik deze 30 punten probeer te scoren voor de wat beperkte doorsnede van mannen in rok die ik inmiddels op verschillende manieren heb leren kennen, dan kom ik op het volgende:
1+, 2+, 3+, 4+, 5+, 6+, 7+, 8+, 9+, 10?, 11?, 12?, 13?, 14+, 15?, 16+, 17+, 18-, 19-, 20+, 21+, 22+, 23+, 24+, 25+, 26+, 27+, 28+, 29+, 30+.

Dat zijn 23 plus, 5 vraagtekens en 2 min op een totaal van 30 kenmerken. Als we de plus rekenen als +1, de min als -1 dan levert dit in totaal een score van 21 op voor 25 kenmerken waarover we gegevens hebben. Dit komt overeen met 21/25= 0.84. Zelfs wanneer de vraagtekens bij nader inzien allemaal min zouden worden, zou de score nog steeds uitkomen op 16/30= 0.53. Daarbij kan het best zijn dat er over een specifieke score wat verschillend gedacht wordt. Ondanks dat lijkt de score duidelijk een eind boven nul te liggen.

Ik heb deze kenmerken ook proberen te scoren voor de man die zichzelf zag als (klassieke) travestiet maar in feite alleen showtravestie deed:
1?, 2?, 3?, 4-, 5-, 6-, 7-, 8-, 9+, 10+, 11-, 12-, 13?, 14-, 15?, 16-, 17-, 18-, 19-, 20-, 21-, 22-, 23+, 24+, 25-, 26+, 27-, 28-, 29-, 30-.

Dat zijn 5 plus, 20 min en 5 vraagtekens. Een score van -15 dus. Na correctie voor de vraagtekens via -15/25= -0.6. De score ligt dus duidelijk en royaal onder nul.

Zelfs met plusjes voor al die vraagtekens zou de score nog maar 10+ en 20- zijn of -10/30= -0.33. Nog steeds duidelijk en royaal onder 0 dus. Voor de pure show-travestiet/-girl gaan deze kenmerken dus overwegend niet op.

Ik ben ook zo vrij geweest mezelf te scoren voor de situatie zoals die vroeger voor mij gold, een tijd geleden. Ik geef geen specifieke scores in verband met de privacy maar het totaal komt uit rond de 0.70.

Hetzelfde heb ik proberen te doen voor mijn situatie nu. Ik kom dan uit op iets lager (negatiever dus) dan -0.5. Als deze kenmerken kloppen en als ik ze eerlijk op mezelf heb toegepast (Wie zal het zeggen?) dan is er bij mij dus wel een behoorlijke verschuiving opgetreden. Maar dat travestie zich soms ontwikkelt en daardoor ook verandert, wisten we eigenlijk al op basis van allerhande 'verhalen' van t's.

Alles hangt natuurlijk af van hoe eerlijk je jezelf scoort. Een test zou ik dit niet willen noemen. Er is niets bekend over de (alfa-)betrouwbaarheid en de validiteit (discrimineert hij inderdaad tussen travestieten en normale mensen?). Ook zouden de kenmerken dan beter als vragen kunnen worden geformuleerd, lijkt me. Het is meer een poging 'klassieke' travestie te definiëren en te laten zien dat het in beginsel ook gekwantificeerd kan worden via de uiteenlopende kenmerken.

Wanneer je travestie op die manier definieert, kun je niet vragen dat aan alle 30 kenmerken wordt voldaan. Sommige kenmerken zijn ook niet absoluut. Onder travestieten en transseksuelen zien we vaak bepaalde beroepen terugkomen. Maar omgekeerd kun je niet stellen dat iemand met een ander beroep niet aan travestie zou kunnen doen.

Wat deze definitie verder laat zien, is dat het helemaal niet belangrijk is of iemand zich volledig of slechts gedeeltelijk verkleedt in vrouwenkleren. Dat doet er als het ware niet toe. Ook doet het er niet toe of iemand als vrouw of als man overkomt.

Wat wel een grote rol speelt, is de functie en de betekenis die het verkleden voor de betrokkene heeft en de gevoelens die dit oproept.

Een ander punt dat deze definitie duidelijk maakt, is het fundamentele verschil tussen showtravestie (showgirls) en 'klassieke' travestie. Met showtravestie bedoel ik in dit verband iemand die zich verkleedt voor het sociale effect. Er hoeft niet altijd sprake te zijn van een echte show met betalend publiek. In de praktijk hoeft dat verschil overigens niet altijd zo duidelijk te zijn. Iemand die begint met showtravestie, kan zich daarna ontwikkelen tot 'klassieke' travestiet. Iemand die begint met 'klassieke' travestie kan zich daarna ontwikkelen tot showtravestiet. Ook kan het zijn dat de showtravestiet tegelijkertijd ook aan 'klassieke' travestie doet. De wereld laat zich op dit punt niet altijd geduldig indelen in hokjes.

Iets wat niet in de lijst zit, maar misschien toch wel van groot belang is, is de situatie. Hoevaak is er gelegenheid tot omkleden? Hoe reageert de omgeving? Zijn er spiegels? Ogenschijnlijk zijn dat zaken buiten de travestiet zelf. Maar in de praktijk hebben ze vaak wel een enorme invloed.

Ik denk dat je 'klassieke' travestie wel kunt proberen te definiëren als een soort gedrag. Het heeft bepaalde functies. Het treedt op onder bepaalde omstandigheden. Het wekt bepaalde gevoelens op. Het is sociaal niet of minder geaccepteerd.

Maar je moet niet de fout maken, dat gedrag vervolgens te vertalen in een onveranderlijke eigenschap van de persoon. Op dezelfde manier als dat er genoeg homo's rondlopen die kinderen verwekt hebben, lopen er genoeg transgenders rond die hetzelfde gedaan hebben. Klassieke travestie is niet iets absoluuuts, maar iets dat zich ontwikkelt. Dat komt, dat zich ontwikkelt, dat vaak niet weg wil, wat men ook probeert, en dat vervolgens soms ook opeens weer verdwijnt.

Heerlijk, lastig uiterlijk

2009-10-17T03:02:00.001+02:00

We zitten te vergaderen over de aanpak van transgender-problemen. 'We' zijn een transseksueel, een she-male, een bio-vrouw, en twee travestieten. Ik ga door voor een van de twee travestieten, hoewel ik vaker als 'man in rok' door het leven ga. Omdat ik op de fiets ben gekomen, ben ik praktisch geweest en heb de rok achterwege gelaten. Ik ben daardoor vandaag de enige 'man' in het gezelschap.

De bio-vrouw zegt: Het gaat er niet om, hoe je er uitziet, het gaat erom wie je bent. Ik begrijp haar en ben het met haar eens. Het transgender-uiterlijk is de verpakking. Die verpakking doet er uiteindelijk niet toe.

Heerlijk en lastig

Tegelijk realiseer ik me dat klassieke transgenders zelf dit heel anders zien. Dat vervrouwelijkte uiterlijk, die verpakking, is voor hen juist van groot belang. Het is een voorrecht, een reden om je fijn en heerlijk te voelen.

Toen ik F. leerde kennen, was het onmiskenbaar een man. Toen ontdekte F. dat ze zich eigenlijk toch meer vrouw voelde. De laatste keer dat ik F. ontmoette, was ze volledig verkleed als vrouw en gebruikte ze een vrouwennaam. Toen F. nog een mannelijk uiterlijk had, vond ik F. een leuk mens. Dat ze nu een vrouwelijk uiterlijk heeft, maakt me weinig uit. F. is precies hetzelfde leuke mens gebleven. De verpakking is anders, de rest hetzelfde.

Ik heb dat ook wel eens tegen F. gezegd. 'Het maakt mij niet, hoe je er uitziet.' Voor F. zelf is dat uiterlijk echter een belangrijk punt. Voorzover ik weet, geldt dat voor veel travestieten en transseksuelen. Mensen die hen wat beter kennen, vinden die uiterlijke verschijningsvorm niet meer belangrijk, voor henzelf is die wel belangrijk.

Verder klopt er in bovenstaande iets niet. Waarom zegt mijn gesprekspartner dat het uiterlijk er niet toe doet en waarom ben ik het met haar eens? Stel dat ik als man uitga met een leuke vrouw. Zeg ik dan: 'Het maakt mij niet, hoe je er uitziet.' Vast niet.

De betekenis van die opmerking is zoveel als: je moet je door het uiterlijk niet van slag laten brengen. Het gaat niet om het uiterlijk, maar om het innerlijk. Je moet door het uiterlijk heen kijken om de mens onder dat uiterlijk te zien.

Maar dat houdt dus in, dat het uiterlijk bij klassieke transgenders in eerste instantie wel degelijk lastig is. Je moet er aan wennen. Je moet leren er doorheen te kijken. In feite klopt de stelling van onze biovrouw dus niet. Dat uiterlijk doet er dus in de praktijk wel toe. Kennelijk is dit een belangrijk punt waarop klassieke transgenders afwijken.

Natuurlijk is dat alleen waarneembaar op de momenten dat men verkleed is en onder de mensen komt. Veruit de meeste transgenders zitten nog in de 'kast' zoals dat heet en dan speelt het probleem (nog) niet.

Tijdens het overleg blijkt even later dat de transvrouw moeite heeft met het idee dat het uiterlijk van transgenders afwijkt en dat dit een negatieve invloed zou kunnen hebben.

Ook dat begrijp ik. De transvrouw heeft een vast uiterlijk. Ze kleedt zich steeds op dezelfde manier, maakt zich steeds op dezelfde manier op. Het gevolg is dat je het effect van je uiterlijk op de sociale omgeving niet meer merkt. Het effect is constant geworden, het is altijd hetzelfde.

Maar iets eerder heeft ze me verteld dat haar lage stem soms tot verwarring leidt over haar sekse. Ook die stem is iets dat uiterlijk waarneembaar is en omdat de stem als het ware niet past bij een doorsnee vrouw, werkt dat verwarrend voor mensen die je niet kennen. Het uiterlijk geeft dus ook in haar geval wel problemen.

Ik denk dat er nog een reden is, waarom transgenders de problemen die het afwijkende uiterlijk veroorzaakt, niet (willen) zien. Dat is het punt dat ik al eerder noemde. Voor de transgender is dat vervrouwelijkte uiterlijk een belangrijk iets. Het is als het ware een stuk van de eigen identiteit. Pas met zo'n vrouwelijk mogelijk uiterlijk kan men echt gelukkig zijn, heeft men geleerd.

Om dit te begrijpen, moeten we kijken naar het travestie-verleden dat bijna alle klassieke transgenders gemeenschappelijk hebben. Travestie begint in de kast of in de eigen droomwereld. Vrouwen worden opwindend gevonden en daarmee ook vrouwenkleding en de vrouwenrol. Behalve dat het denken of spelen van die vrouwenrol opwindend is, is het tegelijkertijd ook rustgevend en ontspannend. We weten dit op basis van het promotie-onderzoek van Paul Vennix. De motiveringen die travestieten geven, blijken uiteindelijk terug te brengen tot deze twee groepen.

Travestie is dus niet vreemd of afwijkend gedrag, maar normaal instrumenteel gedrag. Je doet normaal iets om iets te krijgen. Je doet aan travestie om bepaalde positieve gevoelens bij jezelf terug te krijgen.

Het gevolg van die travestie is dat de betrokken persoon geconditioneerd raakt op het eigen vervrouwelijkte uiterlijk en de vrouwenrol. Het vervrouwelijkte uiterlijk en de vrouwenrol krijgen voor de betrokkene een sterke pluslading. Het vrouwelijke uiterlijk wordt iets positiefs, dat de moeite waard is om met alle inzet na te streven evenals de vrouwenrol (het vrouw zijn).

Ieder verstandig mens wil graag gelukkig worden. Je gelukkig voelen is voor transgenders gekoppeld aan dat vervrouwelijkte uiterlijk. Je streeft in deze omstandigheden dus naar een steeds verdere vervrouwelijking. Dat dat vervrouwelijkte uiterlijk bij andere mensen misschien wat vreemd of afwijkend overkomt, wordt minder relevant gevonden. Gegeven die koppeling ogenschijnlijk een verstandige beslissing. Zeg nu zelf: Wat is belangrijker, dat je je gelukkig voelt of dat je in de ogen van andere mensen perfect normaal overkomt?

Over het uiterlijk van klassieke transgenders kunnen we dus twee dingen opmerken.
1. Dat uiterlijk levert voor andere mensen vaak iets van een probleem op.
2. Terwijl dat uiterlijk bij de transgenders zelf juist positieve gevoelens oproept.
Door het tweede punt is het eerste punt voor transgenders lastig te zien en te erkennen of ze zien het als irrelevant.

Discriminatie-mechanisme

Ik denk dat het uiterlijk voor een deel het mechanisme vormt, waardoor transgenders in de maatschappij gemakkelijk anders behandeld worden dan 'normale' mensen. Gastvrouw Jeanine van de Groningse T&T drukt het zo uit: 'Het probleem met travestie is dat het zo vreselijk zichtbaar is.' De meeste klassieke transgenders weten dat ook en blijven daarom liever in de kast.

Het andere deel voor dat discriminatie-mechanisme (want dat is het in feite) is het gedrag. Een man die zich kleedt als vrouw of vrouw wil zijn overtreedt met zijn/haar gedrag een sociale norm. Mensen koppelen aan zo'n norm-overschrijding gemakkelijk een negatief oordeel. Het is verkeerd. Het is fout. Over dat normoverschrijdende gedrag als bron voor discriminatie zal ik het in deze notitie verder niet hebben. Ik beperk me hier verder tot dat foute uiterlijk.

Moeilijke punten

Waardoor is het uiterlijk van klassieke transgenders vaak wat 'moeilijk' voor andere mensen?

1. Weinig lichamelijke aanleg. Een punt waardoor het transgender-uiterlijk niet goed overkomt, is dat mannen qua lichaam in het nadeel zijn. Ze hebben geen vrouwenlichaam. En dan gaat het niet om zaken als vagina en borsten, want die doen er in dit opzicht helemaal niet toe, maar om kleine, subtiele détails in het gezicht en in de lichaamsbouw. De man kan te lang zijn. De stem kan te laag zijn. Het gezicht te mannelijk. Het figuur kan verkeerd zijn. De natuur heeft in dit opzicht mannen meestal niet royaal bedeeld en vrouwen een stuk royaler, iets dat natuurlijk nog al voor de hand ligt.

Een verwant punt is dat vrouwen gewoon knapper zijn dan mannen. Knappe vrouwen blijken meer kinderen te krijgen dan minder knappe vrouwen. Voor knappe mannen is die relatie er niet. Het evolutionaire gevolg is dat vrouwen steeds knapper worden en dat mannen steeds verder achterblijven.

Ook medische ingrepen hebben in dit opzicht vaak geen overtuigend effect. Medici denken in termen van primaire en secundaire geslachtskenmerken. In de praktijk doen die er normaal niet toe om als vrouw over te komen en is men dus vooral druk met in feite overbodige ingrepen.

Een geslachtskenmerk als baardgroei is wel lastig, maar vergt geen medisch ingrijpen. De baard moet of weggewerkt of cosmetisch verwijderd worden. De onder transgenders populaire hormoonbehandelingen bederven vaak wel het figuur doordat men te dik wordt, maar verbeteren meestal het gezicht niet wezenlijk. Het gezicht is echter voor een vrouw het belangrijkste communicatiemiddel met haar sociale omgeving.

Transgenders verwachten van hormoonbehandelingen en gender-teams veel, misschien wel het onmogelijke, terwijl ze door de voorgaande conditionering niet meer in staat zijn kritisch naar zichzelf te kijken.

De natuur werkt dus meestal niet echt mee en medisch ingrijpen kan daar vaak maar weinig aan veranderen. De uitgangspositie voor de meeste biologische mannen om als vrouw over te komen is gewoon ongunstig. Natuurlijk zijn er sporadische uitzonderingen, maar voor de grote groep klassieke transgenders is dit helaas juist. Men zit altijd met de beperkingen van het (lelijke) mannenlichaam en dan gaat het beslist niet om borsten en de plek tussen de benen.

2. Weinig geestelijke aanleg. Om met succes de vrouwenrol te spelen, is er een bepaald specifiek gedrag nodig. Veel klassieke transgenders hebben echter door opvoeding en door aanleg vooral mannelijk gedrag geleerd en ontwikkeld. Een duidelijk voorbeeld is bijvoorbeeld flirten met een man. Voor een heteroseksuele man is dat normaal een ver van zijn bed show. Een ander voorbeeld is te weinig aandacht voor de verzorging van het eigen uiterlijk. Weer een ander voorbeeld is te hanig gedrag.

3. Opgegroeid zijn in de 'kast'. Klassieke transgenders ontwikkelen zich normaal in de 'kast', in het verborgene. Ze leren daardoor het eigen uiterlijk te gebruiken om bij zichzelf positieve gevoelens op te roepen. Het gevolg is dat deze transgenders hun kleding niet kiezen op basis van de te verwachten sociale reacties (wat mensen normaal wel doen), maar op basis van de eigen emoties.

Voor sociaal effectief kleden moet men echter leren hoe andere mensen reageren op die kleding en op dat uiterlijk. Daarvoor moet men dus volledig gericht zijn op de reacties die men bij andere mensen oproept. Men moet zich afvragen: 'Hoe kom ik in deze kleding over?'

Maar doordat transgenders vooral vooral geleerd hebben het verkleden te gebruiken om bij zichzelf positieve gevoelens op te roepen, is dit een fundamenteel ander uitgangspunt. Transgenders kleden zich om zich fijn te voelen of om tot rust te komen of om gelukkig te zijn. De normale manier van kleden is echter dat we ons voor een belangrijk deel ook kleden met het oog op de reacties van andere mensen. We willen er goed uitzien, we willen niet uit de toon vallen, etc. Dit is dus een totaal andere manier van kleden dan klassieke transgenders juist geleerd hebben.

G. vertelde me laatst, dat ze als kritiek op haar uiterlijk van een andere transgender te horen had gekregen, dat ze zich te zwaar opmaakte. Ik weet niet of die kritiek in haar geval terecht was, maar in ieder geval was de reactie van G. wel informatief. 'Ik vind een beetje zware make-up sexy,' zei ze. Het punt hier is dus niet of dit wel of niet sexy was, maar dat het volledig ging om de eigen gevoelens.

Wel is het zo, dat door uit de kast te komen en meer onder de mensen te komen, transgenders zich in de praktijk aangepaster gaan kleden. Ze leren door de optredende reacties automatisch en ongewild dat sommige kleding sociaal beter valt, dan andere.

Maar tot een volledige omschakeling komt het vermoedelijk maar zelden. Natuurlijke vrouwen zijn vaak zeer bedreven in zichzelf zeer effectief te presenteren en ze zijn ook gewend daarvoor veel moeite te moeten doen, terwijl klassieke transgenders door de bank genomen, daar gewoon veel minder handig in zijn en daar ook minder gemotiveerd voor lijken.

Anders geformuleerd: de meeste klassieke transgenders hebben nooit geleerd zich sociaal effectief en optimaal te kleden of ze vinden dat punt niet relevant of ze denken dat ze dat al doen, omdat ze hun kleding zelf emotioneel bevredigend vinden.

4. Te weinig moeite doen en het niet belangrijk vinden. Vrouwen besteden veel tijd aan het zich verzorgen en het opmaken. Ze vinden dat belangrijk. Het gezicht en de kleding is hun visitekaartje. Mannen hebben echter van huis uit het idee dat het uiterlijk er niet zo veel toe doet. Transgenders zijn vervolgens ook nog vrijwel volledig gericht op de eigen emoties. In werkelijkheid moeten transgenders een veelvoud van de tijd die een vrouw besteedt om een vergelijkbaar resultaat te halen. Ze moeten de baard wegwerken. Ze zitten met veel meer lichaamsbeharing. En omdat ze van origine man zijn, springen kleine slordigheden nadrukkelijker naar voren dan bij biologische vrouwen. Het luistert allemaal nauwer en is allemaal lastiger.

Maar transgenders zijn door hun 'opleiding in de kast' er vaak juist van overtuigd dat het ook prima snel kan. Men ziet dus niet de noodzaak om daar vreselijk veel tijd en zorg aan te besteden. Natuurlijk verschilt dit punt ook weer per persoon. Maar heel vaak heb ik slordigheden gezien, die ondenkbaar zijn bij echte vrouwen. Verder hoor ik vaak dat men in feite sneller werkt dan vrouwen die ik ken.

Dit punt geldt niet voor alle transgenders. Sommigen zijn heel precies en verzorgd. Maar soms zie je ook dingen die echt te slordig, te gemakkelijk zijn. In de praktijk is dit dus wel degelijk een punt dat speelt.

5. Vrouw willen zijn. Transgenders zijn vaak sterk gericht op het overkomen als vrouw en zijn vaak bang als man herkend te worden. Maar echte vrouwen hebben die preoccupatie niet. Die proberen er vooral leuk uit te zien. Het gevolg is dat de inspanning anders gericht is.

Volgens mij is dit een verkeerd uitgangspunt. Mensen vinden het belangrijk hoe je er uitziet. Dat wil zeggen: ze reageren op je uiterlijk. Als je er goed uitziet, komen ze naar je toe. Als je er slecht uitziet, kijken ze van je weg of gaan ze van je weg. Maar mensen interesseren zich normaal niet voor iets vaags als je 'echte geslacht'. Het zal hun worst zijn.

Succesvolle transgenders (transgenders die er met succes in slagen als vrouw over te komen) blijken zich meestal ook helemaal niet erg druk te maken over de vraag of ze wel of niet als vrouw overkomen. Ze zijn in plaats daarvan druk met proberen er leuk en verzorgd uit te zien. Het onderscheid man--vrouw is meer iets voor filosofen.

6. Niet willen opvallen. 'Wanneer je niet opvalt, is het goed,' vinden veel transgenders. Het was zelfs de titel van een boek: Een goede travestiet zie je niet. Maar een echte vrouw wil juist wel op een positieve manier opvallen. Ze wil mooi gevonden worden, aandacht krijgen, charmant gevonden worden. Ook op dit punt wijken klassieke transgenders dus belangrijk af van echte vrouwen.

De eerste drie punten en het laatste punt worden ook door Bailey vermeld. De punten 4 en 5 niet. Wie de moeite neemt, de punten na te lopen, zal zien dat lichamelijke aanleg slechts éénmaal voorkomt. De overige vijf punten hebben te maken met instelling, attitude en motivatie. De geest is in dit geval dus vrijwel zeker belangrijker dan het vlees.

Het begrip 'vrouw'

2009-10-14T04:18:00.001+02:00

De aanleiding voor deze notitie werd gevormd door uitspraken van M-V transgenders. Het zijn uitspraken als: 'Ik wil vrouw worden'; 'Ik ben vrouw'; 'Ik voel me vrouw'; 'Ik leef als vrouw'; 'Ik wil zo veel mogelijk vrouw worden'; 'Ik zou liever vrouw zijn.' Deze uitspraken worden altijd zonder verdere toelichting gedaan. Men gaat er vanuit dat iedereen weet wat met 'vrouw' bedoeld wordt. Maar in werkelijkheid is dat begrip 'vrouw' helemaal niet zo simpel en eenduidig als we meestal denken.

Een tweede reden voor deze notitie is, dat je zonder een goed antwoord op die vraag naar de betekenis van 'man' en 'vrouw', je ook geen goed antwoord kunt geven op de vraag, wat 'transgender' precies betekent. Een transgender is iemand die tussen 'man' en 'vrouw' inzit, maar dan moet je wel duidelijk hebben wat we precies met 'man' en 'vrouw' bedoelen.

Er is nog een derde reden voor deze notitie. Voor veel transgenders vertegenwoordigen de begrippen 'man' en 'vrouw' een absolute waarheid. Het is niet iets waar aan getwijfeld kan worden. In werkelijkheid is het begrip 'vrouw' alleen maar een woord zonder duidelijke betekenis, hoe vreemd dit ook mag klinken. Zo lang men echter in dat onderscheid man/vrouw gelooft, is het moeilijk voor te stellen dat het alleen maar een woord is dat we gebruiken om mensen onder te verdelen.

Vergelijk het met twee mieren die elkaar tegenkomen. Een mier herkent andere mieren die lid zijn van zijn kolonie als familie, terwijl mieren van een vreemde kolonie als vijanden worden herkend. Voor een mier is de wereld dus simpel. Een andere mier is of familie of vijand. Hoe die afweging precies in zijn werk gaat, laat onze mier koud. Hij weet het gewoon en twijfelt niet aan zijn eigen oordeel.

Maar als bioloog kun je je afvragen: hoe weet die mier dat zo snel en feilloos. Hoe werkt dat indelingsmechanisme? Is het niet mogelijk een mier op dit punt te foppen?

Op dezelfde manier is voor mensen van groot belang of iemand anders 'vrouw' is of 'man' is. Voor ons als soort is dit een fundamentele onderverdeling. En net als een mier kom je als normaal mens niet op het idee je af te vragen, waarop je dat oordeel precies baseert. We weten het gewoon en we twijfelen niet aan ons eigen oordeel. Verder is ons oordeel niet relatief, maar absoluut. Het is niet een kwestie van een beetje meer of minder, nee, iemand is vrouw of is het niet.

Mijn voorstel is nu om even voor bioloog spelen. Het interesseert ons even niet of iemand man of vrouw is, maar wel hoe iemand precies tot dat oordeel komt? We willen --als het kan-- mensen op dit punt proberen te foppen? Hoe werkt de menselijke waarneming op dit punt precies?

Het lastige is dat iemand die rotsvast gelooft in die tweedeling -- en dat is bijna iedereen --, dit een idiote vraag vindt. Je ziet dat iemand een hij of een zij is en het is een vreemde vraag om te vragen hoe je dat precies ziet of weet.

Voordeel

Wat is het voordeel van het man/vrouw-onderscheid? Iemand is man of is vrouw, maar niet iets tussenin. Een indeling in man/vrouw is simpel en je hebt er voldoende aan. Biologisch gezien gaat het erom dat je als man een vrouwtje vindt of dat je als vrouw een mannetje vindt. Moeilijk doen met mensen die ergens tussenin vallen, heeft dus weinig nut, maar kost wel veel extra inspanning die tot niets leidt. We hebben er dus belang bij om de wereld te blijven verdelen in man/vrouw, ook al hebben wetenschappers misschien helemaal gelijk dat er tussenvormen bestaan en ook al komen we misschien van tijd tot tijd een transgender tegen. Voor die paar uitzonderingen kunnen we onze snel en efficiënt werkende indeling niet opofferen. Normale mensen zullen dus altijd vasthouden, blijven geloven, aan die tweedeling man/vrouw omdat het simpel en praktisch is.

Voorbeelden

Omdat we automatisch mensen onderverdelen in mannetjes en in vrouwtjes of we willen of niet, geef ik hierna eerst wat voorbeelden om te laten zien dat er verschillende criteria mee spelen en dat de indeling soms anders verloopt, dan mensen verwachten.

1. Eén van de eerste keren dat ik in volledige travestie uitging, was er een jongen in een jurk die zich vrouw voelde. De aanwezigen voelden zich, afgaande op hun gedrag, niet tot hem aangetrokken. In dit geval kende de jongen zichzelf het label 'vrouw' toe, want hij voelde zich vrouw en zag dat als voldoende bewijs dat hij eigenlijk vrouw was. De mensen in zijn omgeving zagen echter vooral zijn uiterlijk en vonden dat afwijkend en onduidelijk. Hij kwam vooral over als man in een jurk en dat is in onze cultuur wat vreemd en afwijkend.

In dit voorbeeld spelen verschillende criteria door elkaar heen:
1. de jongen voelt zich vrouw;
2. de jongen wil graag vrouw zijn;
3. de jongen ziet zichzelf als vrouw omdat hij zich vrouw voelt;
4. de jongen heeft zijn uiterlijke verschijning vervrouwelijkt door een jurk aan te trekken;
5. op andere mensen komt de jongen over als man in jurk

In dit voorbeeld zien we misschien al de belangrijkste criteria die bij transgenders vaak terugkomen:
a. de uiterlijke verschijning die vervrouwelijkt is, maar die niet voldoende is om volledig over te komen als ''vrouw'';
b. een hele serie innerlijke criteria (voelen, willen, zich zelf zien) die ik baseer op wat de jongen vertelde;
c. het negatieve effect van zijn uiterlijk op andere mensen die in de jongen een vreemd geklede man zagen.

2. In deze tijd ging ik zelf min of meer regelmatig in volledige travestie uit. Omdat ik bang was voor allerhande gevaarlijke situaties, zei ik altijd nadrukkelijk dat ik '100% man was'. Vooral bij mannen bleek dat soms niet afdoende. Die reageerden dan met opmerkingen in de trant van 'Voor mij ben je een vrouw'. Na verloop van tijd toen dit vaker gebeurde, begon ik dit irritant te vinden. Tegelijkertijd kon ik het die mannen ook moeilijk kwalijk nemen, omdat er van mijn uiterlijk een bepaalde suggestieve werking uitging, die ik bewust had nagestreefd.

Bij andere ontmoetingen stelde men vragen in de trant van:
- Voel je je vrouw?
- Zou je graag vrouw zijn?
Ik antwoordde daar altijd ontkennend op. Maar dat vond men moeilijk te begrijpen. Waarom kleedde ik me dan zo? Men veronderstelde op basis van mijn uiterlijk als het ware bepaalde innerlijke drijfveren.

In dit geval spelen er dus ook weer verschillende criteria door elkaar heen.
1. Ik zeg duidelijk, dat ik man ben.
2. Ik zeg dat ik een volledig mannelijk lichaam heb.
3. Ik zeg, dat ik me niet vrouw voel.
4. Ik zeg, dat ik geen behoefte heb om vrouw te zijn.
5. Op basis van mijn uiterlijk, concludeert men ondanks dat soms toch hardnekkig, dat ik 'vrouw' ben.

In dit voorbeeld krijgen de mensen in mijn omgeving informatie uit twee verschillende bronnen. Het eerste is, wat ze zien. Wat je ziet, is er. Je ogen bedriegen je niet. 'Ik weet toch zeker wel wat ik zie.' Het tweede is, wat ik vertel. Wat ik vertel, klopt voor hun idee niet erg met wat ze zien. Wie of wat moet je dan geloven? Evolutionair zitten we vermoedelijk zo in elkaar, dat we om de sekse van iemand in te schatten, heel sterk afgaan op wat we zien. Wat iemand zegt, is in dit geval minder relevant.

In zeker zin, is het laatste voorbeeld een omdraaiing van het eerste voorbeeld. In het eerste voorbeeld is het verbale gedrag van de jongen prima in orde. Hij voelt zich vrouw. Hij wil vrouw zijn. Hij ziet zichzelf eigenlijk al als vrouw. Zijn uiterlijk kwam echter niet overtuigend over. In het tweede voorbeeld is het verbale gedrag helemaal fout, maar levert het uiterlijk een sterke suggestie.

3. Op een avond komt er een prachtige vrouw de club binnen, waar ik op dat moment ben. Ze is zo perfect, dat ik het een droomvrouw vind. Ze is bijna te mooi, om helemaal echt te zijn. Later op de avond zie ik dat ze in het openbaar de liefde bedrijft met haar vriend. Door dat voor een vrouw nogal extreme gedrag, vraag ik me sterk af of dit wel een 'biologische' vrouw is.

In dit geval hebben we twee criteria: uiterlijk en gedrag. Die twee criteria leveren hier totaal verschillende uitkomsten. Qua uiterlijk is ze perfect vrouw. Maar qua gedrag komt ze niet over als normale vrouw. Normaal gaan we sterk af op het uiterlijk. Maar als je weet, hoe goed sommige mannen als vrouw kunnen overkomen en als er dan uit andere bronnen informatie komt, die niet klopt met dat vrouw zijn, ben je opeens niet langer helemaal zeker.

4. X. is een transvrouw. Iemand die haar goed kent, merkt op: 'Haar uiterlijk is typisch dat van een man. Haar manier van doen is typisch mannelijk. Het is gewoon een echte man gebleven.'

In dit geval hebben we de volgende criteria:
1. de juridische sekse;
2. het aangepaste uiterlijke geslacht (neovagina in plaats van penis);
3. de aangepaste secundaire geslachtsorganen: borsten/baard;
4. de gewijzigde hormonale status o.a. resulterend in een dikkere onderhuidse vetlaag;
5. de originele biologische status: X is geboren als man;
6. het uiterlijk van X;
7. het gedragvan X.
In dit voorbeeld vertellen de eerste vier criteria dat we met een vrouw te maken hebben, maar de laatste drie criteria gooien roet in het eten, waarbij vooral het voortdurend en duidelijk waarneembare uiterlijk en het al even duidelijk waarneembare gedrag moeilijk te negeren zijn.

5. Een biologische man schrijft me, dat hij graag vrouw wil worden (een sekse-operatie wil) en ervan droomt om in een wit badpak te zwemmen. Wat is er mooier dan om net als Ursula Andress in een witte bikini uit de golven op te rijzen zoals ze deed in Dr. No, de eerste James Bond-film?
In dit voorbeeld spelen weer een aantal verschillende criteria door elkaar heen:
1. legale sekse;
2. sekse op basis van de primaire geslachtskenmerken;
3. sekse op basis van de secundaire geslachtskenmerken: borsten/baard;
4. sekse op basis van hormoon-niveau's: onderhuidse vetlaag;
5. sekse op basis van de originele biologische status;
6. sekse op basis van het uiterlijk.

Mijn briefschrijver veronderstelt dat door de sekse-operatie waarbij hij getransformeerd wordt in een transvrouw en de criteria 1, 2, 3 en 4 aangepast worden, ook criterium 6 zal wijzigen. Dat is mooi gedacht, maar klopt niet erg.

6. Wat is er echt voor nodig om in een wit badpak of bikini uit de golven op te rijzen in een poging Ursula Andress te imiteren? Een goed figuur, een knap gezicht, eventueel een mooie pruik, een geschikt badpak of geschikte bikini, wat lef en wat geëxperimenteer. Toevallig ken ik een transgender die regelmatig in bikini gaat zwemmen en dat echt niet zou doen, als ze er in de ogen van passerende mannen niet overtuigend zou uitzien. Ze is geen transvrouw, ze is dus niet geopereerd, ze claimt niet vrouw te zijn of zich vrouw te voelen. Ze is gewoon man/travestiet en doet dat omdat het haar emotioneel een kick geeft. En hoewel ze claimt gewoon man te zijn, kan ze zich, hoe vreemd kan het gaan in het leven, toch perfect vrouwelijk gedragen.

In dit geval klopt de legale sekse niet, de primaire geslachtskenmerken kloppen niet, de secundaire geslachtskenmerken kloppen niet, de hormoon-niveau's kloppen niet, maar op basis van het uiterlijk en het gedrag denken de toeschouwers een vrouw te zien. Ook in dit geval treedt het verschijnsel op dat de zeldzame toeschouwers die doorhebben dat het in feite om een man gaat, deze informatie als het ware niet-relevant vinden. De suggestie van het plaatje is duidelijk, de overige informatie die niet past bij die suggestie wordt genegeerd als zijnde minder belangrijk.

7. Een transvrouw schrijft me, dat het zo moeilijk is een vaste vriend te vinden. Om die reden kan ze zich voorstellen, dat ze een nieuwe relatie eventueel niets zou vertellen over haar originele biologische status.

Ik ken haar van gezicht en ze bevestigt het ook in haar brief: ze komt na een gezichtsoperatie volledig over als vrouw. Dat kan het probleem dus niet zijn. Ik vraag haar, hoe het zit met de zorg voor het uiterlijk. Want het is me opgevallen dat transvrouwen vaak veel slordiger zijn met hun uiterlijk dan echte vrouwen. Ze bevestigt dat: ze heeft niet altijd zin daar al te veel moeite aan te besteden. Ik vraag ook naar haar gedrag, omdat ik weet dat dit bij transvrouwen ook nog wel eens een zwak punt wil zijn. Haar antwoord komt erop neer dat ze vooral een 'lekker stuk' hoopt te vinden. Mij lijkt dat typerend mannelijk gedrag: mannen zoeken een mooie, opwindende vrouw; vrouwen zoeken overwegend een goede provider en vader voor hun kinderen. Onze transvrouw denkt dat haar relatieprobleem vast zit op haar biologische status. Maar in dat geval zouden er genoeg mannen geweest moeten zijn, die eerst belangstelling toonden, maar zich daarna, zodra ze het hoorden, terugtrokken. Dat was niet zo. Ook het uiterlijk had geen probleem hoeven zijn.

Het probleem in dit geval is het gedrag dat ook zijn weerslag heeft op haar uiterlijk. Vrouwen vertonen een specifiek gedrag dat door mannen moeilijk te imiteren is. Ze besteden (in doorsnee) veel zorg aan hun uiterlijk en hebben (in doorsnee) een bepaalde handigheid in het leggen van contacten met bij voorkeur interessante mannen. Onze transvrouw denkt echter als een man. Ze denkt net als een man dat haar uiterlijk er eigenlijk niet toe doet en vervolgens denkt ze dat mannen vanzelf naar haar zullen toekomen omdat ze vrouw is. Een typisch mannelijke opvatting: de vrouw als passief wezen en de man die actie moet ondernemen. In werkelijkheid geeft een vrouw door haar kleding en gedrag duidelijke signalen af en selecteert zo de mannen die ze voldoende interessant vindt. Ook de eis dat de partner er 'opwindend' uit moet zien, is typisch een mannelijke manier van kijken. Kennelijk is het niet voldoende om er in beginsel als vrouw uit te zien, maar is ook het juiste gedrag van groot belang.

8. Ik ben in volledige travestie. Een man maakt duidelijk dat hij graag met me wil dansen. Het geluidsniveau is dusdanig dat ik moeilijk kan gaan uitleggen dat ik volledig man ben. De man lijkt de avond van zijn leven te hebben. Dan wordt hij door een bekende op de schouder getikt en krijgt iets in zijn oor gefluisterd. Besmuikt druipt hij af. Mijn uiterlijk was voor deze man in orde. Maar de informatie dat hij in feite met een man danste, was in zijn cultuur/kring moeilijk. Ook wanneer het uiterlijk voldoende overtuigend is, kan de sociaal bekende sekse die de partner krijgt ingefluisterd, roet in het eten gooien.

Dertien criteria

Het onderscheid man/vrouw maken we in de praktijk op heel veel verschillende manieren. Laat ik proberen de belangrijkste te noemen.

1. Genetische sekse: we kijken soms naar de genen. Mannen hebben normaal de genencombinatie XY en vrouwen XX. Op basis van de genen kun je dus indelen als 'man' of 'vrouw'. Alleen in uitzonderingsgevallen gaat dit fout. Vroeger werd bij sportwedstrijden op die manier wel gecontroleerd of de sekse klopte, wat soms aanleiding was tot grote tragedies.

2. Biologische sekse: we kijken naar de schaamstreek. Het verschil in genen leidt vervolgens bij de ontwikkeling van de vrucht tot mannelijke geslachtsorganen of tot vrouwelijke. Bij de geboorte stelt de arts door te kijken naar de schaamstreek het geslacht van de baby vast. Artsen denken daarom vaak dat geslachtorganen de sekse bepalen, terwijl dat in het maatschappelijke verkeer normaal niet zo is.

3. Juridische sekse: we kijken naar het paspoort of rijbewijs. Op basis van de constatering door de arts, doet de vader aangifte bij de gemeente en wordt het kind ingeschreven als man of vrouw. Deze juridische sekse komt later op verschillende documenten terug, maar gebruiken we normaal niet om de sekse van iemand in te schatten, behalve wanneer men twijfelt aan de zelf opgegeven sekse.

4. Sociaal bekende sekse. De ouders geven het kind een jongens- of een meisjesnaam en kleden het overeenkomstig. Op het moment dat het kind naar school gaat, is de sekse al bekend en wordt het kind daarna overeenkomstig die bekende sekse behandeld. De eigen sociale omgeving is vaak bekend met de sekse van een persoon en reageert daardoor sterk op een opeens gewijzigd uiterlijk dat niet past bij de bekende sekse.

5. Uiterlijke sekse. Normaal zien we onmiddellijk of iemand 'man' of 'vrouw' is. Als we het niet zien, horen we het vaak wel. Zowel horen en zien zijn vormen van uiterlijke sekse. Soms voelt men baardgroei of haargroei bij een transgender. Ook dit is een vorm van uiterlijke sekse.

6. Zelf-gerapporteerde sekse. In twijfelgevallen zal men soms vragen. 'Ben je man of vrouw?' Ook bij formulieren moet men vaak zelf de (juridische) sekse invullen.

7. Psychische sekse. Vrouwen zitten qua hersenen en hormonen anders in elkaar dan mannen. In werkelijkheid zijn de verschillen vaak niet zo duidelijk. M-V transgenders gebruiken de 'psychische sekse' als bewijs voor hun 'vrouw' zijn. Ze zijn vrouw, gevangen in een mannelijk lichaam, stellen ze dan. In werkelijkheid vormen de hersenen geen criterium op basis waarvan we de sekse bepalen.

8. Sekse op basis van gedrag. Mijn droomvrouw gedroeg zich niet echt vrouwelijk. Vrouwen vangen een appel vaak anders dan mannen. Vrouwen hebben vaak meer belangstelling voor hun sociale omgeving. Mannen zijn meer gericht op status en op eigen projecten. Gedrag wordt soms gebruikt om de sekse in te schatten, maar normaal kijken we vooral naar het uiterlijk.

9. Subjectieve sekse. Sommige M-V transgenders zeggen te voelen dat ze vrouw zijn. Bij niet-transgenders hoor je vrijwel nooit van die subjectieve sekse. Normale mannen zeggen niet: ''Ik voel dat ik man ben, daarom ben ik dus een echte man." Hetzelfde geldt voor normale vrouwen.

10. Gewenste sekse. Veel M-V transgenders willen zichzelf zo veel mogelijk vervrouwelijken en zouden liever vrouw zijn. V-M transgenders willen liever man zijn. Transgenders zien dit soms als een voldoende argument om aan te tonen dat ze dus 'man' of 'vrouw' zijn. Normaal zien we dit punt niet als relevant om de sekse in te schatten.

11. Sekse op basis van nakomelingen. Op het moment dat een vrouw kinderen gebaard heeft, bestaat er geen twijfel meer aan haar sekse. Hetzelfde geldt voor een man die kinderen verwekt heeft. Biologisch gezien is de voortplanting, waar het hele sekse-onderscheid om draait. In de praktijk wordt dit criterium door mensen niet of nauwelijks gebruikt omdat het normaal niet praktisch is.

12. Sekse op basis van de sekse-rol. De vrouw moet prikkelen. De man moet bevruchten. Dat zijn twee fundamenteel verschillende rollen. De ene rol is ogenschijnlijk passief, de andere actief. Showgirls (show travestieten) gebruiken dit punt graag om als vrouw over te komen. Door er seksueel prikkelend uit te zien, is de toeschouwer automatisch geneigd te denken dat het een vrouw moet zijn, die men ziet.

13. Hormonale sekse. Mannen hebben andere hormoonniveau's zoals voor testosteron dan vrouwen en omgekeerd. Hierdoor zijn mannen o.a. gespierder en hebben vrouwen een dikkere onderhuidse vetlaag. Voor sportwedstrijden is dit een belangrijk punt en dit kan een rol spelen bij sekse-onderzoeken van sporters waar men twijfelt aan het vrouw zijn.

Praktijk

Welke van deze criteria gebruiken we in de praktijk? Artsen kijken normaal naar de schaamstreek en zien dat als kenmerkend voor de sekse. Soms gebruiken we de juridische sekse of de sociaal bekende sekse. Maar in bijna alle dagelijkse gevallen 'lezen' we de sekse af op basis van het uiterlijk. Vrouwen zien er anders uit dan mannen. Als je het verschil simpel kunt zien en kunt horen, waarom zou je dan nog ingewikkeld doen met paspoorten, lichamelijk onderzoek, etc.? Als we het dus over mannen en vrouwen hebben, bedoelen we normaal de uiterlijke sekse. In het maatschappelijke verkeer schatten we de sekse in op basis van het uiterlijk en eventueel het uiterlijk waarneembare gedrag en doen zaken als de juridische sekse, de schaamstreek-sekse, de genetische sekse, de zelf-gerapporteerde sekse, de psychische sekse, de subjectieve sekse, de gewenste sekse en al die andere onderscheidingen er normaal niet of nauwelijks toe, behalve wanneer we op een of andere manier twijfelen.

Normaal bedoelen we dus met een 'man' iets dat er uitziet als een man en zich gedraagt als een man. Normaal bedoelen we met een 'vrouw' iets dat er uitziet als vrouw en zich gedraagt als een vrouw. Het ziet er uit als een eend. Het loopt als een eend. Het kwaakt als een eend. Is de eenvoudigste veronderstellingen dan niet om aan te nemen dat het gewoon een eend is? Als je het eenmaal weet, is het verbluffend simpel.

Helaas is er op deze regel één belangrijke uitzondering. Ik ontmoet een droomvrouw en deze droomvrouw gedraagt zich perfect vrouwelijk. Dan fluistert iemand me in dat mijn droomvrouw in feite man is. Voor veel mannen is dat een breekpunt.

De eend moet er dus niet alleen uitzien als eend en zich gedragen als eend, maar de eend moet voorzover in de omgeving bekend ook echt eend zijn.

De transvrouw uit het voorlaatste voorbeeld heeft dus inderdaad een punt. De wetenschap dat die leuke vrouw in feite geen biologische vrouw is, kan voor een man een belangrijk punt zijn. Mag je hem dat kwalijk nemen?

Nu terug naar de transgenders. Een transgender valt tussen 'man' en 'vrouw' in. Mijn droomvrouw kwam over als perfecte vrouw qua uiterlijk, maar gedroeg zich niet als doorsnee vrouw. Dat was reden om te denken, dat ze transgender was. De biologische man die gaat zwemmen in een witte bikini en door de omgeving gezien wordt als vrouw en zich ook nog perfect vrouwelijk weet te gedragen, is strikt genomen geen transgender. Hij komt over als een zij. Hij wordt gezien als vrouw en niet meer als iets dat tussen man en vrouw invalt.

De praktijk is echter minder simpel. Vroeg of laat, en vermoedelijk eerder vroeg dan laat, zal duidelijk worden dat zij in feite een biologische man is. Bij voorbeeld doordat hij dat vertelt. Of doordat mensen het zien. Of doordat iemand het toevallig weet en doorvertelt.

Van de 13 manieren om de sekse in te schatten, gebruiken we dus in de praktijk vooral twee. Uiterlijk en gedrag. Zaken als juridische sekse, genetische sekse, schaamstreek-sekse, zelf-gerapporteerde sekse, psychische sekse, sociaal bekende sekse, subjectieve sekse, gewenste sekse, sekse op basis van nakomelingen, etc. doen allemaal niet of amper ter zake.

We kunnen nu duidelijker aangeven, wat we verstaan onder 'transgender'. Dit is een man of vrouw die op een belangrijk criterium niet overtuigt als man of als vrouw. Een transgender is dus iemand die in feite tussen de seksen invalt. En dat is dus iets heel anders dan een man die vrouw wordt, of een vrouw die man wordt. Op het moment dat dat inderdaad volledig zou lukken, is er in de praktijk geen enkele reden meer om het te hebben over een 'transgender'.

In feite is het zelfs zo, dat een man maar op een klein beetje hoeft af te wijken, om niet langer als 'echte man' ingedeeld te worden. Een man die een rok draagt bijvoorbeeld, loopt in Nederland een verhoogd risico nageschreeuwd of uitgescholden te worden. In een land als Irak kan iets soortgelijks feitelijk een doodvonnis betekenen.

Sekse is dus een begrip dat via heel verschillende kenmerken gedefinieerd kan worden. Heel veel van die kenmerken doen er in de praktijk niet of nauwelijks toe. Heel veel van die kenmerken laten zich ook niet echt wijzigen. Normaal gebruiken we alleen het uiterlijk en het gedrag om de sekse in te schatten en die laten zich met de nodige moeite wel (wat) wijzigen.

Nawoord

Dat wijzigen van uiterlijk en gedrag is in de praktijk echter veel minder simpel, dan men zich het meestal voorstelt. Dit blijkt al uit de voorbeelden die ik gaf. Dit blijkt ook uit het onderscheid dat Bailey maakt tussen showgirls en klassieke transgenders.

Deze laatste (grote) groep mannen lukt het doorgaans niet om zich uiterlijk te transformeren in een overtuigende vrouw. Punten die dat belemmeren, zijn: aanleg en omgeving. Een man moet een bepaalde lichamelijke en geestelijke geschiktheid hebben. Verder moet de transgender al jong openlijk publiek ontmoeten om zich tot showgirl te kunnen ontwikkelen. Door de feedback van het publiek ontwikkelt de showgirl een smaak voor effectieve kleding en vrouwelijk overkomend gedrag. Verder heeft de showgirl vaak het voordeel homoseksueel of biseksueel te zijn, waardoor ze in de omgang met mannen gemakkelijker de rol van normale, heteroseksuele vrouw kan spelen.

Klassieke transgenders hebben echter vermoedelijk ook vaak helemaal niet het doel zich te transformeren in een overtuigende vrouw. Hun doel is immers meer gericht op zichzelf vrouw voelen dan op als vrouw overkomen bij publiek. Showgirls hebben in dat opzicht het nadeel dat ze wel gericht zijn op hun doorgaans mannelijke publiek, maar daar uiteindelijk toch weinig erkenning van ontvangen.